SCHWERIN met een fascinerende oude stadskern, deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren

Een overdadige rijkdom aan water en bossen, uit de traditie voortvloeiende culturele schatten bepalen het beeld van Schwerin, de voormalige residentiestad en huidige hoofdstad van de deelstaat Mecklenburg-Vorpommern. Kunst en architectuur zijn hier alom tegenwoordig - het unieke symbool van de stad Schwerin is het 'sprookjesslot' op een eiland in de Schweriner See. Ingebed in een uniek landschap vormt Schwerin het ideale decor voor een ontspannende vakantie vol belevenissen.
De historie van Schwerin
is aan te tonen tot in de 8ste-9de eeuw, toen op het huidige sloteiland een van de hoofdburchten der Slavische Obotrieten stond. Toen de burcht in 1160 bij de veldtocht van de Saksische hertog Heinrich der Löwe afbrandde, herbouwde hij deze nog in hetzelfde jaar als zetel van een stadhouder (vanaf 1167 graat), stichtte de Duitse stad Schwerin en verplaatste ook het Mecklenburgse bisdom naar de nieuwe stad, die zo het geestelijke en, sinds de intocht van de hertogen van Mecklenburg in 1358, ook het wereldlijke centrum van het Land werd. Met uitzondering van de periode 1764-1837 bleef zij een soevereine residentie tot de abdicatie van de groothertog in 1918. Daarna was zij hoofdstad van de vrijstaat, vanaf 1952 provinciehoofdstad. Pas in 1837 werden, met de terugverplaatsing van de, sinds 1815, groothertogelijke residentie van Ludwigslust naar Schwerin, duurzame veranderingen ingezet, die zich ook stede bouwkundig manifesteerden. De stad groeide over haar tot dan toe gehandhaafde grenzen heen en de binnenstad veranderde door de nieuwbouw van talrijke representatieve gebouwen. In deze sfeer voegde zich ook de nieuwbouw uit de late 19de en de vroege 20ste eeuw, zodat het stedenbouwkundig karakter van Schwerin in de loop der jaren niet veranderde. Het verval dat na de Tweede Wereldoorlog inzette, had eerst beperkte, sinds ca. 1975 ook complexe afbraak tot gevolg; zo werd in 1979-1985 het gebied om het Grote Moeras vergaand met de in vormgeving weinig gevarieerde systeembouw 'gereconstrueerd'. Een vergelijkbaar voornemen voor de stedenbouwkundig veel belangrijkere Schelfstadt werd afgeremd door de 'Wende' van 1989-1990.
Bezienswaardigheden
Toppers: Slot Schwerin - De Marktplatz - De Dom - Het baroke slotpark - De schilderijengalerie van het Staatsmuseum
Zijn huidige pracht en praal heeft het slot Schwerin te danken aan de bewogen geschiedenis van het land. Het slot is omringd door een schitterend slotpark - een bijzondere blikvanger is de gerestaureerde en heropende Oranjerie. In het slotmuseum zijn de pronkvertrekken in hun oude pracht hersteld. Zij zijn weer opengesteld voor bezoekers. Het ensemble van de Alter Garten is een historisch gegroeid en voor het slot gesitueerd plein. Het neobarokke Mecklenburgse Staatstheater, het schitterende Staatsmuseum, de hoge triomfzuil en het Alte Palais maken de Alter Garten tot een van de mooiste pleinen van Noord-Duitsland. De Marktplatz met het 14e-eeuwse stadhuis, de puntgevelhuizen en het leeuwenmonument is een van de centra van de stad. Vanaf de toren van de aangrenzende Dom (117 m) hebt u rondom een schitterend uitzicht over de stad en haar omgeving. In de Dom zijn middeleeuwse en laatmiddeleeuwse rekwisieten tentoongesteld.
