LIÈGE / LUIK,  provincie Luik

Maak uw keuze:
Geschiedenis  -  Ontwikkeling stad Luik  -  Kerkelijke bouwkunst  -  Burgerlijke bouwkunst  -  Musea  -  Musea op rechteroever Maas  -  Evenementen  -  Omgeving  -  Informatie

Liège /  Luik is de hoofdstad van de provincie Luik en was de hoofdstad van het voormalige prinsbisdom. De stad ligt aan de Maas en aan het Albertkanaal.
Geschiedenis    ▲
Luik is een zeer oud bisdom in West-Europa. De bisschopszetel van Sint Servatius was eerst gevestigd in Tongeren, 4de eeuw, daarna in Maastricht en vanaf 705 in Luik. De heilige Lambertus, bisschop van Tongeren-Maastricht, werd ca. 705 in Luik vermoord en zijn opvolger, de heilige Hubertus, liet in Luik een kerk te zijner ere bouwen en vestigde de zetel van het bisdom in Luik. In 972 werd aan bisschop Notger landsheerlijk gezag gegeven door keizer Otto 1 de Grote. In de loop der eeuwen werden de Luikse wereldlijke bezittingen uitgebreid langs de Maas, in de Condroz, Haspengouw, Tussen-Samber-en-Maas en in de Kempen. In de 12de eeuw kwam de benoeming van de bisschop bij het Luikse kapittel te liggen en daardoor konden de hertog van Brabant en de graaf van Loon hun invloed doen gelden. Het prinsbisdom bleef een onafhankelijke staat in het Heilige Roomse Rijk tot de Franse Revolutie. Het werd in 1795, met de overige Belgische gewesten, bij Frankrijk ingelijfd. Deze lange onafhankelijkheid van het Luikse loopt als een rode draad door de geschiedenis van de stad. Het zeer eigengereide karakter van de Luikenaren bestaat nog steeds, niet in het minst tegenover het koninkrijk België. De bijnaam van de stad is 'cité ardente' of 'vurige stede'. Dit heeft zij zowel aan haar oude industrie, wapensmederijen, steenkooldelving sedert de 13de eeuw, als aan haar vrijheidsdrang te danken.
Zeer vroeg ontstonden in Luik democratische instellingen, vastgelegd in de Vrede van Fexhe, 1316. De volksvertegenwoordiging heette 'Sens du Pays' en bestond uit adel, geestelijkheid en burgerij. Bij deze laatste groep was het proletariaat vaak behoorlijk vertegenwoordigd. Tijdens de ruzie tussen de prins-bisschoppen en de Bourgondische hertogen, 15de eeuw, werd de stad door Karel de Stoute gruwelijk verwoest. Ook in de 17de eeuw werd zij niet gespaard door de Franse legers van Lodewijk XIV, 1691. In de 19de eeuw behoorde het Luikse proletariaat tot het meest actieve in de socialistische en syndicalistische beweging. In beide wereldoorlogen had de stad zwaar te lijden. In augustus 1914 hielden de forten van Luik (o.m. het Fort van Loncin) langer dan verwacht stand tegen de legers van Otto von Emmich. In de Tweede Wereldoorlog werd Luik, met Antwerpen, beschoten door de VI -wapens van de Duitsers, 1944-1945.
Ontwikkeling van de stad Luik    ▲
Is ontstaan in een moerassig gebied tussen Maas en Ourthe. De oudste kern is de huidige Place St.-Lmbert, waar tot 1796 de grootste kathedraal van de Nederlanden stond, de kathe- draal Saint-Lambert. Deze Romaans- gotische kerk was, met het aanpalende paleis van de prins-bisschop, het eerste religieuze, politieke, administratieve en culturele centrum van de stad en van het Luikse land, 10de eeuw. Onder Notger werd de stad uitgebreid met het zuidwesten, op de heuvels van Pubiémont,  en over de Maas, op de rechteroever. Notger liet 7 kerken bouwen, waarvan twee op het Ile, een eiland gevormd door een niet meer bestaande vertakking van de Maas.
Oostelijk van het paleis ontstond een nederzetting van kooplui en ambachtslui. Zij vestigden zich ook op de rechteroever, Outremeuse genoemd. Er kwam een stenen brug over de Maas die beide kernen verbond, op de plaats van de huidige Pont des Archers.
