Citrusvruchten in  Spanje:  Valencia,         ▲
De transportbanden staan geen moment stil. In eindeloze banen lopen ze door gigantische hallen en vervoeren ze sinaasappels, satsuma’s en clementines. Het is november, hoogseizoen voor de citrusvruchten. Elke dag leveren de boeren hun oogst af bij de los- en laadplaatsen van de Valenciaanse coöperaties. Hier worden de vruchten gewassen, gescheiden naar soorten en maten en in zakken en kratten verpakt. Buiten staan de vrachtwagens al klaar om de vrachten naar de diverse Europese landen te brengen. Daarnaast exporteren veel producenten hun waar naar de VS en Canada.
Volgens de overlevering kwamen de eerste sinaasappels met de karavanen van Alexander de Grote (356-323 v.Chr.) naar het oostelijk deel van het Middellandse-Zeegebied. De Arabieren teelden de bittere sinaasappel als sierplant en met de uitbreiding van de islam bereikte hij ook Spanje, waar hij bekend werd onder de naam Sevilia-sinaasappel.
De recente geschiedenis van de sinaasappel in Europa begint aan het eind van de 18de eeuw, toen een geestelijke in Carcagente bij Valencia de eerste commerciële sinaasappelgaard aanlegde. De resultaten waren zo bemoedigend dat er al snel meer aangeplant werd. Binnen enkele jaren werd 3000 ha braakliggende grond geïrrigeerd en met sinaasappelbomen beplant. Aan het begin van de 19e eeuw was de oppervlakte al vertienvoudigd en tegenwoordig strekken de citrusplantages zich langs de Middellandse-Zeekust uit van Catalonië tot Andalusië. In de provincies Valencia en Murcia worden de meeste citrusvruchten geteeld. Door de grote verscheidenheid aan soorten kan men van oktober tot juli oogsten. Van alle landen ter wereld kweekt Spanje het grootste aantal verschillende soorten, die zich onderscheiden in houdbaarheid, kleur, sappigheid, geur en smaak. Bekendst zijn de verschillende navelsinaasappels (Navel, Navelina, Newhall en Navel-Late danken hun naam aan de duidelijk zichtbare, navel' op de plaats waar de bloem heeft gezeten. In Valencia kweekt men ook satsuma’s, pitloze clementines met donker, zoetig vruchtvlees en mandarijnen. De pitloze, iets platte satsuma’s en de feloranje, lichtzure element zijn vaak populairder dan de mandarijnen, die veel pitjes bevatten. Verder groeien hier citroenen en limoenen, naast modieuze kumquat  en limquats.
In de provincie Valencia zijn citrusplantages zo ver het oog reikt. De Arabieren brachten de verfijnde irrigatietechniek met behulp van kanalen (acequias) mee. Behalve sinaasappels kweken de fruittelers hier ook andere citrusvruchten, waaronder diverse soorten mandarijnen, clementines en satsuma’s.  De citrusvruchten worden met de hand geoogst. Om het werk te vergemakkelijken heeft men de laatste jaren vooral laagstammige bomen aangeplant. De helpers brengen de vruchten in plastic manden naar de vrachtwagen - zwaar werk, want vaak staan de vrachtwagens een eind verderop. De kwetsbare vruchten worden overgeladen in stapelbare kratten. Er gaan verscheidene tonnen in een vrachtwagen. De kratten worden zorgvuldig ingeladen en vastgemaakt. Dan rijdt men zo snel mogelijk naar de overslagplaats, want de markt eist verse waar. Terwijl in de boomgaarden zowel mannen als vrouwen werken, is het sorteren en inpakken in de fabrieken vaak typisch vrouwenwerk. De verse citrusvruchten gaan meteen in kratten naar de vooral Europese afnemers. Veel telers exporteren ook naar overzeese gebieden.