Dom, zie plattegrond
De huidige dom Maria en Johannes de Evangelist heeft twee voorgangers gehad (wijdingen 1171 en 1248). Het enige architectonische restant van de laatromaanse tweede dom is de zgn. paradijspoort uit ca. 1230 in de toren. Met de bestaande bouw werd als monumentale baksteenbasilica (lengte 100 m) rond 1280 begonnen. Het koor heeft vier traveeën en eindigt in een 5/8-sluiting. Daaraan sluiten in het westen het driebeukige, monumentale transept en een maar vier traveeën omvattend schip aan. Tot 1327 werd het koor, ca. 1420 het schip voltooid. Voor de aanvankelijk gehandhaafde laatromaanse westtoren werd pas in 1889-1892 naar een ontwerp van Georg Daniel uit Schwerin de 117,5 m hoge neogotische toren als vervanging gebouwd. Het exterieur van de kerk vormt ondanks de relatief lange bouwtijd een eenheid. Ook het interieur is extreem sober en valt op door de bijna ongestoord verlopende verticale lijnen der pijlers en muraalzuilen. Met uitzondering van het transeptmiddenschip dat ster- en netgewelven laat zien, worden alle ruimten door kruisribgewelven gedekt. Van de oorspronkelijke muur- en gewelf schilderingen zijn alleen geringe restanten uit de late 13de eeuwen het midden van de 14de eeuw in de Maria-Hemelvaartkapel in het noord­oostelijke deel van het transept te zien. Uit de middeleeuwen bleven bewaard: het kruisaltaar uit 1495 met een oudere zandstenen paneel in het middenschrijn (rond 1400): het bronzen doopbekken uit ca. 1400; de twee gegraveerde messing grafplaten van de bisschoppen van Bülow uit Vlaamse werkplaatsen (midden 14de eeuw); de bronzen epitaaf voor hertogin Helena, gemaakt in 1527 in de werkplaats van Peter Vischer de Oudere in Neurenberg; fragmenten van middeleeuwse glasschilderkunst uit de l4de-15de eeuw. Uit de tijd na de middeleeuwen dateren: het vrijstaande grafmonument voor hertog Christoph en zijn echtgenote in de noordwestelijke kooromgangkapel (1595), afkomstig uit de werkplaats van Robert Coppens in Antwerpen; vier uit hout gesneden graftekens voor de hertogen van Mecklenburg in het koor (laatste kwart l6de eeuw). Gaston Lenthe uit Schwerin schilderde in 1844 de kruisigingvoorstelling voor het kooraltaar. Aan de dom grenst in het noorden de pas rond 1400 voltooide kruisgang; de drie vleugels werden met twee verdiepingen uitgebreid en vooral in de 19de eeuw sterk veranderd. De noordelijke arm heeft elf traveeën en is als passage toegankelijk. Op de begane grond van de oostelijke vleugel van de meermaals veranderde voormalige kapittelzaal (tegenwoordig Thomaskapel) bevindt zich de liturgische inrichting uit 1977 van Friedrich Press uit Dresden.
St.-Pauls-Kirche
De neogotische bakstenen kerk, het beste voorbeeld van historiserende kerkbouw in Mecklenburg, ontstond in 1863-1869. Het door Theodor Krüger uit Schwerin ontworpen gebouw is een driebeukige hallenkerk met transept, polygonaal gesloten koor en naar voren geplaatste westtoren. Het exterieur is door twee tegen de aanzet van de koorpolygoon geplaatste traptorens, de dakruiter, een dwerggalerij naar Rheinisch voorbeeld aan de koorpolygoon en het prachtige baksteenpatroon op een zeer verfijnde wijze vormgegeven. Het interieur, met kruisribgewelven maakt een grootschalige indruk en is nog oorspronkelijk; slechts de schilderingen van de gewelven hebben een restauratie ondergaan.
Nikolai-(Schelf- )Kirche
Als parochiekerk van de Schelfstadt in 1708-1713 naar een ontwerp van Jakob Reutz gebouwd, is zij de vroegste en belangrijkste barokke stadskerk in Mecklenburg. De afwerking van het interieur werd na de dood van Reutz in 1710 door de architectuurtheoreticus en bouwmeester Leonard Christoph Sturm overgenomen, maar de inrichting werd reeds in de 18de eeuw veranderd en in 1868 volledig vervangen; bewaard gebleven is alleen de doopvont.
Katholieke Proosdij kerk St. Anna, Schloszstrasse 22
Eenvoudig langgerekt gepleisterd bouwwerk met pilastergeleding, mansardedak en lantaarn, in 1791-1795 naar een ontwerp van Johann Joachim Busch opgetrokken, als eerste katholieke kerk na de Reformatie in Mecklenburg. Binnen een zaal met een gepleisterd houten tongewelf; de inrichting werd verschillende keren, voor het laatst in 1985, veranderd. Oorspronkelijk zijn de kansel, de biechtstoel, het orgelfront en de figuur van Anna­te-drieën aan de oostwand uit de 15de eeuw.
