POTSDAM, stad van paleizen en parken, naar wijken en omgeving, naar deelstaat Brandenburg

De naam Potsdam roept onvermijdelijk bepaalde beelden op: het slot Sanssouci ­ 'zonder zorgen', de zomerresidentie van Frederik 11 de Grote - en het slot Cecilienhof, waar Truman, Stalin en Churchill- deze laatste werd later vervangen door Attlee - na de geallieerde overwinning op Hitler-Duitsland de Conferentie van Potsdam hielden, om de toekomst van Duitsland en Europa te bepalen.
Het is aan Frederik Willem, de Grote Keurvorst,
te danken dat Potsdam behouden bleef nadat het tijdens de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) volledig was verwoest. Hij zorgde voor voorspoed in de stad door de afkondiging van het Edict van Potsdam (1685), dat de vervolgde protestanten en ook andere religieuze groeperingen een toevluchtsoord bood en vrijheid van godsdienst. De circa 20000 toegestroomde hugenoten hadden, behalve goud, veel nuttige kennis in hun bagage. Het zou echter nog tot de regering van de zoon van Frederik Willem, Frederik Willem I, bijgenaamd de Soldatenkoning, duren voordat Potsdam tot hoofdstad en residentie werd uitgeroepen. Het werd ook garnizoensstad en elke huiseigenaar was verplicht een aantal soldaten onderdak te bieden. Frederik II de Grote, die zich in Berlijn niet thuis voelde, riep Potsdam tot zijn permanente residentie uit en schonk de stad Sanssouci, een juweel van een rococopaleis dat deels door de vorst zelf was ontworpen en gebouwd werd door een vriend van hem, de architect G.W. von Knobelsdorff. Sanssouci is echter meer dan een kasteel en, naar voorbeeld van Versailles, een harmonieus geheel, bestaande uit terrassen en een schitterend park met een oranjerie, grotten, een Chinees paviljoen, een schilderijengalerij en het later aangebouwde Neue Palais.
Potsdam gelegen op schiereiland Potsdamer Werder aan de Havel
In 993 wordt in een oorkonde een Slavische burcht met ringmuur en nederzetting vermeld in de buurt van de Alter Markt. In de 12de eeuw ontstond bij de rivierovergang naar Zauche en Teltow een Askanische burcht. Onder zijn bescherming ontwikkelde zich een Duitse marktplaats, die in 1345 als civitas wordt aangeduid. Keurvorst Joachim I liet in de 16de eeuw burcht en stad versterken. Vanaf 1660 wordt de stad voortdurend uitgebreid als tweede residentie van de keurvorsten van Brandenburg en de Pruisische koningen. Onder keurvorst Frederik Willem werd in 1664-1670 de burcht verbouwd en vanaf 1672 de stad uitgebreid naar plannen van Johann Gregor Memhardt. Onder koning Frederik I werd de residentie uitgebreid waarbij de architecten Johann Amold Nering, Andreas Schlüter en Jean de Bodt waren betrokken.
Soldatenkoning Frederik Willem I
maakte Potsdam tot garnizoensstad. In deze periode vonden ook de vernieuwing van de Altstadt (1715-1720) en de aanleg van de Neustadt (1720-1742) met rastervormig straten patroon plaats. Pleinen, tolpoorten en muren kwamen tot stand, woonhuizen werden gebouwd en de hoofdkerken en openbare gebouwen werden verbouwd. Potsdam werd onder Philipp Gerlach, Peter de Gayette en Johann Friedrich Grael tot de barokstad die door Frederik II, de Grote, werd voltooid. Onder de artistieke leiding van Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff werd na 1744 aan de noordwestrand van de Brandenburgse voorstad het zomerpaleis Sanssouci opgetrokken en werd het Potsdamse stadspaleis verbouwd. De omgeving van de Alter Markt werd opnieuw ingericht, vanaf 1764 door Karl von Gontard, met prospectachtige accenten en gebouwen naar gravures van Piranesi en andere Voorbeelden van Europese laatrenaissance- en barokarchitectuur.