In de 14de eeuw was Luik reeds uitgebreid tot de omliggende heuvels in het noorden, de huidige citadel, Hocheporte, Saint- Walburge en de hoogte van Macrailles in het oosten, benevens Hors-Cháteau. Samen met Outremeuse en Ile werd dit alles ommuurd en bleef zo tot aan de 19de eeuw bestaan. Pas toen werd het stadsbeeld grondig veranderd door de secularisatie van de Franse Revolutie en het groeiende industrialisatieproces, dat vooral in de voorsteden, zowel stroomop- als stroomafwaarts van de Maas op gang kwam.
Kerkelijke bouwkunst   ▲
Cathédrale Saint-Paul, Place Albert I
De huidige kathedraal heeft haar functie gekregen bij het concordaat van 1801, nadat de oude kathedraal Saint-Lambert was afgebroken. Oorspronkelijk was het een Romaanse kerk, 10de eeuw, die in 1232-1289 in vroege gotiek met onmiskenbare invloed uit Champagne en Bourgondië, zo gebruikelijk in de Maasgotiek, werd uitgebouwd. De zijkapellen dateren de 15de eeuw. Met de toren werd 1390 begonnen, maar hij werd pas 1811 van een spits voorzien. De versiering van de gewelven is 16 eeuws.
Het belangrijke meubilair van de kerk
Er zijn schilderijen van Luikse meesters van de 16de tot 19de eeuw, glasramen van Jan van Keulen, 1530, beeldhouwwerk van Delcour en een triomfkruis uit begin 14de eeuw. De kloostergang is 15^de eeuws en geeft toegang tot de schatkamer. Deze omvat een reliekschrijn van Saint-Lambert,  borstbeeld van prins-bisschop Erard la Marek in gedreven verguld zilver vervaardigd door Hans van Reutlingen uit Aken in 1505, Maaslands ivoor, 11 de eeuw,  en een gouden reliekhouder met een vinger van de heilige Lambertus, een zoenoffer van Karel de Stoute, vervaardigd door Gerard Loyet uit Rijsel in 1467.
Basiliek Saint-Martin, Mont St-Martin
Deze collegiale kerk werd door bisschop Eracle in 963 gesticht. De Romaanse kerk uit 1251 werd in 1312 verwoest tijdens de grote volksopstand 'Le Mal Saint-Martin'. De huidige kerk dateert uit de 16de eeuw en is in late gotiek opgetrokken. Opvallend is het buitengewoon grote koor dat 1/3 van de kerk inneemt. Het stergewelf is van Arnold van Muleken, het werd opnieuw beschilderd in de 19de eeuw. Tot de zeer rijke inrichting behoren 8 schilderijen van Engelbert Fisen, begin 18de eeuw, beeldhouwwerk uit de 15de tot de 19de eeuw, glasramen uit het begin van de 16de eeuw, grafstenen uit de 15de en 16de eeuw. De sacristie omvat twee vertrekken en is boven de crypte gebouwd.
Eglise Saint-Barthélemy, rue St-Barthélemy
De kerk werd gebouwd in de 11de en 12de eeuw, gerestaureerd in 1360 en verbouwd in de 19de eeuw. Ze heeft haar monumentale westbouw, gewelfd westerkoor met twee torens behouden. Oorspronkelijk was de kerk in kruisvorm gebouwd met eerst drie, later vijf beuken. Het oosterkoor dateert uit de 11de eeuw en heeft een vlakke afsluiting. Achter het koor lag vroeger een grote crypte met vijf traveeën. Deze werd vernield in de 18de eeuw. De dwarsbeuk en de hoofdbeuk zijn uit het begin van de 12de eeuw. De kerk werd in 1744 overwelfd. De Ionische zuilen dateren uit de 18de eeuw. De koperen doopvont, afkomstig uit de voormalige abdij Notre-Dame-aux-Fonts, werd tussen 1107 en 1118 door Reinier van Hoei vervaardigd. Het bekken rust op 12, thans nog 10, runderen en tegen de gladde rand van het vat zelf zijn vijf doopscènes in haut-reliëf afgebeeld, met als hoogtepunt de doop van Christus in de Jordaan. De sierlijke houdingen van de figuren vertonen, ondanks de gestileerde vorm van Byzantijnse oorsprong, een perfectie en expressiviteit die Reinier van Hoei tot een der begenadigste kunstenaars maakt van het ,begin van de 12de eeuw. Terecht wordt deze doopvont tot de 'Zeven Wonderen van België' gerekend.
