ZOUTLEEUW, provincie Vlaams Brabant

Zoutleeuw is een van de merkwaardigste stadjes van Vlaanderen: het heeft een zeer uitzonderlijk kunstpatrimonium, haast ongeschonden, en de plaats heeft nauwelijks de allure van een stad. Aan de westelijke kant van Vlaanderen is dat ook niet Damme het geval, maar Zoutleeuw heeft veel meer te bieden. Deze Brabantse stad , reeds in de 6de eeuw ontstaan en in 1106 met stadsrechten begiftigd, lag indertijd op de handelsroute Brugge-Keulen; er was een jaarmarkt en een kleine maar bloeiende wol- en lakennijverheid. In de 14de eeuw was Zoutleeuw een van de zeven grote steden van het hertogdom. Vanaf de 16de eeuw leidden de economische stagnatie en gebrek aan omschakeling tot verarming en terugkeer tot de land- bouw. Maar de plaats bleef gespaard van oorlogsrampen in de 17de en 18de eeuw, daar ze niet meer aan hoofdwegen lag. Men was Zoutleeuw vergeten! Nu kan men zich hier een uitstekend beeld vormen van de materiële rijkdom van sommige middeleeuwse steden.
Sint-Leonarduskerk
De bouw werd begonnen in 1231 met een vroeg-gotisch vierledig koor onder Rijnlandse invloed en met de twee westtorens, kwartsiet van Overlaar, overgang van Romaans naar gotisch, en onder invloed van het Maasromaans. De drie beuken kwamen in de 14de eeuw tot stand, de zijkapellen in de 15de eeuw. In 1455 leverde Matthijs de Layens het ontwerp voor de doopkapel. Het interieur is gewoonweg schitterend. De kerk omvat o.m. een 18 m hoge sacramentstoren van Cornelis II Floris de Vriendt, een 6 m hoge geelkoperen paaskandelaar, een houten Sint-Leonardusretabel, alsmede een aantal 16de-eeuwse kerkgewaden; voorts diverse Romaanse, gotische en renaissancekunstwerken. Het is een echte museumkerk; niet in de winter te bezichtigen.
Stadhuis
Het laatgotische gebouw, heeft een renaissanceboogveld met nissen boven de ingang; de zeer fraaie renaissancepui is van J. Casseloy.
Lakenhalle
In het 14de-eeuwse gotische bouwwerk is thans de Rijkswacht ondergebracht. Op de façade ziet men de wapens van Brabant en van de gilden van Zoutleeuw.
Andere bezienswaardigheden
Op de Grote Markt staan nog het Spiegelhuis met renaissancegevel, en verscheidene huizen in traditionele kalk- steen- en zandsteenarchitectuur, in de 17de en 18de eeuw opgetrokken. In de gehele dorpskom van Zoutleeuw is een groot aantal 16de- tot 18de-eeuwse panden bewaard gebleven. De laatgotische Onze-Lieve-Vrouwekapel aan de Ossenweg  heeft een 18de- eeuws interieur; het doksaal is bekleed met een veertiental beschilderde panelen.
Internet: http://www.zoutleeuw.be/ ; e-mail: toerisme@zoutleeuw.be  - Toerisme.Zoutleeuw@skynet.be
Informatie
We ontvingen van de Stedelijke Toeristische Dienst, Grote Markt, 3440 Zoutleeuw - 011-781288:
* Stadsgids Zoutleeuw, veel gegevens en prachtige foto's
* Brochure Zoutleeuw, Vlaams-Brabant - Hageland, in vier talen.
* Diverse folders, hieronder volgen er twee:

Zoutleeuw, Parel van Brabant
Zoutleeuw, eens een belangrijk handelscentrum en zwaar versterkte burcht, is nu alleen nog een klein, rustig en schilderachtig stadje in het heuvelend landschap van het Hageland.