Als residentie van Frederik Willem II
ontstond in het noordoosten aan de Heiligen See in 1786 het marmeren paleis. Tijdens een nieuwe bloeiperiode na 1813 onder de koningen Frederik Willem III en Frederik Willem IV waren Karl Friedrich Schinkel, Ludwig Persius, Friedrich August Stüler en de tuinarchitect Peter Joseph Lenné voor de stad en haar omgeving werkzaam. Met de bouw van slot Babelsberg (1834-1849) werd ook het omringende gebied met diverse meren in een romantisch parklandschap met Italiaans karakter veranderd.
Bezienswaardigheden
Toppers: UNESCO-werelderfgoed slot en park Sanssouci - Barokke binnenstad - Historische stadswijken: 'Webervierte', 'Holländisches Viertel' - Neuer Garten met slot Cecilienhof
Tot de mooiste bezienswaardigheden
van Postdam behoren de paleizen en parken, waarvan het slot en park Sanssouci wereldwijd de bekendste zijn. Slot Cecilienhof, Neues Palais en het slot en park Babelsberg getuigen op indrukwekkende wijze van de belangrijke rol die Potsdam in de Duitse geschiedenis heeft gespeeld. De historische stadswijken - de Russische wijk 'Alexandrowka', het 'Holländische Viertel' en het 'Weberviertel' (weverswijk) - verspreiden met hun karakteristieke trekken, maar ook met hun cafés, restaurants en winkels de charme van een Europese stad. Spannend: de architectuur in de villawijk Neubabelsberg met villa's van Mies van der Rohe en anderen. Het 'kroondomein Bornstedt', een voormalige koninklijke modelboerderij, omvat restaurants, wijnlokalen, brouwerijen en kunstambacht. Natuurbeleving in de 'biosfeer Potsdam', een geënsceneerd tropisch landschap met 20.000 planten.
Nikolaikirche
Aan de noordoostzijde van de Alter Markt bouwde Schinkel op de plaats van diverse voorgangers na lange voorbereidingen vanaf 1826 en met medewerking van Frederik Willem IV een van zijn belangrijkste sacrale gebouwen. De classicistische centraalbouw met dominerende koepel en koorapsis heeft een plattegrond in de vorm van een Grieks kruis. Het indrukwekkende weidse interieur herbergt een ciborie-altaar van gekleurd marmer (1849), een marmeren kruis van Christian Friedrich Tieck, een preekstoel uit 1837 van August Kiss naar een ontwerp van Schinkel, gegoten zinken reliëfs met de Bergrede, de Olijfberg en de Verrijzenis. Voorts ambo, doopvont en balustrades.
Franse kerk, ten noorden van de Bassinplatz
In 1751-1753 naar ontwerp van v. Knobelsdorff door Johann Boumann de O. voor Franse hugenoten gebouwd. De centraalbouw op ellipsvormige plattegrond met bouwsculptuur van Friedrich Christian Glume de Jongere werd in 1823-1833 in classicistische stijl verbouwd door Schinkel.
Orthodoxe kerk van de Hl. Alexander Newski, in de Russische kolonie Alexandrowka op de Kapellenberg
De kleine vierkante koepelkerk met koorapsis en zijkoepels werd in 1826-1829 gebouwd naar ontwerp van een Russische architect. Aan het interieur werkte Schinkel mee; de iconostasis uit 1828-1829 werd gemaakt in Russische ateliers.
Kirche St. Peter und Paul, Bassinplatz
Romaniserende centraalbouw met hoge westtoren, in 1867-1868 opgetrokken uit gele baksteen door Wilhelm Salzenberg; belangrijk gebouw uit de late romantiek. De plattegrond in de vorm van een Grieks kruis en de klaverbladvormige absiden zijn in navolging van de Aya Sophia in Istanbul tot stand gekomen, terwijl voor de toren de campanile van de San Zeno in Verona model stond. De kerk heeft een luisterrijk interieur (gerestaureerd in 1990) met beschilderd balkenplafond en schilderingen in het koor (1870) van Paul Stankiewitz. Diverse kunstwerken zijn afkomstig uit de oudere, barokke kerk, zoals drie altaarstukken van Antoine Pesne en een Maria-Magdalenabeeld (1763) van Johann Peter Benckert.