Eglise Sainte-Croix , Rue Ste-Croix
Stichting van Notger uit 979. Uit deze tijd dateert de westbouw, die in de 19de eeuw zwaar werd gerestaureerd. De narthex heeft een westelijk koor en het geheel heeft de allure van een Ottoonse kerk zoals de 19de-eeuwse architecten zich die voorstelden. De ingang tot de oude narthex is een geelkoperen portaal in Louis-XV-stijl, werk van Arnold de Nalinne, met beelden van Constantijn en Helena. De rest van de Sainte-Croix bestaat uit een driebeukige hallenkerk uit de 14de en 15de eeuw. In de kerk o.m. een marmeren mausoleum voor kanunnik H. Milemans , 1558; rechts daarvan een polyptiek met de Geboorte van Christus, 16de eeuw. Het koorgestoelte is 14de-eeuws, een orgelbuffet 16de-eeuws.
Tot de kerkschat behoren o.m. de Sleutel van de heilige Hubertus, 8ste eeuw, en een reliekschrijn van het Heilig Kruis, 12de eeuw, toegeschreven aan Godfried van Hoei.
Eglise Saint-Denis, rue de la Cathédrale
Deze kerk werd in 987, eveneens door Notger, gesticht en was tot 1797 de zetel van reguliere kanunniken. Er is nog een Romaanse toren. De kerk zelf werd in de 17de en 18de eeuw herbouwd. De kruisgewelven dateren uit 1705. Tot het meubilair behoren een gotisch retabel en een orgelbuffet.
Eglise Saint-Jacques, place Saint-Jacques
De oude benedictijnenkerk, gesticht in 1015, biedt, zoals vele Luikse kerken, een interessante combinatie van Romaans en gotiek. Zij heeft een narthex of voorhal uit de 11de-12 eeuw, terwijl het schip in flamboyante gotiek door Arnold van Mulcken is opgetrokken tussen 1514 en 15: De toegang tot de kerk ligt in het noorden en bestaat uit een prachtig renaissanceportaal van de grote Luikse kunstenaar Lambert Lombard. Het is voorzien van zuilen beeldhouwwerk, en geeft aan de kerk, naast Romaanse en gotische elementen, ook nog een renaissancetoets. Het schip bezit een drieledige opstand en heeft een rijke versiering, in het bijzonder aan de gewelven. In de kerk bevindt zich beeldhouwwerk uit de 14de, 17de en 18de eeuw. Het gestoelte is 14de-eeuws en achter in de kerk staat een grandioos orgelbuffet van Nicolas Nichoff, eind 16de eeuw. Bekend is ook het glasraam met de 'Bons métiers', de ambachten. Zelden heeft de late gotiek een dergelijk spel van genereus licht geschapen, triomfantelijk, zoals bij vele gebouwen van Van Mulcken, met tevens de herinnering aan de introverte Romaanse kunst en aan de individualistische renaissance.
Eglise Saint-Jean-I'Evangéliste, Place X. Neujean
Deze kerk werd in 980 door Notger gesticht en was oorspronkelijk een octogonale kerk, een imitatie van de paltskapel van Karel de Grote in Aken. Later werden er een westtoren en een klooster aangebouwd. In de 14de eeuw werden een gotisch koor en vele kapellen toegevoegd. In de 18de eeuw was het geheel sterk bouwvallig en waren er plannen voor een complete sloop en voor nieuwbouw. Deze plannen werden slechts ten dele uitgevoerd. De Romaanse kerk werd afgebroken en er werd in 1754-1760 volgens de octogonale plattegrond van Notger een koepelkerk gebouwd. De huidige kloostergang dateert uit de 16de eeuw. In de kerk bevinden zich o.a. een mooie Sedes Sapientiae, begin 13de eeuw, een Madonna met Kind, begin 15de eeuw, grafstenen uit de 15de tot de 19de eeuw, een doopvont uit de 17de eeuw. Het meubilair is 18de- en 19de-eeuws. Er zijn schilderijen van Bertholet Flémalle en andere Luikse schilders uit de 17de en 18de eeuw.
Andere kerkelijke gebouwen
Vele kleinere kerken en voormalige kloosters, parochiekerken e.d., zoals Saint- Remacle-au-Pont, 18de eeuw; Saint-Servais, heterogeen van stijl, maar met fraai meubilair, in 1981 door een brand verwoest; Saint-Nicolas, 18de eeuw, voormalige minderbroederkerk; Notre-Dame-de-I'Immaculée-Conception, Louis-XIII-stijl, de kapel van het voormalige klooster van de cellebroeders; Saint-Antoine, een voormalig minderbroederklooster uit de 13de eeuw, vergroot in de 17de eeuw met een barokke façade, met muurschilderingen  en glasramen; Sainte-Cathérine, verwoest in 1691 en herbouwd in 1700. Een speciale vermelding verdient de Saint-Christoph, de kerk van een thans verdwenen begijnhof, dat als eerste in zijn soort in de Nederlanden in 1179 door Lambert li Bègue werd opgericht. De huidige kerk dateert uit de eerste helft van de 13de eeuw en is in Maasgotiek opgetrokken; het koor is recht afgesloten en heeft een koorgestoelte uit de 14de eeuw. De koepelkerk Saint-André, die het stadscentrum beheerst, is thans geen kerk me maar een concertzaal.
