CARRARA, provincie Massa-Carrara, ligt aan de voet van de Apuaanse Alpen. Carrara is het centrum van de wereldberoemde marmergroeven - Carrara was in de loop der eeuwen de werkplaats van veel beeldhouwers; naar overzicht regione Toscane. Naar Stedenlijst ItaliŽ.   Naar  Regiokaart ItaliŽ. Naar uw accommodatie!

    

De gigante van de Fontane di Nettuno op Plaza Duomo De gigante van de Fontane di Nettuno op Plaza Duomo met op de achtergrond Duomo S. Andrea
Geschiedenis

Vanaf ongeveer 70 v.Chr. begonnen de Romeinen het marmer uit de steengroeven van Carrara te exploiteren. De haven- stad voor het transport was het noordelijk gelegen Luni, waardoor Carrara eigenlijk alleen een nederzetting was voor de marmerarbeiders, gelegen aan de voet van het gebergte en aan de rivier de Carrione. Het oord werd voor het eerst in een oorkonde vernield in 963, toen keizer Otto 1 het schonk aan de bisschop van Luni. In de 12e eeuw namen de inwoners van Pisa het werk in de -sinds de Middeleeuwen braakliggende steengroeven weer op. Wisselende overheersers streden vanaf 1322 om het marmer: de Spinola uit Genua, de Rossi uit Parma, de Scalige uit Verona, de Visconti uit Milaan en de Guinigi uit Lucea. In 1422 werd de stad, samen met Massa, door de graven van Malaspina ingenomen. De geschiedenis van beide steden verliep vanaf dat moment parallel.

Carrara, Palzzo Cybo MalaspinaPalazzo Cybo Malaspina
Min. afb. van Palzzo Cybo Malaspina
Dit getuigt van de heerschappij van hertog Alberico 1. in de 16e eeuw liet hij op de plaats van de middeleeuwse burcht, waarvan nog restanten in de toren bewaard zijn gebleven, een paleis bouwen. Hij gaf ook opdracht tot de bouw van een muur rondom het nieuwe stadsdeel en -centraal in zijn stedebouwkundig concept- tot de naar hem genoemde Piazza Alberica. In 1769 stichtte Maria Teresa Cybo Malaspina d'Este, echtgenote van de hertog van Modena, de Accademia di Belle Arti. Daarin werden een museum en een beeldhouwschool verenigd. Tijdens haar regeerperiode stelde de zuster van Napoleon en vorstin van Lucca, Elisa Bacciocchi, in 1805 het Palazzo Cybo Malaspina beschikbaar aan de academie. Daar resideert de academie nog steeds.

Het Palazzo staat aan het eind van de Piazza Gramsci, waar zich vroeger een paleis- tuin bevond en die nu het levendige middelpunt van de stad is. 
Het gebouw bezit een mooie binnentuin met een renaissancistische zuilenhal, waar nog restanten van de oorspronkelijke schilderingen te zien zijn. Hier worden bovendien vondsten uit de Oudheid tentoongesteld: beelden uit het Romeinse theater van Luni, stŤles en het Romeinse,marmerreliŽf van Fantiscritti dat in 1863 vanuit de gelijknamige groeve hiernaartoe is gebracht. Het stamt uit de tijd van keizer Septimius Severus (193- 211) en toont drie antieke goden, respectievelijk helden als jongens (lt. fanti), in het midden Jupiter, aan de ene kant Hercules en aan de andere kant Bacchus. Het kunstwerk draagt verder de signaturen (It scritti) van Michelangelo, Glambologna en Canova, waarmee -volgens oud gebruik- het bezoek van de beroemde kunstenaars bewezen is.