Voorm. Marstall, Schloszstr. 15
Deze koninklijke stallen behoorden bij het stadspaleis en werden in 1685 door Johann Amold Nering gebouwd en in 1746 naar ontwerp van v. Knobelsdorff veranderd. De beeldengroep op de attiek met paarden temmers en ruiters is van Friedrich Christian Glume de I.
Reitstall- c.q. Fechter-Kolonnade
Oorspronkelijk waren deze colonnades uit 1745-1746 met het paleis verbonden. In 1970 zijn zij tezamen met andere bouwfragmenten van het paleis aan de Havel, bij het Interhotel opgesteld.
Paleiscomplex Sanssouci
Ten noordwesten van Potsdam strekt zich een complex van paleizen en parken uit, dat na 1744 werd aangelegd als zomerresidentie van de Pruisische koningen en Duitse keizers.
Paleis Sanssouci
Zie hier voor plattegrond en beschrijving
De Neuen Kammern
aan de westzijde van de wijnberg, in 1747 als orangerie gebouwd door v. Knobelsdorff, werden in 1771-177 5 door Karl v. Gontard en Georg Christian Unger verbouwd tot gastenverblijf. Het hoofdaccent van het langgerekte gebouw met smalle risalieten valt op het middengedeelte met attiekbeelden; achtergevel uit 1842-1843 door Ludwig Persius aangebracht. Inrichting in Frederik-rococo: vierkante middenzaal met antieke borstbeelden, Ovidiusgalerij met vergulde stucwerkreliëfs met mythologische voorstellingen van de hand van Johann David en Lorenz Wilhelm Räntz, eetzaal met beelden van Jean Pierre Tassaert. De beelden, o.a. kopieën van antieke beelden, vóór de voorgevel zijn door Italiaanse beeldhouwers gemaakt van Carraramanner (ca. 1749).
De oostelijke pendant, de
Bildergalerie,
in 1755- 1763 door Johann Gottfried Büring gebouwd voor de koninklijke schilderijenverzameling, is het oudste bewaard gebleven museumgebouw in Duitsland. Het bouwwerk, met een terras ervoor, bestaat uit een middenvleugel met koepel en langgerekte galerijvleugels met zijrisalieten en rondboogopeningen. De manneren beelden voor de façade, allegorieën van de kunsten, ambachten en techniek, zijn van Johann Peter Benckert en Johann Gottlieb Heymüller. Het gebouw heeft een prachtige, harmonische inrichting met een koepel in het middengedeelte en Korinthische pilastergeleding. De Italiaanse, Franse en Nederlandse 18de-eeuwse werken tegen de noordwand zijn per school gerangschikt: een vroeg voorbeeld van een dergelijke wijze van exposeren. Voor. de schilderijengalerij is een Hollandse tuin aangelegd (1764-1766) met zuilengangen en grotten-terrassen.
Tuinarchitectuur en beeldhouwwerk
Ook de aankleding van het park, waarmee in 1746 werd begonnen, geschiedde onder leiding van v. Knobelsdorff. Het Obeliskenportaal uit 1747 van v. Knobelsdorff staat aan het oosteinde van de hoofdlaan van het park. Het beeldhouwwerk is van Friedrich Christian Glume. De obelisk (1748), buiten de tuin, heeft een decoratie van hiëroglyfen. De ruïneimitatie, aan het uiteinde van de noordas van het paleis, werd naar ontwerp van v. Knobelsdorff aangelegd ter verfraaiing van het uitzicht en tevens als waterreservoir voor de fonteinen. De tuinbeelden werden gemaakt in het koninklijke beeldhouweratelier onder leiding van de sinds 1747 aan het hof werkzame Fransman François Gaspard Adam en van .zijn opvolger Sigisbert Michel in de ateliers van Ebenhech, F.c. Glume de Jongere, Benckert en Heymüller. Opmerkelijk zijn de beeldengroepen met de vier elementen en de oppergoden der oudheid (van Lambert Sigisbert Adam, François Gaspard Adam en Sigisbert Michel) op het hoofdterras en de beelden (kopieën) van Venus en Mercurius uit 1748 van Jean Baptiste Pigalle bij de terrassenopgang (de originelen bevinden zich in het Staatsmuseum te Berlijn).