Slot, zie plattegrond
Het door een ingrijpende verbouwing in het midden van de 19de eeuw ontstane bouwwerk is een der interessantste scheppingen van het historisme in Duitsland. Ondanks het uniforme uiterlijk bevat het complex verscheidene oudere gebouwen, die naar de wens van de opdrachtgever behouden bleven.
Het zgn. Grosse Neue Haus (1553-1555) is een gepleisterd gebouw van drie verdiepingen met de voor de Mecklenburgse kasteelbouwkunst uit het midden van de 16de eeuw kenmerkende terracottadecoratie uit de werkplaats van de Lübeckse meester Statius v. Düren. Op de begane grond van het Grosse Neue Haus bevindt zich de voormalige feestzaal van het renaissanceslot. Iets jonger is de in 1560-1563 onder leiding van Johann Baptist Parr naar het voorbeeld van de Saksische slotkapellen gebouwde slotkerk. De rechthoekige ruimte met haar netgewelven en vroeger rondomlopende galerijen werd in 1855 met een neogotisch koor naar plannen van Ernst Friedrich Zwirner uit Keulen uitgebreid. Bewaard gebleven van de oorspronkelijke inrichting zijn het aan de hof gelegen portaal met een reliëf met de kruisdraging in het boven deel van Hans Walther uit Dresden, de cilindrische kansel met reliëfs van Simon Schröter uit Torgau en zes reliëfs met scènes uit het Nieuwe Testament van Nederlandse meesters; de belangrijkste delen van de nieuwe beschildering uit 1855 schiep Carl Gottfried Pfannschmidt uit Schwerin. De kapel werd na 1643 net zoals het huis boven de slotkeuken in Nederlands beïnvloede renaissancestijl verbouwd. De overige gebouwen werden in 1845 afgebroken en door een door Georg Adolph Demmler ontworpen nieuwbouw vervangen. Demmler liet zich hierbij inspireren door Franse renaissancekastelen - vooral Chambord - maar hij verwerkte ook ideeën van oudere ontwerpen van Gottfried Semper uit Dresden en Friedrich August Stüler uit Berlijn. Terwijl hoofdtoren, burchttuin-, burchtmeer- en slottuinvleugel naar Demmlers voorstellingen werden gebouwd, gaan de rijke vormgeving van de stadsvleugel en die van de koepel op de sinds 1851 met de bouw leiding belaste Stüler terug. Hij was ook verantwoordelijk voor de vormgeving van de aan de meerzijde van het slot gelegen oranjerieterrassen, van de slotbrug met de in 1874-1876 door Christian Genschow vervaardigde Rossebändigergruppen en voor de interieurs, die grotendeels door Berlijnse kunstenaars in de stijl van de post-Schinkelperiode werden vormgegeven. Wezenlijke delen van de binnenarchitectuur gingen bij een brand in 1913 verloren. Sinds 1974 lopen er omvangrijke restauratieprojecten (> musea). De burchttuin bij het slot werd met gebruikmaking van oudere bouwfragmenten (renaissancebastions) rond 1857 door hoftuinman Theodor Klett ontworpen. Ouder is de slottuin ten zuiden van het sloteiland. Met gebruikmaking van een al aanwezige aanleg schiep de architect Jean Laurent Legeay deze in 1748-1756 in de stijl van de architectonisch geconcipieerde Franse tuin met het kruiskanaal als centrale as, die door veertien zandsteensculpturen (1720, kopieën) uit de werkplaats van de beeldhouwer Balthasar Permoser uit Dresden wordt geflankeerd.
Residentiële gebouwen en complexen, in de omgeving van het slot.
