Icoon (afbeelding)
Is de religieuze beeltenis bij uitstek van de Oosters-orthodoxe kerken Verschilt in opzet en in functie fundamenteel van het devotie- of cultusbeeld van het westerse christendom. In het westen, waar de kerk uitging van de gedachte dat de religieuze kunst  in het kerkgebouw aanwezig kón, maar niet noodzakelijk behoefde te zijn, was de kunstenaar vrij in de uitbeelding van het religieuze thema. In de Orthodoxe Kerk daarentegen werd de schilder gebonden aan vaste regels, omdat men de religieuze kunst, in het bijzonder de iconen, beschouwde als een wezenlijk deel van het mysterie van de kerk.
De profane icoon
Het profane portret, de profane icoon, nam in het Byzantijnse Rijk een bijzondere plaats in. De keizers zonden hun portretten naar de verschillende rijksdelen om daar de herinnering aan hen levend te houden, maar vooral om zichzelf door middel van hun portret aanwezig te doen zijn.   
De iconenschilders
De icoon behoort, naar orthodoxe opvatting, evenals woord en sacrament, tot de liturgie; is, evenals het evangelie, een verkondiging van de waarheid. Vandaar dat de iconenschilders in de eerste plaats dienaren van de kerk waren. Het waren monniken, voor wie het schilderen een liturgische handeling was. ‘Men gaf hun gewijd water en heilige relikwieën, opdat zij, nadat zij beide met de verven gemengd hadden, de heilige iconen zouden schilderen’.
De iconenschilders werkten in anonimiteit en signeerden noch dateerden hun oeuvre. In de 16de eeuw kwam hierin, ten gevolge van een veranderd wereldbeeld en toenemende Westerse invloeden, enige wijziging. De binding met de kerk werd losser en het schilderen van iconen – nu ook door leken – werd hoe langer hoe meer een commerciële aangelegenheid.
Geschiedenis
De iconen zijn ontstaan in het midden van de 4de eeuw, toen de wens opkwam een devotiebeeld te bezitten dat uitkomst moest brengen bij alle mogelijke ziekten en noden. Het waren vooral de pelgrims die iconen, als souvenir, meebrachten van hun reizen naar de verschillende heilige plaatsen. Deze in het algemeen primitieve iconen werden vervaardigd in de talrijke monnikenkloosters die als pleisterplaatsen voor de reizigers dienst deden. Spoedig werd aan de iconen een zodanig wonderbare kracht toegekend, dat de grens van geloof naar bijgeloof werd overschreden. De hogere geestelijkheid trachtte – met steun van de keizer – aan deze wantoestanden een einde te maken; de gezamenlijk daartoe genomen maatregelen leidden tot het iconoclasme (726–843). In deze periode greep men voor de nu alleen nog maar toegestane profane voorstellingen terug op hellenistische taferelen als bloem- en dieruitbeeldingen. Na het herstel van de beeltenisverering in 843 begon onder leiding van de kerk en het hof van Byzantium de bloeitijd van de iconenschilderkunst. De verspreiding van deze laatste loopt parallel met die van de Byzantijnse kunst, die in de 12de eeuw niet meer door de eigenlijke grenzen van het Byzantijnse Rijk bepaald werd.
Techniek
De iconen zijn op hout geschilderd. Met een beitel werd de ondergrond uitgediept, zodat dan aan alle zijden iets verhoogde randen bleven staan. Op deze uitgediepte ondergrond, die men met lijm bestreek, werd vaak stof (linnen) gehecht. Deze onderlaag diende om het kromtrekken van het hout te voorkomen, maar vooral om de krijtlaag die de eigenlijke ondergrond voor de schildering vormde, een stevige basis te geven. De iconenschilder bedekte eerst de achtergrondvlakken met bladgoud en bracht dan de kleuren aan . Als de schildering en de bijschriften waren aangebracht, werd een olie-harslaag als vernis over het schilderstuk heen gelegd. De iconen werden  vaak versierd met een riza, een metaalbedekking die reikt tot aan de contouren van de gestalten. Wanneer slechts de rand van de icoon met metaal bedekt is, spreekt men van basma.

Byzantijns Museum
Athene.  Zie de iconen: Kruisiging en aartsengel Michael..
Odigia.nl   Iconenmuseum: Odigia, Molenstraat 6, Den Haag, tel.: 070.392.40.00
Aanbevolen: Het boek "ICONEN" Gordana Babic, een uitgave van Atrium. Bevat 64 kleurenplaten.

** Uw accommodatie in Griekenland kunt U goed boeken via  Hotels/Appart./Griekenland. Er zijn 2282  hotels/appartementen online boekbaar.
** Uw accommodatie op een van de Griekse eilanden kunt U goed boeken via Hotels/Griekse/Eilanden. Er zijn 1535  hotels/appartementen online boekbaar. 
** You can make the text larger by pressing the "Ctrl" and the "+" key at the same time!     ▲