MONS /  Bergen, provincie Henegouwen

Mons is de hoofdstad van de provincie Henegouwen en was dat eertijds ook van het graafschap Henegouwen, dat tot de 16de eeuw tot het Heilige Roomse Rijk behoorde. In de Merovingische periode bouwde Sainte-Waudru, Sinte-Waldetrudis, echtgenote van Vincent Madalgar, die het klooster in Soignies stichtte, hier een klooster, ca. 650, waar zich een kleine nederzetting bij aansloot. In de 9de eeuw bouwden de graven van Henegouwen een versterkte burcht op de top van de heuvel, 78 m. In het midden van de 12de eeuw liet Boudewijn IV rondom klooster en burcht een vestingmuur optrekken. Buiten de muren nam de bevolking snel toe en er ontstond een bloeiende handel in wijn, granen en vis. Tussen 1290 en 1395 werd een nieuwe omwalling opgetrokken en versmolten de nieuwe vestigingen met de oude. Tot de 19de eeuw zou Mons binnen deze middeleeuwse muren blijven. Toen werden de versterkingen gesloopt en kon de bevolking zich bevrijden uit een te klein keurslijf. Ondertussen hadden industrieën zich gevestigd in de randgemeenten.
Sainte-Waudru
Deze collegiale kerk is onvoltooid en onvolprezen, 1450- 169. Ze is in Brabantse gotiek opgetrokken onder leiding van de Leuvense bouwmeester Matthijs de Layens. De kerk vertoont dan ook enige gelijkenis met de Sint-Pieter in Leuven. Er zijn geen pijlers, maar schalken die tot in het gewelf schieten en daar de kruisribgewelven opvangen; drieledige opstand met open triforium en grote lichtvensters. De kerk telt 7 traveeën, drie beuken, een nauwelijks geprofileerd dwarsschip, een breed koor met 4 traveeën, een complete omgang en een kapellenkrans. Er was een plan voor een westtoren, dat nog hoger moest worden dan die van Keldermans voor de Mechelse Sint-Rombout. In Mons kwam men niet hoger dan het gewelf van de middenbeuk. Het koor werd eens van het transept gescheiden door een renaissancedoksaal van de Bergense meester Jacques Dubroeucq, 1535- 1538. Dit doksaal is om liturgische redenen in 1809 afgebroken. Er zijn nog onderdelen bewaard, zoals 7 albasten beelden van de Hoofddeugden van Dubroeucq, in het koor, en reliëfs aan de wanden van het transept en in de zijkapellen van het koor. Deze 'kleine kathedraal' heeft ook zeven wandtapijten uit Bedingen, begin 17de eeuw, stenen retabels, 16de eeuw, een koorgestoelte uit 1708 en schilderijen uit diverse Vlaamse Scholen, 16de-18de eeuw. In de kerk wordt de 'Car d'Or' bewaard, een praalwagen uit 1780, gebruikt in de jaarlijkse ommegang.
Andere kerkelijke gebouwen
Van de eertijds bestaande kerken, kapellen, kloosters, refugiéhuizen van abdijen, ziekenhuizen en onderwijsinstellingen is heel wat bewaard gebleven, veel is ook verbouwd en heeft andere bestemmingen gekregen. In de Romaanse kapel Sainte-Marguerite is een deel van de collectie van kanunnik Puissant ondergebracht. Deze 19de-eeuwse kunstkenner heeft vele gebouwen en inrichtingsstukken van vernietiging gered.
Saint-Nicolas-en-Havré,  15de eeuw
Werd op de toren na in 1664 door een brand geteisterd en in 1664-1701 herbouwd. Er is interessant 18de-eeuws meubilair en houtsnijwerk te zien.
De kerk Sainte-Elisabeth, 16de eeuw
Is in Brabantse gotiek opgetrokken; zij werd in 1716 vernield en in de 18de eeuw opnieuw opgebouwd.
Van het door Margaretha van Constantinopel in 1248 opgericht begijnhof rest nog slechts de kapel uit 1550.
Kerkelijke gebouwen, die thans een civiele bestemming hebben gekregen, zijn o.m. de volgende:
De Ancien refuge de l'abbaye de Saint-Ghislain, rue Fétis, is een fraai classicistisch complex waarin het Kon. Atheneum is gevestigd.
In de rue d'Havré staan o.m. de Ancien refuge de l'abbaye d'Aulne, een huis dat toebehoorde aan de johannieterorde, begin 18de eeuw, en de Ancien refuge de l'abbaye de Bélian, 1775.