Het Alte Palais is een vakwerkgebouw van twee verdiepingen uit 1791 (uitbreiding 1799). Regeringsgebouw I werd in 1825-1834 naar ontwerpen van Carl Heinrich Wünsch en Georg Adolph Demmler opgetrokken: een gepleisterd gebouw van drie verdiepingen met centrale porticus en door topgevels bekroonde zijvleugels; de classicistische vormen dragen nog sterk het stempel van Demmlers leraar Karl Friedrich Schinkel. Het nabijgelegen regeringsgebouw II werd in 1890 in aansluitende vormgeving door Georg Daniel opgetrokken. Museumgebouwen (Alter Garten 3): uit 1842, aanvankelijk groothertogelijk paleis, in 1877-1882 door Hermann Willebrand als galeriegebouw voltooid. Theater: in 1882-1886 in de vormen van de Italiaanse hoogrenaissance door Georg Daniel gebouwd; de toeschouwerruimte en de afzonderlijke vertrekken zijn in hun oorspronkelijke vorm bewaard. Vorstelijke stallen (Werderstr. 124): kasteelachtig complex met centrale manege en weidse, op de hoeken paviljoenachtig vorm gegeven hofrandbebouwing, in 1838-1843 naar ontwerp van Georg Adolph Demmler aangelegd.
Andere bouwwerken,
in het overige stadsgebied. Neustädtisches Palais, Puschkinstr. 19: in 1778 aangelegd als baksteengebouw van twee verdiepingen met zijvleugels in de stijl van de 'Ludwigsluster' -architectuur van Johann Joachim Buseh, door Hennann Willebrand in 1879 in de stijl van de Franse renaissance volledig veranderd; uit deze tijd zijn het trappehuis en de feestzaal bewaard. Munt, Münzestr. 8: in 1759 als twee verdiepingen hoog bouwwerk opgetrokken, in 1828-1829 onder Ludwig August Bartning en in 1858-1859 nogmaals veranderd. Justizkanzlei, Schelfstr. 35: vakwerkgebouw van twee verdiepingen uit 1814, de Tudorgotiserende façade uit 1837 van Georg Adolph Demmler, in 1878 opnieuw tot kantongerecht omgebouwd. Arsenaal: in 1840-1844 naar het ontwerp van Demmler als kasteelachtig gepleisterd gebouw met gebruikmaking van Tudorgotiserende motieven tot stand gekomen. Met dit bouwwerk begon de door Demmler geïnitieerde integratie van de tot 1840 Voor de stad gelegen Pfaffenvijver als stedenbouwkundig element.
Openbare gebouwen
Altstädtisches Rathaus, Am Markt 14. Meermaals door branden verwoest gebouw, uit de middeleeuwen slechts resten in het ZO (doorgang) bewaard; de vakwerkdelen aan de achterzijde dateren van na het midden van de 17de eeuw. De gevel aan de marktzijde werd in 1835 door een Tudorgotiserende façade van Demmler afgedekt. Neustädtisches Rathaus, Schelfmarkt 2. Voor het midden van de 18de eeuw waarschijnlijk als vakwerkgebouw van twee verdiepingen opgetrokken, in 1776 in de huidige vorm veranderd. In het bewaard gebleven barokke trappenhuis bevindt zich een schildering met Perseus en Andromeda. Neues Gebäude, Am Markt I. Als markthal in 1783­1785 door Johann Joachim Busch gebouwd, contrasteert het al naar het classicisme tenderende laatbarokke bouwwerk bewust met de middeleeuwse dom.
Herenhuizen en stadspaleizen
Tot ver in de 19de eeuw werden deze huizen en paleizen voornamelijk in vakwerk gebouwd; zelden werd de straatkant massief uitgevoerd of met bakstenen en pleisterwerk bedekt; volledig massieve gebouwen waren een uitzondering. Relatief aaneengesloten historische stratenrijen vindt men vooral in de Schelfstadt (Puschkinstr., Münzestr., Bergstr.), aan de Pfaffenteich (Karl-Marx­Str., August-Bebel-Str.) en in de Altstadt (Schmiedestr., SchloBstr.).
Musea
Staatliches Museum. Belangrijkste kunstcollectie van Mecklenburg. Voornaamste afdelingen Hollandse en Vlaamseschilderkunst uit de 17de eeuw, schilderkunst uit de 18de eeuw, kunstnijverheid (o.m. Meissner porselein), middeleeuwse kunst in Mecklenburg. Een speciale expositie in het Staatsmuseum Schwerin is 'Carel Fabritius - het werk', van 28-01 t/m 16-05-2005. Ter gelegenheid van de 350e sterfdag van Carel Fabritius wordt voor het eerst het gehele oeuvre in een tentoonstelling gepresenteerd.
Schloss Museum. Pronkvertrekken in het slot (feest- en hoofdetage ), kunstnijverheid; schilderkunst uit Mecklenburg.
