MECHELEN, provincie Antwerpen

Tot de Franse Revolutie was de heerlijkheid Mechelen een apart vorstendom in de Zuidelijke Nederlanden. De heerlijkheid omvatte de dorpen rond de stad en het gebied rond Heist-op-den-Berg. Mechelen bestond eerst uit twee woonkernen, ten noorden en ten zuiden van de overgang over de Dijle. Ten noorden was er een kapittel rond het graf van de heilige Rombout, die daar ca. 775 was omgebracht. Ten zuiden van de Dijle was er een koopmansnederzetting, en die twee groeiden naar elkaar toe. Mechelen werd een leen van de prins-bisschop van Luik. Vanaf de Bourgondische tijd werd het als zelfstandig geheel beschouwd. Dat kwam de Bourgondiërs en de Habsburgers goed uit: zij vestigden te Mechelen het Parlement van Mechelen, de Grote Raad, de Rekenkamer en andere onpopulaire nieuwe instellingen. In 1515 vestigde Margaretha van Oostenrijk, landvoogdes van de Nederlanden, zich in de Dijlestad en dat leidde tot een opbloei van kunsten en wetenschappen mee, en een toeloop van advocaten, administrateurs en klerken. In 1559 was Mechelen het nieuwe aartsbisdom van de Zuidelijke Nederlanden geworden. Met een explosie in het kruitmagazijn van de Zandpoort in 1546, waarbij een deel van de stad werd verwoest, kwam er tegelijk een einde aan de bloei van de stad. In onafhankelijk België was Mechelen het centrum van het spoorwegnet, wat tot nieuwe industrieën leidde. In de 19de en begin 20ste eeuw bloeiden de meubelmakers en de houtsnijkunst, Mechelse kasten.
Sint-Romboutskathedraal
Een monument van Brabantse gotiek. Met de koorpartij met kapellenkrans werd door Jean van Osy begonnen in het begin van de 13de eeuw; daarna werd de kerk voltooid door leden van de families Mijs en Keldermans, stadsbouwmeesters te Mechelen. De onnavolgbare stoere westtoren, 97 m hoog en onvoltooid; begonnen in 1452, naar een ontwerp van Andries is eveneens een fraai werkstuk van de Keldermans. In de toren hangen thans twee beiaards: de oude, deels van Hémony, 17de eeuw, en de nieuwe, 198l.
Het interieur van de kerk is vrij sober, maar het heeft een inspirerende ruimte en lichtwerking. Barok hoogaltaar van Lucas Faydherbe, met reliekkast van Rumoldus of Rombout; een marmeren communiebank van Artus Quellien; een Christus aan het Kruis van Anthonie van Dyck, 1627; verschillende schilderijen van Michiel Coxeie; praalgraven van enkele aartsbisschoppen; groot symfonisch orgel op de westtribune.
0.-L.-Vrouw-over-de-Dijle
Laatgotische kerk, na 1944 goed gerestaureerd, badend in licht door de zacht gekleurde glasramen. De kerk bezit een Wonderbare Visvangst, 1618-1620, van P.P. Rubens; orgel- front in het zuidelijke transept met hoogbarokke sculptuur.
Onze-Lieve-Vrouw-van-Hanswijckkerk
Barokke kerk, ontworpen door de Mechelse bouwmeester en beeldhouwer Lucas Faydherbe. Ze is een combinatie van basilicale en centraalbouw. Koepel in het midden; reliëfs op de blinde bogen van de koe pel. Barok interieur. Bedevaartplaats.
Sint-Janskerk
Opnieuw een kerk in Brabantse gotiek. Prachtige kerkmeesterbanken van Th. Verhaegen; een Aanbidding der Koningen van P.P. Rubens; orgelbuffet met armenbanken van Pieter Valckx.
Sint-Kathelijnekerk
Het driebeukige schip kwam tot stand in de 14de eeuw, onder invloed van de Schelde- en Dendergotiek, vieringtoren. Ook hier werkten de Mechelse meesters Faydherbe, Jozefaltaar, en Pieter Valckx, preekstoel; koorgestoelte.
Sint-Pieter-en-Pauluskerk
Voormalige kerk van de jezuïetenorde. Twee marmeren portiekaltaren, toegeschreven aan Lucas Faydherbe.
0.-L.-Vrouw-van-Leliëndal
De huidige kerk van de jezuïeten werd door Faydherbe gebouwd en is thans gerestaureerd.
Begijnhof
Het Groot Begijnhof, gesticht in de 13de eeuw, werd in de 16de eeuw binnen de stadswallen aangelegd. Belangrijk is de barokke Begijnhofkerk, een schepping van J. Frankaert, 1629-1647, en voltooid door Faydherbe. Het barokke hoogaltaar wordt aan Jan van der Steen toegeschreven; mooie biechtstoelen; schilderijen van G. de Crayer. Binnen de oude stadskern ligt het Klein Begijnhof.
Stadhuis, Lakenhalle en Vleeshuis.