Het Oranierrondell
aan de oostzijde van de hoofdlaan, onder de schilderijengalerij, bevat borstbeelden van de Oranjevorsten (1650 van François Dusart); het MusenrondelI aan de westzijde werd vóór 1752 naar een ontwerp van v. Knobelsdorff gemaakt door Glume. Hierin een beeldengroep, voorstellende de Sabijnse maagdenroof, uit ca. 1750 van G.F. Ebenhech. Van de uitbreiding van het park na 1750 met waterwerken (niet functionerend) bleven bewaard de Thetisgrot (ten westen van de Neuen Kammern) uit 1749 van v. Knobelsdorff (in 1840 gewijzigd) en de Neptunusgrot (in het oostelijke parkgedeelte ) uit 1757 van v. Knobelsdorff met beeldhouw­werk van Benckert en Ebenhech. Voorts op de zuidas van de wijnbergterrassen twee tuinmanswoningen, uit vier vleugels be­staande gebouwen uit 1752 van v. Knobelsdorff die in 1903 ingrijpend werden verbouwd. De manneren sfinxen in de laan zijn van Georg Franz Ebenhech.
De Rehgarten,
het hertenpark, ten westen van de lusthof van Sanssouci, is een voormalig jachtterrein en bosgebied, dat in 1746-1750 naar ontwerp van v. Knobelsdorff werd aangelegd. Rondom het Chinese theehuis (1756), opgetrokken naar een idee van Frederik I door Johann Gottfried Büring, is een tuin in Anglo-Chinese stijl aangelegd. Het gebouw heeft een klaverbladvormige plattegrond, gevormd door de middenzaal en drie kabinetten, een gebogen tentdak met lantaarn en pijlers in de vorm van een palm. De Chinese keuken werd in 1763 gebouwd door Büring.
Neues Palais
Dit nieuwe paleis is het laatste grote paleis, dat in Frederikstijl is opgetrokken; het werd gebouwd als zomerresidentie en voor representatieve doeleinden. Aan de oorspronkelijke ontwerpen van v. Knobelsdorff voor het paleis aan de zuidelijke oevers van de Havel, werd verder gewerkt door Johann Gottfried Büring (1754-1756) met medewerking van Jean Laurent Le Geay. Pas na het succesvolle einde van de Zevenjarige Oorlog (1763­1769) werden de plannen op deze plaats gerealiseerd onder leiding van Büring en vanaf 1765 van Karl v. Gontard. Het ruim opgezette paleis bestaat uit drie vleugels met hoekpaviljoens met koepels, lagere aanbouwen ter weerszijden en een cour d'honneur. Het langgerekte gepleisterde bouwwerk staat op een verhoging van enkele treden en heeft boven de verdieping nog een mezzanino; lagere zijvleugels uit baksteen. Het geheel is verticaal geleed door Korintische pilasters; middenrisaliet, met tamboer en koepel. Voorgevel, attiek en geveltoppen vertonen een rijk allergonisch-mythologisch beeldenprogramma; middenrisaliet met de zinnebeelden van oorlog en vrede. De beeldhouwers waren o.a. Benckert, Heymüller, Wohler en Johann David en J.L.W. Räntz uit Bayreuth. Het bouwwerk telt meer dan 200 vertrekken, in de middenvleugel bevindt zich o.a. een grottentuinzaal en daarboven de Marmorsaal met plafond- en muurschilderingen met thema's uit de antieke mythologie. De inrichting van de woon- en pronkvertrekken aan weerszijden van de middenvleugei is van Johann Christian Hoppenhaupt de Jongere. Smaakvol ingericht zijn de woonvertrekken van Frederik II aan de zuidkant; concertkamer met mythologische voorstellingen van Christian W.E. Dietrich (te vergelijken met Sanssouci); op de verdieping schilderijen galerij met o.a. werk van Gentileschi, Guido Reni, Luca Giorda­no. De andere vertrekken herbergen een rijke verzameling Italiaanse, Nederlandse en Franse schilderijen, hoofdzakelijk uit de 18de eeuw, alsmede Berlijnse schilderkunst uit de 17 de tot 19de eeuw waaronder de 'Croning van koning Wilhelm I in Königsberg' van Adolph MenzeI.