Duomo Santí Andrea 
Met het belangrijkste gebouw van Carrara, de geheel uit marmer opgetrokken dom, werd in de 11e eeuw begonnen.
Door een uitbreiding van het complex naar het oosten, die een nieuwe apsis vereiste, kreeg de kerk in de 13e eeuw de huidige afmetingen. Grijze en witte banen verlevendigen het hele bouwwerk van de drieschepige basiliek en herinneren aan de gebouwen uit de Romantiek in Pisa. Net als bij de dom in Pisa is het onderste gedeelte van de voorgevel geleed door Romaanse  blinde bogen, maar een verschil is dat hier alleen elke tweede console door een platte pilaar ondersteund wordt. zo ontstaat een zekere ritmiek die open aandoet en de voorgevel relatief breed doet lijken. Pas in de 14e eeuw werd de voorgevel rond het bovenste gedeelte, dat gotische invloeden heeft, uitgebreid. Een naar boven groter wordende zuilengalerij omgeeft hier een prachtig uitgevoerd roosvenster dat in een in cassetten verdeeld kwadrant uit het Trecento is geplaatst. Naast de apsis verheft zich de klokkentoren met spitse toren en hoekpiramiden uit het eind van de 12e eeuw, die teruggaat op Ligurische voorbeelden.

Hoofdportaal
Zowel de decoratie aan het hoofdportaal in de vorm van figuren als het acanthusfries aan het  noordportaal verwijst naar de kunst uit het gebied van Emilia-Romagna en Verona. Mogelijkerwijs had de toenmalige, uit Verona afkomstige heer van de stad Carrara kunstenaars uit zijn eigen geboortestreek meegebracht.
Het hoofdportaal wordt geflankeerd door pilaren en heeft zowel in de ondersteuning van de deur als in de archivolt een vlakbewerkt reliŽf met bloemenranken en dieren.
Rond een adelaar die het hoogste punt van het timpaan markeert, is een fries met dieren uit de 12e eeuw te zien, waarvan enkele door het weer nauwelijks nog te identificeren zijn. Bijna honderd jaar na het ontstaan van deze plastische decoratie, rond 1350, werd het deel van de gevel boven het hoofdportaal voorzien van het in een cassette geplaatste roosvenster en de zuilengalerij. De bouwkundige versiering van de kerk werd bovendien gecompleteerd door een rondlopend bogenfries aan de noord- en zuidkant. Het fries steunt op gebeeldhouwde consoles die onder andere leeuwen en stieren voorstellen. Dergelijke dierconsoles zijn vooral bekend uit Ferrara en Verona. Daar zijn op jachtfriezen dezelfde wolfshonden met ontblote tanden te,zien als hier onder de bogen.
Interieur
De eenvoudig vormgegeven binnenruimte weerspiegelt de eeuwenlange bouwgeschiedenis van de kerk.
In de Romantiek was de drieschepige zuilenbasiliek voorzien van een gewelfd plafond. Uit deze tijd stammen de zeer gevarieerde kapitelen van de arcade van het middenschip, waarop talrijke dieren- en jachtscŤnes te zien zijn. De vormgeving doet denken aan de decoratie van het hoofdportaal. Vanaf de 14e eeuw werden de wanden van het middenschip van fresco's voorzien. Hiervan zijn slechts restanten over. De marmerdecoratie stamt bijna geheel uit het Cinquecento, uit de tijd dus waarin het Malaspina-geslacht een duurzame heerschappij over Carrara stichtte. Zo zijn er het hoofdaltaar en de 16e-eeuwse kansel, die in diverse soorten marmer uitgevoerd is en toegeschreven wordt aan twee beeldhouwers uit Carrara, Domenico di Sarto en Nicodemo. Iets later ontstond het door Francesco Bergarnini ontworpen marmeren koorgestoelte.
Bovendien is de kerk rijk met beelden versierd.
De oudste voorbeelden zijn het altaar van de goddelijke voorzienigheid aan de binnenkant van de gevel, waarschijnlijk een werk van Giroldo da Como uit de 14e eeuw, en een verkondigingsgroep van marmer in het rechterzijschip, die Franse invloeden vertoont en van rond 1310 is. Hier bevindt zich ook het 15c-eeuwse altaar met de relieken van de heilige Ceccardo, de stadspatroon van Carrara.

