GALLERIA DEGLI UFFICI terug naar Florence, nader bekeken

In opdracht van Cosimo 1 ontstond onder leiding van Giorgio Vasari vanaf 1560 een rij gebouwen die dienst moesten doen als kantoren voor het stadsbestuur, het Uffici. Deze fraaie gebouwen, die aan de kant van de Arno aan een boulevard doen denken, worden met een elegante zuilenrij afgesloten. De benedenverdieping is -behalve het verbouwde tolhuis- dankzij colonnades open. Boven een mezzanino met blinde vensters verheffen zich twee bijna even hoge verdiepingen.
De bovenste etage was voor de gestaag groeiende   kunstverzameling bedoeld. Door een testament van de familie kwam deze in 1743 in het bezit van de stad. Het Uffizi bezit, behalve klassieke beeldhouwwerken, belangrijke schilderkunstwerken uit de Middeleeuwen tot en met de 18e eeuw, waaronder vooral Italiaanse en Hollandse scholen.
Venus Medicea marmer, h 153 cm
De basis van de verzameling beeldhouwwerken in het Uffizi bestaat uit klassieke beeldhouwwerken die tijdens opgravingen Rome werden gevonden en door De' Medici zijn aangekocht; ze werden aanvankelijk in de tuin van de villa Medici in Rome tentoongesteld en daarna naar Florence gebracht. Een beroemd beeld is de Venus Medici, die in 1618 in de villa van de Romeinse keizer Hadrianus werd gevonden. De marmeren figuur toont de zedige Venus (Venus pudica), die op het Griekse origineel van Praxiteles uit het begin van de 4e eeuw v.Chr. teruggaat. Veel kunstenaars uit de Middeleeuwen (Giovanni Pisano) en de Renaissance (Botticelli) werden door deze figuur beïnvloed.
Giotto_di_Bondone.  (1267-1337), Madonna Ognissanti , ca. 1310 tempera op paneel, 325 x 204 cm
Giotto's altaarstuk dat rond 1310 voor de Florentijnse kerk Ognissanti geschilderd werd, staat opgesteld in de buurt van de madonnapanelen van de oudere meesters Duccio en Cimabue. Zijn vernieuwende manier van schilderen wordt daardoor heel duidelijk zichtbaar. Giotto geeft de lichamen volume en een bijna aardse zwaarte. De zichtbare belangstelling voor een perspectivische weergave is vooral in de tabernakel te zien, die de aandacht naar de centrale figuur leidt. Geflankeerd door engelen troont de moeder Gods majesteitelijk. Haar lichte onderkleed is, net als het kleed van Christus, veel eenvoudiger dan de stoffen op de werken van de oude meesters. De stevige jonge Christus zit kinderlijk en toch heel ernstig bij zijn moeder op schoot. De combinatie van standbeeldachtige verhevenheid en een levendige natuurlijkheid maakt Giotto’s 'Maestà' vernieuwend.
Gentile_da_Fabriano  (ca. 1370-1472), Aanbidding door de koningen , 1423 tempera op paneel, 173 x 220 cm
De uit de Marken afkomstige Gentile da Fabriano schilderde het paneel voor de kapel van zijn opdrachtgever Palla Strozi in de kerk Santa Trinità. Een zeer gedetailleerde weergave van landschap en figuren is kenmerkend voor de stijl van deze kunstenaar. Op een sprookjesachtige manier versiert hij zijn compositie met afzonderlijke details - een dief steelt de sporen van de jonge koning, linksachter wordt een reiziger door een messteek in de hals om het leven gebracht en getemde apen, leeuwen en jachtluipaarden begeleiden de figuren met oriëntaalse gewaden en hoofddeksels. Met het overdadige gebruik van goud en de fijne elegantie van de lijnvoering is het altaarstuk een meesterlijk voorbeeld van internationale Gotiek.
Piero_della_Francesca  (ca. 1415-1492) Federico di Montefeltro, ca. 1465 (rechterkant van een tweeluik) tempera op paneel, 47 x 33 cm
Met de portretten van het heersersechtpaar van Urbino bezit het Uffizi misschien wel het mooiste dubbelportret uit de vroege Renaissance. De uit Borgo Sansepolcro stammende Piero della Francesca schilderde rond 1465 Federico da Montefeltro; het pendant van zijn echtgenote Battista Sforza ontstond postuum in 1472. Heel helder en duidelijk zijn de heuvels, rivieren en het akkerland van de landerijen van de hertog weergegeven. Het landschap is in een transparante atmosfeer gedompeld, zoals we het ook nu nog kunnen aanschouwen vanaf de toren van het Palazzo Ducale. De strenge, volgens het klassieke voorbeeld en profil weergegeven gezichten van de hertog en de hertogin zijn in het geval van Federico realistisch en eerlijk geschilderd. Het gezicht is met diepliggende ogen, een aan- tal wratten, de neus die bij een sportwedstrijd gebroken is en het fijne, krullende haar bijna fotografisch precies weergegeven. De kleur van zijn mantel contrasteert met de omgeving en benadrukt zijn superioriteit.