De mystieke sinaasappel        ▲
Wanneer in de lente de sinaasappelbomen in bloei staan, is de lucht vervuld van een betoverende geur. Het is dan ook niet vreemd dat de kuststrook ten zuiden van Valencia wel Costa del Azahar ('kust van de oranjebloesem') wordt genoemd. Er zouden matrozen zijn die de geur tot op een afstand van tien zeemijlen van Valencia kunnen ruiken. De Romeinse geleerde Plinius roemde in zijn Naturalis Historia de geneeskracht van de sinaasappel. Volgens de Chinese overlevering brengen de altijdgroene bomen hun eigenaar geluk. Ook voor de Moren speelde de boom met zijn wetriekende bloesem een belangrijke rot. Een sinaasappelboom was een van de drie essentiële elementen voor de vormgeving van tuinen - naast kleurige mozaïeken en klaterende fonteinen. Oranjebloesems hadden niet alleen een decoratieve functie. Ze werden ook gebruikt tijdens religieuze plechtigheden en voor de bereiding van gerechten. Zo zwoeren de joden en d Arabieren bij de geneeskrachtige en opwekkende oranjebloesemhoning. Het gegiste sap diende als reuk- en geneesmiddel. In de aromatherapie, een moderne alternatieve men de harmoniserende en opwekkende eigenschappen van oranjebloesem herontdekt.
Citrusvruchten van Sicilië        ▲
 Op Goethes vraag "ken je het land waar de citroenen bloeien, in het donkere loof de gouden sinaasappels gloeien?" antwoordt de Sicilië-reiziger met een overtuigend "natuurlijk". Geen andere Italiaanse streek heeft door een enkele vruchtensoort zo veel roem vergaard. Het handelspredicaat citrusvruchten van Sicilië betekende al in de Middeleeuwen het hoogste genot en bezorgde het eiland een betrouwbare bron van inkomsten.
De Arabische dichter Ibn Zaffir, die aan het hof van Frederik II, koning uit het huis Hohenstaufen, leefde, vond het heerlijk de citrusbomen in de tuinen van Palermo te bezingen: "op Sicilië hebben de bomen hun toppen in het vuur en hun voeten in het water." Inderdaad waren de Arabieren trots op hun bevloeiingsinstallaties, die ze aan het eind van hun overheersing voor de Sicilianen achter zouden laten. Omringd met Arabische knowhow maakten citroen- en sinaasappelbomen furore op het eiland in de Middellandse Zee. Het eigenlijke vaderland van de citrusvruchten ligt waarschijnlijk in het verre oosten, in China en Japan, hoewel de bittersmakende sinaasappelsoort waarschijnlijk uit India stamt en samen met de ceder ook de Grieken en Romeinen al vertrouwd was. Ook de citroen zou in het noorden van India thuis kunnen horen, waar hij in ieder geval al in het begin van de 8e eeuw v. Chr. bekend geweest schijnt te zijn.
Dankzij de Arabieren kregen citroen- en sinaasappelbomen met bittere vruchten al in de 11e en 12e eeuw vaste grond onder de voeten. Vijfhonderd jaar later plantten monniken pas zoetsmakende soorten. De vlakte bij Palermo bewees zich daarbij als bijzonder geschikt en werd dan ook daarna alleen nog conca d'oro, gouden bekken, genoemd. Met de aanplant van de van het eiland Samoa stammende mandarijnen werd pas in de 19e eeuw begonnen. De pompelmoes werd in hetzelfde jaar voor het eerst in Oost-Indië geteeld en is nog steeds, samen met de clementine, een van de relatief jonge vruchten in de tuinen van Sicilië.
Nu levert het eiland 70% van de sinaasappels en % van de citroenen voor Italiaans gebruik. Hoewel deze citrusvruchten een uitstekende naam hebben, moeten citroen- en sinaasappelboeren echter steeds harder voor hun bestaan strijden, want de import uit Noord-Afrika en andere staten met een laag loonniveau, maar ook vruchten uit andere landen van de EG drukken de prijzen.
Bron: Culinaria Italia, Könemann en Culinaria Espana, Könemann   

** Een accommodatie in Nederland kunt u goed vinden via Hotels/Appartementen/NL (1664).
** Via Hotels/Wereldwijd kunt u goed zoeken naar een juiste accommodatie in 71 landen.  
** Hoe maak ik een printversie van de pagina"?
** Door Tekengrootte  te wijzigen kunt u de leesbaarheid van de tekst sterk verbeteren.     ▲