In de rue Houdain vindt men het Ancien Collège de Houdain, een humanistisch college uit 1545; het huidige gebouw is uit 1730-1739 en her bergt thans de befaamde Acute polytechnique de Mons.
In dezelfde straat bevindt zich ook de Ancien refuge de l'abbaye de Saint-Denis-en-Broquerie, met een prachtige gevel uit de 18de eeuw.
In de rue Lamir staat het Bonne Maison de Bouzanton, een oud ziekenhuis voor wezen, opgericht in 1562.
Stadhuis, Hótel de Ville
Dit complex bestaat uit een reeks gebouwen rond een binnenplaats. Hier zijn ook de belangrijkste musea van Mons ondergebracht. De gevel van het stadhuis aan de Grote Markt is gotisch herbouwd door Matthijs de Layens.
Links van het stadhuis staat de Chapelle Saint-Georges en rechts het Maison de la Toison d'Or . 
Jardín du Mayeur
Via de hof van het stadhuis komt men in deze binnenhof. Daar bevinden zich de conciergerie uit de 17de eeuw en andere fraaie gebouwen.
Belfort
Dit 87 m hoge bouwwerk staat op een heuvel die Mons domineert. Louis Ledoux begon met de bouw in 1661 en voltooide de toren in 1669. Het is het enige belfort in België dat in barokstijl is opgetrokken. Het heeft thans een beiaard van 47 klokken. Vlakbij op de heuvel stond de burcht van gravin Richildis, die hier een voor haar tijd schitterende hofhouding placht te houden.
Overgebleven zijn: de Chapelle Saint-Callixte, circa 1050, ingericht als museum, en de aangebouwde conciergerie, 15de eeuw, sterk verbouwd. In het souterrain zijn karakteristieke middeleeuwse gangen en twee grote zalen, gebouwd onder Boudewijn IV, 13de eeuw.
Andere bezienswaardigheden
Aan de Grote Markt staan nog de huizen: Au plan levrie, Maison Saint-Christophe, Ancien Hôtel de I'Impératrice, Ancien Hótel du Miroir, 16de eeuw.
In de rue de la Halle is er de Grande Boucherie, een schitterend voorbeeld van neoclassicistische stijl uit 1837-1838 van de architecten J. van Gierdegom en Ch. Sury.
Van de tweede versterking van de stad is er nog maar één getuige, de Tour Valenciennoise. 1340; deze was eertijds een derde hoger.
Mons heeft zijn Berg van Barmhartigheid, in 1625 door Wenzel Coebergher ontworpen; het herbergt thans het Musée du Centenaire. Er is ook een Musée du Folklore Jean Lescarts, achter het stadhuis.
Evenementen
Op Drievuldigheidszondag, eerste zondag na Pinksteren, heeft de ommegang plaats met de Car d'Or, gevolgd door het legendarische Lumeçon-gevecht, le Combat di Lumeçon, tussen Sint Joris en de draak.
Omgeving
Cuesmes, 3,5 km ZW
Van december 1878 tot zomer 1880 was Vincent van Gogh hier werkzaam als dominee. Hij leefde er als een der armste mijnwerkers. Zijn kamer werd gereconstrueerd; er bevindt zich een zaaltje niet documenten.
Hornu, 10 km ZW
De plaats midden in het steenkoolgebied Borinage, een begrip voor vroege industrialisatie in Europa, bezit het industrieel archeologische complex Le Grand Hornu. Dit werd in 1814-1832 gebouwd door architect Bruno Renard voor de Franse mijneigenaar Henri de Gorge en omvat een der eerste Europese complexen van fabrieken en woonhuizen binnen één urbanistische opzet. Le Grand Hornu was een combinatie van een steenkoolmijn met ijzergieterij en constructieatelier. Dat is een zeer vroege toepassing van de 20ste-eeuwse visie op industrialisatie. Via een afgesloten binnenplein, Basse-Cour, bereikt men de ovale ommuring met arcaden, waar de werkplaatsen waren. Links daarvan zijn de vroegere stallen, thans kunstgalerie. Aan weerszijden van de fabriek liggen de straten met meer dan 400 arbeiderswoningen. In 1829 telde Le Grand Hornu 2500 bewoners en beschikte het over een school en een consultatiebureau. Het complex is gerestaureerd.

** Internet: http://www.monsregion.be  -  quentin.dardenne@ville.mons.be 
** Zie hier voor: "Hoe maak ik een printversie van de pagina"?