Fontana di Nettuno
Naast de dom bevindt zich een enigszins verweerd standbeeld dat bij een fontein hoort en aanvankelijk niet voor deze plek bedoeld was. Dit standbeeld maakt duidelijk dat Carrara in de loop der eeuwen de werkplaats van veel beeldhouwers was. De burgers van Genua gaven de Florentijnse beeldhouwer Baccio Bandinelli (1493-1560) de opdracht voor deze fontein. De Genuese admiraal Andrea Doria (die leefde van 1468 tot 1560), beroemd als vlootvoogd onder keizer Karel V en uitvinder van het eerste pantserschip, had na een eeuw de Franse overheersers overwonnen en zijn stad de vrijheid teruggeven. Met dit standbeeld zou hij als heerser over de wereldzeeŽn geŽerd worden. Na de dood van de beeldhouwer in 1560 bleef de fontein evenwel onvoltooid in Carrara liggen en werdzoals op de sokkel te lezen valt in mei 1563 op zijn huidige plek neergezet. De figuur van de antieke zeegod Neptunus kreeg van de kunstenaar de trekken van Andrea Dorla. Voor de eerste keer is hier een historische persoon als hoofdfiguur vereeuwigd. Met zijn starre en onbeweeglijke bovenlichaam balanceert de zwaarlijvige figuur onzeker op de koppen van twee dolfijnen. Deze onstabiele en onevenwichtige houding leidt tot een oplossing van de klassieke contrapost en is kenmerkend voor het maniŽristische beeldhouwwerk van de kunstenaar Bandinelli.

Marmer uit de Apuaanse Alpen
Aan het eind van de 19de eeuw schreef Engelsman naar aanleiding van zijn reis door Toscane:
"Ongelofelijke dingen heb ik gezien -prachtige kerken, schitterende paleizen, lieflijke madonnaschilderijen-, heerlijke wijn   heb ik gedronken en in een blauwe zee heb ik gezwommen. Maar de mooiste belevenis vond ik de steengroeven van Carrara: de arbeiders begonnen te zingen en het marmer begon te bewegen." De schrijver verwees hiermee naar de cantilena, de traditionele, door vloeken begeleide deun van de steenbewerkers, die ze ritmisch aanheffen wanneer ze de tonnen zware blokken met lange ijzer stangen optillen en vooruitschuiven.
Wie op een heldere namiddag vanaf bergmassief nadert, wordt bijna verblind door het stralende wit van de steile hellingen.
Als gletsjers lichten de barsten met hun gladde, scherpe kanten, de tagliate, op in de avondzon. De hellingen vol marmerpuin, dat met dynamiet wordt verkregen, heten ravanati. Marmaros noemden de Grieken dit edele, witte gesteente de 'glanzende, verblindende'.

Bergen rond Carrara
In de bergen rond de stad Carrara bevinden zich wereldwijd de grootste hoeveelheden van dit zeer gewaardeerde gesteente. De Apuaanse bergketen begint in het noorden, daar waar de drie gebieden LiguriŽ, Emilia-Romagna en Toscane aan elkaar grenzen, en strekt zich vervolgens 1080 km2 in zuidoostelijke richting uit.

Geologische ontstaansgeschiedenis
Deze  wijkt af van die van de Apennijnen. In het aflopende Trias aan het begin van de Jura, toen dit gebied onder water stond, werden door grote drukgolven die door de stijging van de zeespiegel ontstonden, alle kalkbestanddelen, mossel- schelpen en allerlei alluviaal materiaal samengeperst, waarbij marmerkristallen werden gevormd. De chemische formule CaCo3 voor calciumcarbonaat heeft marmer gemeen met eierschalen, maar niet de metamorfe, regelmatig korrelige kristalvorm - in de zuiverste vorm sneeuwwit, en zonder vlekken of aders door verontreinigingen. Meer dan honderd miljoen jaren later, toen in het Tertiair door de continentale verschuiving de waterspiegel daalde, kwamen deze marmervindplaatsen aan de oppervlakte en stapelden zich bijna 2000 m hoog op. De oorspronkelijke bewoners van de Apuaanse Alpen, de LiguriŽrs, noemden de steen car, waaruit later Carrara ontstond.