Fra_Filippo Lippi  (ca. 1406-1469), Madonna met kind en twee engelen , rond 1460 tempera op paneel, 92 x 63 cm
Het madonna-paneel is een ouder werk en een van de bekendste schilderijen van de karmelieter monnik en schilder Filippo Lippi. Het schildert straalt zo'n gevoelige en lyrische sfeer uit, dat de beschouwen onwillekeurig in de ban van het werk geraakt. De groep komt op een plastische manier los van de achtergrond en door het raam is een weids landschap met rotsen, velden, een meer en in de verte een stad te zien. Het licht speelt helder rondom de afgebeelde  figuren.
De deemoedige madonna met meisjesachtige gelaatstrekken contrasteert in haar vervoering met het kwajongensachtige gedrag van de beide engelen, die proberen het blonde Christuskind, gewikkeld in een heel dunne doek, te dragen en te ondersteunen. Dit ideaal van vrouwelijke schoonheid kenmerkt bijna al het werk van Lippi en werd meer dan eens door zijn begaafdste leerling, Sandro Botticelli, overgenomen.
Volgens de beschrijving van Vasari zou de “altijd van de liefde bezeten” Lippi ook deze madonna de trekken van zijn geliefde, de non Lucrezia uit Prato, hebben gegeven. Sandro Botticelli  (1445-1510), Geboorte van Venus  (onderste drie!), ca. 1485 tempera op paneel, 172 x 278 cm
Het beroemde schilderij ontstond rond 1485 in opdracht van Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici voor de Villa di Castello. De titel is verwarrend, want Botticelli schilderde niet de geboorte, maar de aankomst van Venus. De 'uit schuim geboren', klassieke liefdesgodin werd door de wind aan land geblazen.
Een van de godinnen van de jaargetijden, een met bloemen getooide voorjaarsgodin, snelt naderbij om de naakte schone een gewaad om te slaan. Botticeli was een van de lievelingsschilders van de verheven Florentijnen; vooral de' Medici waardeerden de 'meester van de vloeiende lijnen'. Veel van zijn werk is geïnspireerd op de ideeën van de nieuwe platonische leer en de gesprekskring rond de humanist en filosoof Marsilio Ficino (1433-1499), waar Venus werd gezien als de belichaming van de hemelse liefde.
Voor zijn Venus- en madonnagezichten had Sandro Botticelli een favoriet model: Simonetta Vespucci, een veelbezongen schoonheid en de geliefde van Giuliano de' Medici.
Hugo_van_der Goes  (ca. 1440-1482), Portinari-altaar  (middenpaneel), ca. 1475 olieverf op paneel, 253 x 304 cm
Toen in 1483 het altaar van de Vlaamse schilder Hugo van der Goes in Florence arriveerde, was dat voor de daar wonende kunstenaars een ware sensatie. Tommaso Portinari, de directeur van de Medici-bank in Brugge, had het altaarstuk in opdracht gegeven en naar Florence laten verschepen.
Op de vleugels zijn het stichteresechtpaar en drie van hun tien kinderen afgebeeld. Om duidelijk te maken wie hier het belangrijkst is, heeft de schilder afgezien van de door onderzoek verkregen regels voor verhoudingen - de grootte van de weergegeven personen komt overeen met hun ideële betekenis. De gezichten en stoffen zijn daarentegen zeer naturalistisch weergegeven en de kleinste details in landschap en architectuur zijn met geduld en artistieke overgave afgebeeld. Het werk van Van der Goes zou een belangrijke invloed op de schilderkunst van de late 15e eeuw in Florence uitoefenen.
Leonardo_da_Vinci  (1452-1519), Aankondiging (gehele schilderij en vier details), ca.1473-1475 olieverf op paneel, 98 x 217 cm
De in een breed formaat geschilderde 'Aankondiging' bevindt zich sinds 1867 in het Uffizi. Vermoedelijk werd het werk in 1470 door Leonardo da Vinci tijdens zijn verblijf in het atelier van Andrea del Verrocchio opgezet. Mogelijkerwijs hebben verschillende leerlingen uit het atelier van Verrocchio zich met de uitvoering beziggehouden, dat is bijvoorbeeld te zien aan de stilistische verschillen van de twee figuren. In de Maria figuur worden majestueuze en jeugdige zachtheid met elkaar gecombineerd. Ze zit in de hoek van een niet zichtbaar gebouw voor een lessenaar, versierd met op de Oudheid geïnspireerde elementen. De zegenende engel die we van opzij zien, knielt voor haar op een grasveld met bloemen. Het gewaad van de Maria figuur is prachtig weergegeven; de dunne, witte stof heeft zachte plooien, de linten fladderen en de warm gekleurde mantel bolt op. Achter een laag muurtje begint een weids, sfeervol landschap dat achter scherp getekende cipressen overgaat in verre rivieren en bergen.