Historisches Museum. Tentoonstelling betreffende de stadsgeschiedenis. Dit museum draagt ook zorg voor de Gedenkstätte der Jüdischen Landesgemeinde Mecklenburgs (Schlachterstr. 5).
Museum für Ur- und Frühgeschichte, Lennéstr. I, slot, eerste verdieping.
Mecklenburgische Landesbibliothek, Wismarsche Stro 144. In het archief bij de dom belangrijke oude collecties, waaronder incunabelen, Mecklenburgica; ook buiten de regio is de muziekverzameling bekend.
Het Schleswig-Holstein-Haus, het cultuurforum van de hoofdstad van Mecklenburg-Vorpommern, presenteert kunstenaars van de 20e eeuw, lezingen en concerten.
Kunst en cultuur
Een bezoek aan het Mecklenburgse Staatstheater garandeert u een geslaagde avond. Culturele evenementen van hoog niveau zijn het FilmKunstFeest in mei en de Cultuurzomer Schwerin van juni tot augustus met talrijke openluchtevenementen, concerten, straattheater en tentoonstellingen. Het hoogtepunt op de evenementenkalender is het kasteelfestival tegen een historische achtergrond op het plein Alter Garten.
Parken en plantsoenen
Het barokke slotpark fascineert met name door zijn schitterend aangelegde Kreuzkanaal, de sculpturen van Permoser, het ruiterstandbeeld en het Schlossgarten-paviljoen. De aan het slotpark grenzende 'Grünhausgarten' is in Engelse tuinstijl aangelegd.
Shopping
Overdekte passages, individuele winkels in de kronkelige steegjes van de oude stadskern en een winkelpaleis in het centrum - winkelen in Schwerin is een belevenis. Het Schlossparkcenter biedt in zijn 120 speciaalzaken alles wat het hart begeert. Van hieruit komt u rechtstreeks in de oude binnenstad met kleine boetieks, winkels van kunstambachtslieden en terrasjes. Een speciale tip: de boerenmarkten die op de Altstädtischer Markt worden gehouden.
Eten en drinken
Eigengebrouwen bier en traditionele Mecklenburgse gerechten worden in het eethuis 'Zurn Stadtkrug' geserveerd, visliefhebbers komen in het restaurant 'Lukas' volop aan hun trekken. De chique traditionele eetgelegenheden Weinhaus Uhle en Weinhaus Wöhler offreren niet alleen topgerechten, maar doen ook hun naam als wijnhuis alle eer aan.
Excursietips
Er tegenover in de Schlossbucht ligt de aanlegsteiger van de Witte Vloot. Van hieruit kunt u afwisselende rondvaarten en pleziertochten ondernemen.
Tips voor jongeren
Ieder jaar op 1 mei dansen tienduizenden jongeren naar aanleiding van de Job-Parade op techno beats door de straten van Schwerin. Voor mensen vol ondernemingslust zijn er talloze mogelijkheden voor trendsporten op en aan het water. Voor nachtvlinders: soul, house en black music in de 'Mexx Club'. In het 'Thalia' en in de 'Speicher' vinden de populairste liveconcerten plaats.
Aanrijroute
Per trein: Schwerin Hbf (CS): IC-aansluitingen Autosnelweg: A241  Luchthavens: Schwerin/Parchim (30 km), Hamburg (90 km).
SCHWERIN, het "Venetië van het noorden", een stad met BUGA koorts
Schwerin, de hoofdstad van de deelstaat Mecklenburg- Vorpommern, wordt vanwege de tien meren in het stadsgebied door haar gasten liefdevol het "Venetië van het noorden" genoemd. Alleen al een derde van de stadsoppervlakte bestaat uit water. De voormalige hertogelijke residentie neemt met zijn schilderachtige steegjes in de binnenstad, indrukwekkende kunstcollecties, historische architectuur en bijzondere evenementen van een hoog niveau, 365 dagen per jaar de bezoekers voor zich in. Het typische kenmerk van de stad, het Schweriner sprookjeskasteel, staat op een eiland en doet de bezoekers geloven dat zij allemaal prinsen en prinsessen zijn. Zwemliefhebbers ontmoeten elkaar er vlakbij aan een van de stadsstranden. En in de elegante parken en weelderige natuurparken is er alle gelegenheid om te fietsen en te wandelen.