Eerste exploitatie
De Romeinen begonnen echter pas met een systematische exploitatie. Tienduizenden gevangenen en slaven, waaronder LiguriŽrs en later gedeporteerde christenen, werden tot deze zware arbeid gedwongen: ijzeren wiggen moesten met grote hamers in de voorgebeitelde voegen gedreven worden, totdat het blok losliet.
Omdat marmer in vergelijking met andere steensoorten tamelijk gemakkelijk los te hakken is,
kan er gebruik worden gemaakt van een verbluffend eenvoudige, maar langzame techniek. In de aangebrachte voegen werden wiggen van droog hout gedreven en met water overgoten. Het hout zette uit en de uitzetting van de capillairen was zo groot dat de wiggen de steen spleten.

Transport
Het tussen 15 en 20 ton zware blok werd verder getransporteerd op een soort houten slee (lizza),
die over ingezeepte, beweeglijke houten liggers naar beneden gleed. Het al ter plekke voorbewerkte brokstuk werd begeleid door een zestienkoppige arbeidersploeg die achter, naast en -levensgevaarlijk- voor het moesten lopen. Aan de voet van de helling aangekomen ging het transport met ossenkarren verder naar de haven van de Romeinse stad Luni, ten noorden van de huidige badplaats Marina di Carrara, en vandaaruit per zeilschip naar Rome. Het plan van de Romeinse keizer Augustus (63 v.Chr.-14 n.Chr.) -"ik heb Rome in baksteen aangetroffen, in marmer zal ik het achterlaten'- werd vooral in de keizertijd verwezenlijkt. Pas door de economische crisis van het Romeinse rijk vanaf de 4e eeuw na Christus ontstond er een teruggang in de marmerexploitatie, die evenwel in de Romantiek en onder de heerschappij van het huis Hohenstaufen toenam.

Springstof
De invoering van springstof in de 16de eeuw bood een eenvoudiger manier om nieuwe groeven te openen. Het gebruik ervan werd echter al snel weer teruggebracht, omdat er erg veel onbruikbaar afval overbleef. Bijna tweeduizend jaar werd er daarom vastgehouden aan de moeizame en gevaarlijke exploitatie- en transportmethoden. De werkdag van een marmer arbeider duurde van 'maan tot maan'. In de nachtelijke uren verliet hij zijn huis aan de voet van de bergen om bij daglicht de groeve te bereiken; in de schemering begon bij aan de lange afdaling naar huis.

Spiraal kabel methode
Ongeveer honderd jaar geleden bedacht een nieuwe techniek voor de ontginning. Een spiraalkabel van drie om elkaar gewikkelde stalen draden werd continu over een speciaal loopwerk getrokken en als een strop om het blok marmer gelegd. Langs de stalen spiraal werd een mengsel van water en zand getransporteerd en de mechanische wrijving zorgde ervoor dat het blok marmer doormidden werd gesneden. Deze techniek vereiste echter een precieze berekening van hechtingspunten van het loopwerk en tegelijkertijd nauwkeurige kennis omtrent de richting en het verloop van de lagen in de steen. Als marmer aan de verkeerde kant wordt gesneden, is het materiaal -dat eigenlijk eeuwn standhoudt- niet meer weerbestendig. 'Wij zijn met de marmerblik geboren: deze gave is bij ons genetisch bepaald", zeggen de marmerarbeiders. Nog steeds zijn ze bijzonder trots op het beroep waarvoor al in de Rome een bepaalde specialisatie in elke fase was.