Burgerlijke bouwkunst    ▲
Paleis van de prins-bisschoppen
Dit is een van de dominerende gebouwd van de binnenstad, thans gerechtshof en provinciehuis. Het staat aan de Place St.-Lambert en is gebouwd op , plaats waar Notger zijn paleis bouwde. Vele paleizen volgden elkaar op tot dat prins-bisschop Erard de la Marck 1526 aan Arnold van Mulcken opdracht gaf een nieuw paleis. Het heeft met zijn  binnenhoven een grondplan in renaissancestijl, maar veel versiering is in gotisch gebleven. De buitengevels zin  uit de 16de, 18de en 19de eeuw. De grote gevel is na 1734 door Jean Anneessens uit Brussel gebouwd voor bisschop Georges-Louis de Berghes. Door de middenpoort komt men in de eerste binnenhof van Van Mulcken, met 4 galerijen in renaissancestijl en 60 zuilen die rijkelijk versierd zijn. Boven de galerijen bevinden zich de vertrekken. Meer naar het oosten ligt de tweede binnenhof, kleiner dan de eerste, en voor de prelaat zelf gebouwd. Deze dateert eveneens uit de 16de eeuw en heeft vier vleugels in laatgotische stijl. Nog meer oostelijk ligt de derde binnenhof, eigenlijk meer een tuin. Het interieur van dit grote complex is 19de-eeuws en wegens zijn huidige functie niet te bezichtigen.
Stadhuis, Place du Marché
Harmonieus gebouw uit 1714-1718 met frontongevel. Op deze plaats stond in de 13de eeuw reeds een stadhuis. Voor het stadhuis het perron, gebouwd in 1697. Een perron was  eerst    het zinnebeeld van de rechterlijke macht van de prins-bisschop, later dat van de stedelijke vrijheidsdrang.
Musea    ▲
Vele musea in Luik zijn ondergebracht in monumentale panden.
Musée Curtius of Musée d'Archéologie, quai de Maestricht
Het huis werd tussen 1600 en 1610 gebouwd voor Curtius, de muntmeester van de Spaanse legers in de Nederlanden. Het is een schitterend stuk Luikse renaissancearchitectuur. Buiten de archeologische vondsten bezit het Curtiushuis drie zeer belangrijke voorwerpen: het ivoren Evangeliarium van Notger, versierd met email en koperen sierwerk; voorts de Maagd van Dom Rupert, een zandstenen beeld uit de 12de eeuw; en ten slotte het Mysterie van Apollo, een deel van een timpaan uit de 12de eeuw.
Musée du Verre
Dit bevindt zich achter de binnenplaats, met een collectie van ca. 9000 voorwerpen uit alle tijden.
Musée de la Vie wallonne, cour des Mineurs
Dit is ondergebracht in het 17de-eeuwse Ancien Convent des Frères Mineurs. Via een aantal reconstructies van oude ambachten en woningen wordt een beeld opgeroepen van het oude Wallonië. Er zijn bijv. een collectie zonnewijzers en Luikse marionetten. In de kelderverdieping is een reconstructie van een steenkolenmijn uit 1900 ingericht.
Vlakbij ligt het Musée de l'Architecture, impasse de Ursulines
Is een verzameling van goed gerestaureerde huizen in vakwerkbouw en behorende tot het Heilige-Geestbegijnhof , een der zeventien begijnhoven van het middeleeuwse Luik.
In het voormalige Hótel d'Ansembourg, Féronstrée, in 1738 in régencestijl gebouwd voor bankier Michel Willems, is het Musée d'art décoratif liègeois du XVIIIe siècle ondergebracht. Dit museum geeft een mooi beeld van een verfijnde patriciërswoning met haar meubilair, goudlederen behang, stucwerk, Oudenaardse wandtapijten en Delftse tegels. Op de trap- leuning staat een houten Mariabeeld van Delcour.