Bundesgartenschau - Tuinen door de eeuwen heen
De landelijke tuinenshow, de Bundesgartenschau, 2009 in Schwerin is een heel bijzondere tentoonstelling. Drie kenmerken steken met kop en schouders boven de 50 jarige geschiedenis van de tuinenshows uit: in het middelpunt van de van 23 april tot en met 11 oktober 2009 durende expositie staat de historische ontwikkeling van de tuinbouwkunst vanaf de 18e eeuw tot op heden, centraal. Daardoor is deze tentoonstelling in Schwerin een BundesGARTENschau, die helemaal in overeenstemming is met de juiste betekenis van het woord.
Een ander aspect is, dat de BUGA in de hoofdstad van Mecklenburg- Vorpommern een zeer compacte expositie is. Alle tentoonstellingslocaties liggen rondom het Slot van Schwerin in de directe omgeving van de binnenstad. Korte routes zijn daardoor voor de Bundesgartenschau 2009 karakteristiek. En bovendien liggen alle tuinen van deze show in Schwerin aan het water en betrekken zodoende ook de meren bij het totale gebeuren.
Een "wandelroute over het water" en de "drijvende weide", en de aantrekkelijk kasteel promenade zijn bijzondere hoogtepunten. Wekelijks wisselende tentoonstellingen in de grote bloemenhal, de overweldigende veelzijdigheid van de rozen show , een wel heel bijzonder speellandschap voor de kinderen, educatieve mogelijkheden voor schoolklassen, een afwisselend evenementenprogramma ... de Bundesgartenschau 2009 in Schwerin heeft zijn bezoekers veel, heel veel te bieden. www.buga-2009.de
Tourist-Information Schwerin
Am Markt 14/Rathaus, 19055 Schwerin - Tel.: +49 (0) 3 85 / 5 92 52-12  - Fax: +49 0 3 85 / 55 50 94
E-mail: info@schwerin.com  Internet: www.schwerin.com

Omgeving
Friedrichsthal, stad Schwerin, 8 km NW
Voormalig jachtslot (bejaardentehuis). Middelpunt van het in vakwerk aangelegde complex is het hoofdgebouw van twee verdiepingen uit 1790; de aan de zijkant aansluitende cavalierhuizen werden in 1798 toegevoegd, gelijktijdig waarschijnlijk ook de aan de overzijde van de straat staande voormalige personeelsbehuizing.
Gross Brütz, 15 km NW.
De dorpskerk, een bakstenen zaalkerk uit de 14de eeuw met een polygonale oostelijke afsluiting en een vooruit geplaatste vierkante westtoren, vertoont met haar galerijen, banken en de uit verschillende tijden daterende liturgische inrichting het typische beeld van veel Mecklenburgse dorpskerken. Noemenswaard zijn de zijpanelen van een altaarschrijn uit de 15de eeuw met uit hout gesneden figuren, de kansel uit 1699, het doopbekken uit het einde van de 17de eeuw en de in 1644 door Johann Hülsmann in Keulen vervaardigde voorstelling van de kruisoprichting.
Raben Steinfeld, 7 km ZO.
In de omgeving van het zgn. bovendorp op de oever van de Schweriner See verrees reeds rond 1160 een Duitse burcht die in 1331 voor het eerst wordt genoemd. In het midden van de 19de eeuw ontstond naar de plannen van Theodor Klett uit Schwerin het Engelse landschapspark (mooi uitzicht over Schwerin), waar in 1886-1887 Hennann Willebrand het in neorenaissancestijl vormgegeven groothertogelijke slot bouwde (Ingenieursschool voor Bosbouw).

** Uw accommodatie in geheel Duitsland kunt U goed boeken via Hotels.Appartementen.Duitsland.
** Via Hotels/Appartementen/Wereldwijd kunt u goed zoeken naar een accommodatie in 92 landen. Laagste prijsgarantie, maximale keuze, tevreden gasten, onpartijdige hotelbeoordelingen, boeken in uw taal is mogelijk!
** Voor bronvermelding zie info Duitsland
** Kaart met de mooiste vakantieregio's
** Zie hier voor lettertype, grootte en hoe de leesbaarheid te verbeteren.
** Zie hier voor: "Hoe maak ik een printversie van de pagina"?