Deze drie belangrijke voorbeelden van burgerlijke bouwkunst staan aan de Grote Markt. Zij vormen één geheel maar hadden vroeger duidelijk onderscheiden functies. Het huidige stadhuis kwam tot stand in het begin van de 20ste eeuw; Philippe van Boxmeer bouwde het naar de oorspronkelijke plannen van Rombout II Keldermans: paleis van de Grote Raad. De Lakenhalle, begonnen in 1320, toont slechts een aanzet van een belfort. Uiterst rechts bevindt zich het Vleesbuis, laatgotisch, met fraaie gevel.
Gerechtshof / Paleis van Margaretha van Oostenrijk
Dit gebouw, deels laatgotisch, deels renaissance, is van Rombout II Keldermans Na Margaretha residentie van kardinaal Granvelle, daarna zetel Grote Raad, nu gerechtshof. Voor het binnenplein is erg mooi, met schroomvolle aanzetten tot renaissance. Het is een van de eerste gebouwen in de Nederlanden met die renaissanceduiding.
Brusselse Poort
Enige overgebleven poort van de in de 19de eeuw geslechte ommuring. Ze is 13^de/i4de-eeuws,  heeft twee geweldige ronde torens.
Oud-Schepenhuis, Schoenmarkt
Fraai gotisch gebouw, dat uit twee delen bestaat: de kant van de Grote Markt, 13de eeuw, en die van de IJzerenleen, dat uit witte zandsteen is opgetrokken. Thans stadsarchief.
Musea
Centrum voor Speelgoed en Volkskunde
Vrij nieuw van opzet en uitvoering; gewijd aan spelen en speelgoed uit alle tijden.
Ernest Wijnantsmuseum, Minderbroedersgang
Werk van de Mechelse schilder en beeldhouwer Ernest Wijnants, 1878-1964.
Folkloremuseum, XII Apostelenstraat
Ruim overzicht van de lokale folklore, beroepen, kostuums en gebruiksvoorwerpen alsmede een geheel ingerichte apotheek. Dit alles in een patriciërshuis uit de 17de eeuw.
Huis Michiels-Moeremans, Korenmarkt
Gieterij van klokken en alle toebehoren. Uurwerken van torens en bejaarden.
Mechels Horlogeriemuseum, Lange Schipstraat
Ruime collectie van uurwerken uit de 16de tot de 20ste eeuw, uit alle hoeken van Europa.
Museum De Zalm
Het museum is ingericht in het oude gildenhuis van de vissers aan de Zoutwerf en is gewijd aan al het handwerk dat te Mechelen werd vervaardigd: kant, goudleren muurbehang, koper-, brons-, tin- en ijzerwerk. Het huis zelf is een goed voorbeeld van weelderige renaissance.
Stedelijk Museum Hof van Busleyden, De Merodestraat
Busleyden was een humanist en hoogleraar te Leuven. Zijn woning te Mechelen is een fraai gebouw in laatgotische en vroegrenaissancestijl, met torentje, kleine beiaard, en binnenhof, in 1503-1508 door Antoon Keldermans gebouwd. Het complex omvat het Beiaardmuseum, aansluitende bij de Beiaardschool, en het Stedelijk Museum zelf, met een collectie voorwerpen van de Gallo-Romeinse tijd tot heden, en tevens een afdeling met hedendaagse kunst.
Voormalige Minderbroederkerk
Een vroeggotische kerk met Doornikse kapitalen en een laatgotische koorkerk.
Andere bezienswaardigheden
Mechelen kent een groot aantal oude huizen, in goede of slechte staat.
Tot de toonbare behoren: aan de Haverwerf, In Sint-Jozef, het Duivelshuis en Het Paradijs; aan de Zoutwerf staan behalve De Zalm ook nog de Waag en de Steur, beide uit het begin van de 16de eeuw en met houten façaden.
De Heilige-Geestkapel is thans het poppenspeltheater.
In de Botanische Hof staat een standbeeld van Rembert Dodoens, de Mechelse plantkundige uit de 16de eeuw. Tegen deze tuin aan bevindt zich het Hof van Pitzemburg, voormalige commanderij van Pitzemburg.
Enkele bruggen over de Dijle zijn middeleeuws. Aan de Grote Markt zijn al enige huizen door privé-initiatief gerestaureerd.
Evenementen
Mechelen is het centrum van de beiaardkunst in de wereld. In de zomer worden op maandagavond beiaardconcerten gegeven vanaf de torens van de Sint-Rombout, in de Onze- Lieve-Vrouw-over-de-Dijle en in het Hof van Busleyden. De plechtige processie van Hanswijck vindt plaats op de zondag voor Hemelvaartsdag.
Omgeving
Muizen, 4 km ZO; thans tot Mechelen behorend
De gotische Sint-Lambertuskerk heeft nog Romaanse elementen, zelfs een Karolingische kern. Opgravingen hebben resten aan het licht gebracht van een houten kerkje uit de 8ste-9de eeuw, en van een Karolingische centraalbouw. Het kasteel Planckendael behoort tot de Antwerpse Zoo en is een geliefde trekpleister voor jong en oud.
Watem, 5 km N
Aan de Nete. Van de gotische dorpskerk en het cisterciënzerinnenklooster van Rozendaal zijn nog slechts resten resp. sterk verbouwde elementen over. Walem bezit nog een fort van voor de Eerste Wereldoorlog ter verdediging van Antwerpen.
Internet: http://www.mechelen.be/
** Zie hier voor: "Hoe maak ik een printversie van de pagina"?