De Communs, bij het Nieuwe Paleis, werden in 1766-1769 gebouwd in de door het classicisme beïnvloede stijl van de late barok, door v. Gontard, die daarbij gebruik maakte van een ontwerp uit 1764 van Le Geay. Het bouwwerk heeft boven een hoge sokkel portieken met Korinthische zuilen en topgevels en gebogen bordestrappen. Het interieur werd in de 19de eeuw gewijzigd. De halfronde colonnade met hoekpaviljoens heeft een triomfboogachtig middengedeelte. De iconografische afdeling heeft betrekking op de Zevenjarige Oorlog. De hoofdparterre van het Nieuwe Paleis werd in 1823 door Lenné ingericht. Paleisterras uit 1889-1894 in historiserende barokstijl; kandelaars en beeldhouwwerk van o.a. Reinhold Begas en Walther Schott.
Freundschaftstempel (ten zuiden van de hoofdlaan). Naar ideeën van Frederik II in 1768-1770 gebouwd door v. Gontard ter nagedachtenis van de zuster van de koning, Wilhelmine van Bayreuth. Monopteros met vlakke koepel; marmeren beeld van Wilhelmine uit 1772-1773 van de hand van Räntz.
Antikentempel (ten noorden van de hoofdlaan). Oorspronkelijk gebouwd voor de antiekverzameling van Frederik II doch gebruikt als mausoleum voor keizerin Auguste Viktoria. Beeld van haar uit 1906 van de hand van Karl Begas de Jongere; een sober interieur zonder decoraties.
Belvédère (op de K1ausberg in het noorden van het hertenpark). In 1770-1772 gebouwd door Georg Christian Unger (ruïne). Drachenhaus (noordoostzijde, thans res­taurant). Pagode-achtig bouwsel uit 1770­1772 van v. Gontard.
Charlottenhof
Het paleis (aan de zuidrand van het hertenpark), in de stijl van een Romeinse villa, ontstond in 1826-1828 door de verbouwing van een ouder landhuis (1756-1758 van Büring) door K.F. Schinkel naar ideeën van en ten behoeve van de kroonprins (Frederik Willem IV). Het bestaat uit een verdieping boven een laag souterrain; middenrisaliet met vlakke topgevel en zadeldak. Aan de achterzijde leidt een portiek met Dorische zuilen en timpaan naar een kunstmatig aangelegd terras; aan de zuidzijde een pergola. In de portiek wandschilderingen in Pompejaanse stijl (1833, Bernhard Rosendahl). Het paleis wordt omringd door een formele tuin. Intiem, classicistisch interieur en mooi meubilair. Vestibule met dubbele trap en daarop aansluitend de eetzaal met gravures van Giovanni Volpato naar Rafaëls Loggia' s in het Vaticaan. Te noemen zijn verder de tentkamer en een vertrek met Zwitserse en Italiaanse prenten van Johann Heinrich Bleuler(ca. 1815). Onder de geëxposeerde schilderijen bevindt zich werk van Caspar David Friedrich, Carl Gustav Carus en Karl Blechen. Het landschapspark rond het paleis werd aangelegd door Lenné en Heinrich Ludwig Sello met o.a. een bosschage met hermen van Gustav Bläser (1851). Bij het paleis horen aan een kunstmatig meer gelegen Romeinse baden met het in 1829­1831 als gastenverblijf gebouwde Hofgärtnerhaus. Het gebouw, in de stijl van een Italiaanse villa, heeft een asymmetrische plattegrond en een toren, bogenhal, altana en pergola. Daarnaast een theepaviljoen (1830) in de stijl van een Romeinse tempel, waarheen in 1957 de 18de-eeuwse tapijten met landschappen uit slot Paretz zijn overgebracht. Tegenover het Hofgärtnerhaus staan huizen met altana, loggia en decoratie van antieke spolia. De baden zelf (1834­1836, van Ludwig Persius) bestaan uit atrium, open voorhof en thermenhal met kariatiden. Ingericht in Pompejaanse trant met kopieën van Romeinse en andere antieke kunstwerken. De baden worden omringd door een formele tuin met beelden van Christian Daniel Rauch.