Daarnaast ligt het Musée d'Armes of Wapenmuseum, ondergebracht in het Ancien Hótel de Hayme de Bomal dat in 1775 door Barthélemy Digneffe, de Luikse architect bij uitstek, werd gebouwd. Luik is sedert de middeleeuwen bekend om zijn lichte wapens. Ook nu nog speelt de wapenindustrie een belangrijke rol, FN te Herstal, prachtig versierde jachtwapens. In dit museum bevindt zich een enorme collectie van lichte wapens, evenals blanke wapens, wapenrustingen, penningen, enz.
Op de rechteroever van de Maas zijn de volgende musea te bezichtigen:    ▲
het Musée de l'Art moderne, parc de la Boverie, met een fraaie collectie 19de- en 20ste-eeuwse Franse en Belgische schilders, ook hedendaagse;
het Musée du Fer et du Charbon, boulevard Poincaré, in een grote 19de- eeuwse werkplaats, met reconstructies van Waalse smederijen uit de 17de eeuw, hydraulische hamers, haardplaten en andere producten van de Waalse ijzerindustrie;
het Tehantchès  Museum, rue Surlet is genoemd naar de populaire Luikse marionet en behoort toe aan de vereniging République libre d'Outremeuse, het volkskwartier van Luik.
Even belangrijk is het Aquarium et Musée zoologique de I'Université, quai van Beneden. Andere bezienswaardigheden
Er zijn allereerst de zeer talrijke voormalige kerkelijke gebouwen, abdijen en kloosters, die een seculiere bestemming hebben gekregen.
De wijdvermaarde Ancienne abbaye bénédictine de Saint-Laurent, rue St-Laurent, een stichting uit 968 en thans een groot complex uit de 17de en 18de eeuw, herbergt een militair ziekenhuis.
De oude gebouwen van de Luikse universiteit zijn ondergebracht in de Abbaye du Val-Benoit uit de 18de eeuw.
Voorts zijn er vele meesterwoningen uit de 17de en 18de eeuw die min of meer gaaf zijn bewaard resp. worden gerestaureerd. Zo zijn daar het Hótel de Soër de Solières, rue haute Sauvenière,  dat toegeschreven wordt aan Lambert Lombard, en het Hótel de Selys-Longchamps, Mont-St-Martin, een laatgotisch gebouw uit het begin van de 16de eeuw, maar verbouwd in de 17de en 18de eeuw.
Bijzonder fraai zijn nog het Hótel de Liévin van der Beke, rue St-Pierre, en het Ancien Hótel Van den Steen de Jehay, Mont-St-Martin, eveneens uit d 16de eeuw.
De Halle aux Viandes of Vleeshalle is gebouwd in 1544-1546.
Het Gran Séminaire is het Ancien Convent de Beaurepart. Thans is het een zeer fraai, 18de-eeuws complex, waar de huidig bisschop van Luik woont.
De Montagne de Bueren is een 373 treden teller de trap van Hors-Cháteau naar de citadel.
Evenementen
Op zondagmorgen heeft langs de kaaien van de linkeroever van de Maas de vlooienmarkt of La Batte plaats.
Omgeving    ▲
Aigremont, 17 km ZW
Het kasteel, dat op 80 m boven de linkeroever van de Maas, nabij het dorp Awirs ligt, was in de middeleeuwen een versterkte burcht. In 1717-1727 werd een nieuw kasteel in classicistische stijl gebouwd door kanunnik Mathis Clerex. Het is een evenwichtig complex in rode baksteen met sokkels en kozijnen in witte zandsteen. Het interieur is zeer luxueus, met voor België unieke plafondschilderingen in Italiaanse trompe-1'oeil, van Delloye, in het trappenhuis. Ook de staatsietrap is indrukwekkend en zeer kleurrijk. Op de terrassen is een Franse tuin aangelegd. Hier staat ook de barokke privé- kapel van de kanunnik.
Fort van Loncin, 8 km N
Op een hoogvlakte van 170 m liggen de resten van het beroemdste fort uit de Eerste Wereldoorlog. Het hield van 4 tot 15 augustus 1914 stand, maar moest zich, toen de kruitkamer ontplofte, overgeven.
Sart-Tilman, 10 km Z
Hier is een openluchtmuseum voor beeldende kunsten, gelegen in een schitterend natuurreservaat van Ardens loofbos. In de buurt zijn tevens de nieuwe gebouwen van de Luikse universiteit gevestigd.
Internet    ▲
http://www.liegeonline.be/ Stad Luik
http://membres.lycos.fr/risack/ Stad Luik
** Zie hier voor: "Hoe maak ik een printversie van de pagina"?
** Uw "Tablet-pc" en Stedentips voor Trips, een ideale combinatie! ▲