Soorten marmer
In Carrara worden zeer verschillende marmer gewonnen. De waardevolste is statuario, een zeldzame ,zuiver witte tot ivoorkleurige soort die al in de Oudheid voor stastandbeelden werd gebruikt en nog slechts in zeer kleine hoeveelheden wordt aangetroffen. Zeer gewaardeerde soorten zijn verder vennato, wit met grijze aders, calacata wit of ivoorkleurige met crŤmegele aders, bardiglio, overwegend grijs, cipollino, grijsgroen geaderde tekening, verde apuane, groene tot zwartgroene kronkels en paonazzo, blauwviolet.

Productie
In de drie berginkepingen, Colonnata, Miseglia en Torano, die zich boven de plaats Carrara bevinden, liggen tot een hoogte van  1400 m circa 190 groeven die een productiecapaciteit op jaarbasis hebben van een 1 mil. Ton. Ze vormen ongeveer 60% van de productie van  alle groeven in de Alpen. In de 20e eeuw werd de productiemethode -voornamelijk dagbouw- ingevoerd. Langs de zichtbare kant van het blok worden horizontale en verticale kanalen gehoord, waardoor een van diamanttanden voorziene kabel naar de snede wordt geleid. Het nog altijd risicovolle transport gebeurt uitsluitend met vrachtauto's. Ze vervoeren de marmerbrokken van duizelingwekkende hoogte naar beneden. Omdat keren doorgaans niet gaat, moeten de vrachtauto's onder bepaalde omstandigheden achteruit naar beneden rijden, wat ook vaak tot ongelukken leidt.

Gens marmoris
Is een geslacht uit marmer, noemde de Romeinse schrijver Livius (59 v.Chr.- 17 n.Chr) de inwoners van Carrara. 'Marmerkoppen' worden ze door de huidige Toscanen genoemd: de voortdurende omgang met steen zou hun karakter gevormd hebben. Niet toevallig was Carrara aan het begin van de 20e eeuw het middelpunt van de radicaalste, maar geweldloze Europese arbeidersbeweging, het anarchosyndicalisme.

Michelangelo
Voor een andere stijfkop was juist het werken met ruw materiaal de basis van zijn scheppingen: Michelangelo Buonarroti (1475-1564). Hij huurde een kamer in Carrara en reed vele malen op een muilezel de bergen in om zijn marmer ter plekke uit te zoeken. De ware beeldhouwer voegt volgens Michelangelo niets toe, zoals met klei gebeurt, maar bevrijdt door bakken de sculptuur uit de steen. Het beeld verbergt zich al in het oermateriaal, het idee ervoor zit in het hoofd van de kunstenaar, en het is zijn opgave beide te verenigen. Onbewerkt marmer is een vormgevend element in de beelden van Michelangelo. Het verbeeldt zijn opvatting van het non finito, het opzettelijk onvoltooid gelaten kunstwerk. Over de berg van Carrara zegt de Italiaanse dichter Gios: 'Dit gebergte is bijzonder, omdat het niet alleen de natuurlijke verschijning, maar ook het voortdurende veranderingsproces door mensenhanden laat zien.' Hele bergtoppen zijn reeds weggehakt en er is berekend dat de voorraden nog voor duizend jaar toereikend zijn.

** Uw accommodatie in geheel ItaliŽ kunt U goed boeken via Hotels/Appartementen/Booking/Italie. Geen reserveringskosten, laagste prijsgarantie, maximale keuze, onpartijdige hotelbeoordelingen, website en klantenservice in het Nederlands en nog veel andere talen.

** U vindt bij Booking meer dan alleen hotels o.a.:
 Appartementen - Resorts  - Villa's  - Hostels  - Accommodaties met onsen - Bed & Breakfasts  - Pensions  - Motels  - Ryokans  -  Vakantieboerderijen  - Vakantieparken  - Campings  -  Botels  - Herbergen  -  Aparthotels  -  Vakantiehuizen  -  Lodges  - Accommodaties bij particulieren  -  Landhuizen  -  Luxe tenten  - Capsulehotels  -  Lovehotels  - Riads  - Luxe Chalets