Onder Frederik Willem IV werden het paleis Sanssouci en bijgebouwen vanaf 1840 uitgebreid. Naar een idee van de koning moest Schinkel een pronkstraat aanleggen met gebouwen in een romantisch-Italiaanse stijl. Gerealiseerd werden o.a. in 1847 bij het Obeliskenportaal een wijnberg met druivenplukkerswoning , naar schetsen van Frederik Willem IV en Lenné, en in 1849 een complex met terrassen, pergola's en een villa met uitkijktoren door Ludwig Ferdinand Hesse. Aan het begin van de 'via triumphalis' staat de triomfboog uit 1850­1851 van Hesse.
Neue Orangerie
Hoofdwerk van de pronkstraat, in 1851-1860 gebouwd naar ontwerpen van Frederik Willem IV, Persius, Stüler en Hesse. Symmetrisch, langgerekt bouwwerk met middenvleugel en loggia's, triomfbogen, zuilenportiek en uitkijktoren met colonnade (naar het voorbeeld van de Villa Medici in Rome), naar voren uitspringende zijpaviljoens (naar het Uffizi in Florence). Voor het gebouw terrassen.
Tegen de tuinfaçade beelden van allegorieën (ca. 1860) van beeldhouwers uit de Rauchschool. Marmeren standbeeld van koning Frederik Willem IV (1873) van Gustav Bläser. De zgn. Rafaël-zaal met bovenlicht is bestemd voor de verzameling kopieën van schilderijen van Rafaël, uitgevoerd door Berlijnse schilders.
Friedenskirche
Driebeukige zuilenbasilica met oostapsis
, absidiolen, narthex en atrium in de stijl van de vroegchristelijke basilica en de bovenkerk van de San Clemente in Rome. De kerk werd in 1844-'1845 ge­bouwd door Persius, Hesse en Stüler. Het belangrijkste kunstwerk in de kerk is het vroeg-13de-eeuwse mozaïek in de apsis, oorspronkelijk uit de San Cipriano op Murano bij Venetië, in 1834 voor Potsdam verworven, met de Deësis (Christus als heerser tussen Maria en Johannes), Petrus, Cyprianus en de aartsengelen Michaël en Rafaël. Onder het middenschip bevinden zich de graven van Frederik Willem IV en zijn gemalin. Aan de zuidzijde van de kerk zijn enkele kloosterachtige bijgebouwen (kruisgang) opgetrokken en aan de noordzijde een colonnade, waar eens fragmenten van vroegchristelijke beeldhouwwerken stonden opgesteld. In de kruisgang staat een kopie van terracotta van het Heilbronner portaal van Tobias C. Feilner (1835), de Mozesgroep met Aäron en Hur (1855­1856) in het atrium van C.D. Rauch werd voltooid door A1bert Wolf, evenals de kopie van Christus van Bertel Thorvaldsen (1851). Het mausoleum voor keizer Frederik III (1888-1890; noordzijde atrium) van Julius Raschdorff is een vrije interpretatie van de grafkerk San Candido in Innichen (Zuid-Tirol).
Aan de voet van de Pfingstberg aan de Heiligen See werd vanaf 1786 onder Frederik Willem II een ander landschapspark met zomerresidentie aangelegd in voegclassicistische stijl. Bij het project waren o.a. v. Erdmannsdorff, v. Gontard, Krüger en de tuinarchitect Eyserbeck de J. betrokken.
Marmor Palais
In 1787-1791 gebouwd naar ontwerp van v. Gontard en in 1797 uitgebreid tot een bouwwerk met drie vleugels. De kern is een vierkant blok met verdieping en uitkijktoren, opgetrokken uit baksteen met profileringen uit marmer. Beeldhouwwerk (jaargetijden, putti), naar ontwerp van Christian Bernhard Rode, vervaardigd door Johann Christoph, Michael Christoph Wohler en Johann Eckstein. De vertrekken zijn gegroepeerd rond het centrale trappenhuis; beneden aan het meer ligt de eetzaal, op de verdieping de muziekzaal, die in Engelse trant is gedecoreerd; schilderingen (na 1790) naar ontwerp van Langhans de Oudere en o.a. uitgevoerd door Rode, J.C. Frisch en Bartolomeo Verona. Beeldhouwwerk en reliëfs zijn van J.P. Tassaert en I.G. Schadow.