Het bestond reeds in de VIIde eeuw, want de geschiedenis leert ons dat bisschop Remaclius er omstreeks 637 een kerk oprichtte. Hoewel de bisschop van Luik dus heer was van Leeuw, schonk Hendrik 1I, keizer van Duitsland, deze heerlijkheid in 1106 aan de Graaf van Leuven; toen Hendrik I van Brabant in 1179 in het huwelijk trad met Mathilde van Boulogne, verkreeg hij van zijn vader dit gebied en de stad Leeuw als bruidschat. Zij bleven sinds toen deel uitmaken van het hertogdom: alzo loopt de geschiedenis van Leeuw ook samen met deze van de Graven van Leuven en de Hertogen van Brabant.
Gelegen op de rechteroever van de Kleine Gete, te midden van uitgestrekte drassige beemden en moerassen was Leeuw ideaal geschikt voor en daardoor ook omgebouwd tot een strategische sleutelpositie in de Brabantse verdedigingswerken.
Het was eveneens gunstig gelegen op de grote handelsweg Brugge-Keulen, wat vele kooplieden en nijveraars aanzette om zich in deze stad te komen vestigen.
Nijverheid en handel brachten grote welvaart en rijkdom en maakte van Leeuw één der zeven hoofdsteden van het hertogdom (:t1312). De welvaart blijft toenemen en bereikte een hoogtepunt omstreeks het midden van de XVlde eeuw.
Maar dan begint het verval: het bevaarbaar maken van de Grote Gete, waardoor Tienen als handelscentrum aan belangrijkheid gaat winnen, is een eerste oorzaak van de tranen van de Leeuwse glorieperiode. Latere veldslagen, belegeringen en plunderingen - waaronder de inname in 1678 door de Franse troepen onder aanvoering van Lodewijk XIV en deze van de geallieerde legers in 1705 - en nadien de zware lasten voor het onderhoud van het Spaans Legioen, blijven de stad teisteren en liggen aan de grondslag van het definitieve verval.
Dankzij zijn groots verleden blijft Zoutleeuw echter tot op onze dagen nog steeds een belangrijk kunsthistorisch centrum waar enkele prachtige geklasseerde monumenten nog altijd de aandacht van de vele bezoekers blijven trekken. Naast de lakenhalle (1316-1317), het Spiegelhuis (1571) en de stenen pomp (1762) verdient het elegant stadhuis (1530-1538), door R. Keldermans gepland ten tijde van Keizer Karel volledig in witte Gubertingersteen opgetrokken, ons aller aandacht.
Het monument bij uitstek is en blijft evenwel de beroemde Sint-­Leonarduskerk uit de VIIIde eeuw, niet alleen omwille van de stijl van het gebouw zelf, maar dan vooral om de rijkdom van de vele beelden, retabels, kunstvoorwerpen (Sacramentstoren, Paaskandelaar enz.) en schatten allerhande, die aan de vernieling van de beeldenstorm van de XVIde eeuwen aan de revolutie van de XVIIIde eeuw konden ontsnappen.
Zoutleeuw voert sinds 1985 terug de titel van stad die zij verloor in 1830. Door de fusie met Helen-Bos, Halle-Booienhoven, Dormaal en Budingen heeft de gemeente een oppervlakte van 4760 ha en telt zij bijna 8000 inwoners.
Een bezoek aan dit rustig stadje blijft bekoren.

Sint-Leonarduskerk in Zoutleeuw
Het sfeervolle middeleeuwse Brabantse stadje Zoutleeuw ligt op de rechteroever van de Kleine Gete, tussen Tienen en Sint- Truiden, op een boogscheut van de provincie Limburg. Reeds in de 11de eeuw ontstond er een nederzetting van kooplieden die spoedig tot stad zou uitgroeien en in 1307 als één van de zeven vriie steden van het hertoqdom Brabant zou erkend worden. Het marktplein wordt als het ware gedomineerd door de gotische Sint­-Leonarduskerk waarvan de bouw werd aangevangen in 1231 en zou uitlopen tot in 1551 toen het voorportaal aan de kerk werd toegevoegd.