Michelangelo Buonarroti  1475-1564, Heilige Familie , (Tondo Boni), ca. 1504 tempera op paneel, diameter 120 cm
De zogenaamde 'Tondo Doni' is het enige bewaard gebleven paneelschilderij van Michelangelo. Naar aanleiding van het huwelijk van Angelo Doni en Magdalena Strozzi in 1504 schilderde de kunstenaar deze zeer plastisch weergegeven 'Heilige familie' in een zeer ongewone ronde compositie. Maria zit met haar benen onder zich getrokken op de grond, leunt achterover tegen de knie van Jozef om de kleine, levendige Christus uit zijn stevige greep te pakken. Achter de balustrade waarop Jozef zit, worden we de kleine Johannes gewaar. Met een bewonderende en tegelijkertijd weemoedige blik lijkt hij klaar te zijn om te gaan. Hij blijft achter in de klassieke wereld van mooie, naakte jongelingen op de achtergrond. De koele, schitterende kleuren en de in elkaar grijpende, grote gebaren hebben de maniëristen geïnspireerd, maar alleen Michelangelo heeft uit deze elementen dit innige, nauwelijks merkbaar op Christus gerichte tafereel geschapen.
Raphael  (1483-1520), Madonna met de putter , ca. 1507 olie op paneel, 107 x 77 cm
Tegen het eind van Rafaëls tijd in Florence laat deze kunstenaar de invloed van Leonardo en Michelangelo bijzonder duidelijk zien in dit schilderij. Voor de achtergrond van een landschap in gedempte kleuren zit de Madonna met de jonge kinderen Christus en Johannes. Maria is even opgehouden met lezen en wendt zich met grote zachtmoedigheid naar de kinderen. De idyllische sfeer heeft tegelijkertijd ook iets weemoedigs in zich. De putter in de handen van Johannes is het symbool voor de passie van Jezus.
Titian of Titiaan (ca. 1488-1576), Venus van Urbino , 1538 olieverf op doek, 119 x 165 cm
Van de Venetiaanse kunstwerken die in het Uffizi te zien zijn, is Titiaans 'Rustende Venus' terecht het beroemdste. In 1538 ontstond dit meesterwerk, in het midden van de productieve periode van de Venetiaanse kunstenaar. Met warme kleuren -van dieprood tot donkergroen, aangevuld met gebroken wit- schiep Titiaan een unieke sfeer waarin de Venusfiguur zonder pose of gezochte gebaren en met een natuurlijke charme op de voorgrond van een profane, alledaagse omgeving is weergegeven. De zachte contouren en de gouden tint van haar huid geven haar een zinnelijke glans, die in groot contrast staat met Botticelli's  'Venus'. in dit schitterende werk wordt niet alleen het verschil van vijftig jaar duidelijk, maar ook het verschil tussen Florentijnse en Venetiaanse schilderkunst. Zelfs de beste schilders uit Florence kenden deze warmte en schilderachtige zinnelijkheid niet.
Caravaggio ,1571-1610, Bacchus (onderste drie), tussen 1589-1596, olie op doek, 95 x 85 cm
Deze 'Bacchus', geschilderd rond 1593, is het vroegste bekende werk van Michelangelo Merisi da Caravaggio. De schilder werd genoemd naar zijn geboorteplaats Caravaggio in de buurt van Bergamo en was toen ongeveer twintig jaar oud. Dit schilderij toont de basisprincipes van de nieuwe manier van schilderen van deze kunstenaar, van wie gezegd werd dat hij 'de idee van schoonheid ter wille van de werkelijkheid, achter zich heeft gelaten en daarmee een revolutie in de kunst heeft veroorzaakt. Allereerst vallen de stillevenachtig gearrangeerde hoofdbedekking en de tafeldecoratie op: verwelkte herfstbladeren, opengebarsten granaatappels en rottende vruchten - bedoeld als memento mori of als een teken van decadentie? De mythische god, die hier een nonchalante jongeling uit Rome lijkt, richt zich wulps op van zijn rustbed. Het schuin binnenvallende licht geeft zijn huid een zachte glans. Met een aanstellerig gebaar houdt hij de volle schaal met wijn vast. Het lijkt alsof hij verkleed is en voor een monochrome achtergrond is gezet om te poseren. Caravaggio laat een ateliersituatie zien; deze 'Bacchus' is een model wiens handen en gezicht gebruind zijn als die van een boer of een arbeider. Onder de witte stof van zijn rustbank zien we de normale, gestreepte matras. Deze 'infiltratie' van klassieke, en later ook christelijke, thema's in de realiteit -zo gebruikte hij altijd een model uit het volk- bracht Caravaggio roem en een enthousiaste internationale aanhang, maar leverde ook verontwaardiging en afkeuring op.
Bron: Kunst & Architectuur TOSCANE. Anne Mueller von der Hagen, Könemann. Boek is niet meer in de handel! Internet verbindingen zijn toegevoegd

** Uw accommodatie in geheel Italië kunt U goed boeken via Hotels/Appart.Italië.
** Hoe maak ik een printversie van de pagina"?
** Door Tekengrootte  te wijzigen kunt u de leesbaarheid van de tekst sterk verbeteren.       
** Het zoekveld is vernieuwd! U kunt nu aangepast zoeken op "Stedentips" en op "Het internet".  ▲