De zijvleugels zijn in 1797 opgetrokken naar ontwerp van Langhans de Oudere door G.F. Boumann de Jongere; de galerijen zijn aan de binnenzijde gedecoreerd met voorstellingen uit de Nibelungensage (na 1849) van Carl Wilhelm Kolbe de Jongere. De vertrekken zijn op historiserende wijze gedecoreerd, de .muur- en plafondschilderingen zijn o.a. van August Kloeber en Bernhard Rosendahl.
De Neuer Garten
is in 1787-1797 aangelegd als Engelse landschapstuin door v. Eyserbeck de Jongere en in 1817-1825 door Lenné opnieuw ingericht. Er bevinden zich imitatie-antieke, -middeleeuwse, -exotische en -landelijke bouwsels. Keukengebouwen (1788-1790), als tempelruïne gebouwd in het meer door v. Gontard. Hollands Etablissement (1789-1790), een landelijk bakstenen gebouw met paviljoens van v. Gontard en Krüger. De orangerie ( 1791-1792) naast de hoofdlaan, gebouwd door Krüger naar ontwerp van Langhans, is een langgerekt bouwwerk met rondboogvensters en gedecoreerd in Egyptische stijl. De concertzaal in het middengedeelte heeft plafondschilderingen van Bartolomeo Verona en een exotische decoratie (zuilen in de vorm van palmen). Piramide (ijskelder) is uit 1791-1792 (gewijzigd). De bibliotheek (vervallen) aan de zuidpunt van het meer, opgetrokken in 1792-1794 naar ontwerp van Langhans, is een paviljoengebouw met open galerij, hoofdverdieping met koepel (neogotische gewelven) en terras met uit­zicht. De Chinese parasol uit 1791 van Krüger staat sinds 1980 ten zuidwesten van het paleis. Aan de Jungfernsee staat de schelpengrot uit 1792 van Krüger met plafondschilderingen van Bartolomeo Verona (geen toegang). In het noordelijke parkgedeelte, aan de Jungfernsee, staat de Meierei uit de tijd van Frederik Willem IV die in 1844 door Ludwig Persius tot een burchtachtig complex werd verbouwd met toren, altana en pompinstallatie voor de besproeiing van de tuinen.
Belvédère op de Ptingstberg
Het lustslot ontworpen door Frederik Willem IV en Persius is ondanks de lange bouwperiode van 1844 tot 1863 nooit voltooid en verkeert nu in slechte staat. Ten zuidoosten staat op de berghelling de Pomonatempel. een vroeg werk (1801) van K.F. Schinkel.
Voormalig raadhuis, Kulturhaus Hans Marchwitza. aan de Alte Markt
Het classicistische bouwwerk met Korinthische kolossaalorde werd in 1753-1755 opgetrokken door Johann Boumann de Oudere en Carl Ludwig Hildebrandt. Zij baseerden zich op een niet gerealiseerd ontwerp van Palladio (Palazzo Angarano in Vicenza). Op de koepel staat een Atlasbeeld uit 1754 van Benjamin Giese en Johann Christoph Wohler.
Knobelsdorff.Haus, Brauerstr. 10
Gebouw uit 1750 van v. Knobelsdorffmet attiekbeelden en kariatiden van F.e. Glume de Jongere en J.P. Eckert.
Voormalig Militärwaisenhaus, Otto­Nuschke-Str./Dortustr.
Hoofdwerk van Karl v. Gontard uit 1771-1778 in classicistische/laatbarokke stijl.
Einsteinturm, Institut für solarterrestrische Physik; Telegrafenberg, Luckenwalderstr.
Opgetrokken in 1920-1921 door Erich Mendelssohn als observatorium voor spectrale fenomenen, speciaal volgens Einsteins relativiteitstheorie. De ca. 20 m hoge, trapsgewijs opgaande toren is een belangrijk voorbeeld van expressionistische architectuur en had grote invloed op de ontwikkeling van de 20ste-eeuwse bouwkunst.