De bezoeker wordt verwelkomd door een prachtig Marianum, een gepolychromeerd eikenhouten dubbel Onze-Lieve-Vrouwbeeld uit 1533. Maria, gevat in een krans van stralen en vlammen, wordt omgeven door zes zwevende engeltjes die met hun handjes de rozenkrans beroeren. Via een 16de-eeuwse preekstoel bereikt hij het imposante hoofdkoor met aan de ingang een monumentaal triomfkruis en links en rechts beelden van Maria en Johannes, het werk van de Antwerpse kunstenaar Willem van Goelen. Het koperen hoofdaltaar en het ciborium dateren van het einde van de 19de en het begin van de 20ste eeuw. In 1909 werd het orgel in het open triforium ingebouwd.
In de noordelijke dwarsbeuk bevindt zich het mooiste en beroemdste kunstwerk uit de kerk: de sacramentstoren, het werk van de Antwerpse renaissancemeester Cornelis Floris de Vriendt. Dit kantwerk van steen, dat Christus' verlossingswerk en zijn blijvende aanwezigheid in de Heilige Eucharistie visueel weergeeft, is uitgewerkt als een gotische remonstrans met voet, greep, glas en toren. Het telt negen verdiepingen, heeft een hoogte van 18 m en mag met zijn ongeveer 200 beeldjes, zijn friezen, bloemmotieven en zuilen werkelijk een unicum in de westerse christenheid genoemd worden.
Vooraleer de kooromgang te betreden wordt de bezoeker getroffen door een ongeveer 6 meter hoge geelkoperen Paaskandelaar, een 15de-eeuws werk van de Brusselaar Renier van Thienen, die zich liet inspireren door een gelijkaardig model dat eens de Sint­Pieterskerk te Leuven sierde. In de kooromgang zelf bevinden zich tal van middeleeuwse devotiebeelden. We vermelden slechts een lindehouten Sedes Sapientiae uit de 12de eeuw, een 13de-eeuwse eikenhouten beeld van de heiliqe Catharina van Alexandrië en een gepolychromeerd notelaren beeld van de heiliqe Lucia uit 1473.
De Sint-Leonarduskerk bezit eveneens een ongeëvenaarde schat aan laatgotische Brabantse retabels. Het Sint-Annaretabel uit de tweede helft van de 16de eeuw, met zijn beschilderde predella, beeldt levensecht, maar ietwat werelds, allerlei taferelen uit het leven van de heilige Anna en de Moeder Gods uit. Het eikenhouten retabel der Zeven Smarten van Maria (1520) daarentegen ademt nog geheel de serene middeleeuwse vroomheid uit. Om het geheel zo realistisch mogelijk weer te geven vervolledigden de stoffeerders de gesneden composities en schilderden ze rozige inkarnaten, de haartjes van snorren en baarden" verlevendigden ze de ogen of omrandden ze de nagels van de handen.
In de rechter dwarsbeuk bevindt zich een 15de-eeuws retabel, gewijd aan zes episoden uit het leven van de patroonheilige van deze kerk. Deze altaarkast met zijn waardige figuren, uitgebeeld in meesterlijke draperingen en stijlvolle houdingen, getuigt van een waa meesterschap in de beeldsnijkunst. De slanke gestalten met hun diverse handelingen zijn vol  leven en innerlijke bezieling. In deze altaarkast staat ook het mirakuleuze beeld van de heiliqe Leonardus uit 1300.
Langs de dubbele deur, met erboven een Laatste Oordeel secco uit de 15de eeuw, bereikt de bezoeker de huidige schatkamer met zijn heiligenbeelden en religieuze voorwerpen allerhande, die in toonkasten tentoongesteld zijn. Deze vroegere devotie- en bedevaartskapel van de Heilige Leonardus, een juweeltje van hooggotiek, werd in 1983 door een schaamteloze inbraak ontheiligd.
Vermelden we tenslotte in dit bondig overzicht dat de beiaard, na restauratie weer een bespeelbaar instrument, de inwoners van Zoutleeuw en de talrijke bezoekers intens betrekt bij het historisch kunst patrimonium van deze kerk, die de trots is van elke Leeuwenaar.
** Zie hier voor: "Hoe maak ik een printversie van de pagina"?