Waterwerken van Sanssouci, Leninallee 176
In 1840 gebouwd aan de oever van de Havel voor de watervoorziening van de fonteinen van Sanssouci door Persius en v. Diebitsch; techniek van Peter Beuth, Adolph Brix en August Borsig. Het gebouw heeft de vorm van een moskee met koepel, de schoorsteen is als minaret gebouwd.
Speklagen van geglazuurde baksteen en profielstenen in oriëntaalse vormen bepalen het exterieur. De machinekamer is gedecoreerd met gekleurde gietijzeren arcaden en zinken ornamenten in Arabische stijl. De machinerie is nog in goede staat.
Ondanks oorlogsgeweld zijn nog enkele voorbeelden van 18de- en 19de-eeuwse huizenbouw (soms nog een hele gevelrij) bewaard gebleven, evenals drie prospectachtige poortgebouwen in de vorm van een triomfboog.
Jägertor, Otto-Nuschke-Str.
Voormalige tolpoort uit 1733 met Toscaanse zuilen.
Nauener Tor
Gebouw uit 1733 met ronde gotisch aandoende torens uit 1754-1755 van Johann Gottfried Büring, die het eerste voorbeeld van neogotische bouwkunst in Duitsland vormen.
Brandenburger Tor, Platz der Nationen
In 1770 opgetrokken in de vorm van een triomfboog met drie doorgangen door Karl v. Gontard en Georg Friedrich Unger. Beeldhouwwerk van Philipp Gottfried Jenner en Constantin Philipp Sartori de I.
Kunst en cultuur
Potsdam heeft voortreffelijke musea: in het Haus der Brandenburgisch-Preussischen
Geschichte met de tentoonstelling 'Land en mensen - verhalen uit Brandenburg-Pruisen' komt u allerlei interessante dingen over de streek aan de weet. Naast het Filmpark Babelsberg met zijn stuntshows, studiotours naar originele opnamelocaties en bezienswaardigheden uit de UFA- en DEFA-tijd op het areaal van de traditierijke filmstad, biedt het filmmuseum allerlei wetenswaardigheden over de filmstudio's van Babelsberg.
Parken en plantsoenen
In Potsdam vormen de schitterende parken en tuinen een harmonisch samenspel met de bosrijke ligging van de stad aan de Havel en de talrijke meren. Tot de klassieke parken behoren Sanssouci, Neuer Garten en het park Babelsberg. Ook de moderne parken zijn het bekijken waard, bijvoorbeeld het Freundschaftsinsel-Park midden in het centrum of het Volkspark op het terrein van de voormalige nationale tuinbouwtentoonstelling 'Bundesgartenschau'.

Aanrijroute: Potsdam Hauptbahnhof (CS): IC-aansluiting; ICE/IC-aansluitingen vanaf Berlijn Zoo  -  Met de auto: A10, A24, All, A12, A9, A2  -  Per vliegtuig: Berlijn: Tegel, Schönefeld, Tempelhof
Potsdam Tourismus Service
Friedrich-Ebert-Strasse 5, Am Alten Markt 14467 Potsdam - Tel.: +49 (0) 331 / 27 55 80   -  Fax: +49 (0) 331 / 2 75 58-29 - E-mail: information@potsdam.de  -  Internet: www.potsdamtourismus.de

Zie hier voor:
Potsdam-Babelsberg; Potsdam-Bornim; Potsdam-Bornstedt; Potsdam-Drewitz; Potsdam-Sacrow; en Omgeving: Caputh  7 km ZW en Geltow 8 km ZW

** Uw accommodatie in geheel Duitsland kunt U goed boeken via Hotels.Appartementen.Duitsland.
** Via Hotels.Appartementen.Wereldwijd kunt u goed zoeken naar een accommodatie in 71 landen.
** Kaart met de mooiste vakantieregio's
** Voor bronvermelding zie info Duitsland
** Hoe maak ik een printversie van de pagina"?
** Door Tekengrootte  te wijzigen kunt u de leesbaarheid van de tekst sterk verbeteren.
** Met het verbeterde zoekveld kunt u aangepast zoeken op deze site "Stedentips".
** Uw iPad en Stedentips voor Trips, een ideale combinatie!     ▲