FRIULI-VENEZIA GIULIA, het gebied kwam in de 2de eeuw v.C. in de Romeinse invloedssfeer. Na de Romeinse tijd werd het in de 6de eeuw een Longobardisch hertogdom en in de 8ste eeuw een Frankisch markgraafschap; naar regio overzicht Friuli-Venezia. Naar Stedenlijst ItaliŽ.   Naar  Regiokaart ItaliŽ. Naar uw accommodatie!

    

Geschiedenis: het oostelijk deel kwam via de graven van GŲrz in 1500 aan de Habsburgers, het westelijk in 1420 aan VenetiŽ. 
 In 1797 werd het geheel Oostenrijks; in 1866 kreeg ItaliŽ het westelijk en in 1918 het oostelijk deel, dat het in 1947 aan JoegoslaviŽ moest afstaan. De hierbij ontstane geschilpunten over het gebied rond TriŽst werden opgelost bij het Akkoord van Osimo, 1975.
Sedert de 2de eeuw n.C.  
zijn in het gebied aardbevingen geregistreerd. Tot de zwaarste van de 20ste eeuw behoort de catastrofe van mei 1976.

Cividale del Friuli   
Cividale del Friuli ligt in de provincie Udine, aan de Natisone.
Dit middeleeuws aandoende stadje was in de Romeinse tijd een belangrijk municipium: stad waarvan de inwoners het Romeinse burgerrecht bezaten. Het heette destijds Forum lulii. Van de 6de tot de 8ste eeuw was het de residentie van de Longobardische vorsten, daarna tot 1238 van de patriarchen van Aquileia. Cividale was sedert 1419 Venetiaans. Het is vanwege zijn bouwwerken en musea een van de meest bezienswaardige steden van Friuli.

Dom S. Maria Assunta, Piazza del Duomo 

Men heeft eeuwenlang aan deze kerk gebouwd. De oorsprong ligt in 1458, toen men op de ruÔne van een Romaansgotische kerk met het werk begon. Vanaf 1502 had Pietro Lombardo de leiding. De kerk, die in 1529 werd gewijd, werd vanaf 1767 in de stijl van de barok verbouwd. Boven het hoofdportaal, aan de binnenzijde, staat een houten ruiterstandbeeld van de in 1617 omgekomen Marcantonio da Manzano. De kerk bezit fraaie altaren van G. Massari, 1686-1766. Het verguldzilveren antependium - voorhangsel voor een altaartafel - van het hoofdaltaar dateert uit het einde van de 12de eeuw.
In de linkerkoorkapel hangt een schilderij van Pordenone uit 1539, Noli me tangere.  
Aan de muur van het linkerzijschip bevindt zich een fraai Romaans houten crucifix uit de l3de eeuw. De ingang tot de crypte, waarin zich het graf bevindt van de in 802 gestorven patriarch Paulinus, ligt rechts van het koor. Vanuit het rechterzijschip bereikt men het buitengewoon interessante Museo Cristiano, waarin zich de fantastische 8ste-eeuwse, achthoekige doopkapel van de patriarch Callixtus bevindt. Van grote kunsthistorische waarde is het marmeren balustradereliŽf Op het eveneens zeer beroemde Ratchisaltaar, ook uit de 8ste eeuw, zijn de Visitatie, de Aanbidding van de Drie Koningen en de Hemelvaart van Maria afgebeeld.

Tempietto Longobardo, te bereiken vanaf de Piazzale S. Biagio 
Dit 'tempeltje' was eigenlijk een Mariaoratorium. Het is vanwege de architectuur en vooral de authentieke vroegmiddeleeuwse beeldhouw- en schilderkunst een van de belangrijkste monumenten van Friuli. Het is waarschijnlijk ontstaan in de tweede helft van de 8ste eeuw. De buitenzijde is in de loop van de tijd volledig gewijzigd. Het heeft een vierkante grondvorm met een drieschepig sanctuarium, heiligdom, dat aan de oostzijde is toegevoegd. De hoofdruimte is gedekt met graatgewelven. De fraaie zuilen in het sanctuarium hebben voor een deel antieke kapitelen. Het belangrijkste echter zijn de 8ste-eeuwse stucdecoraties die zich boven de fresco's tegen de muren bevinden. Het zijn zes heilige vrouwen in processie, die een fraai versierd rondboogvenster flankeren. Zeer fraai is ook het l5de-eeuwse houten koorgestoelte. In het linkerschip van het sanctuarium bevindt zich de sarcofaag van Piltrudis , de stichteres van de kerk.

Museo Archeologico Nazionale, in het Palazzo Nordis, Piazza del Duomo 
In het museum zijn voeghistorische, antieke en Longobardische vondsten tentoongesteld. Bijzondere aandacht verdienen op de begane grond in zaal I ,Romeinse oudheden, o.a. inscripties die betrekking hebben op het Romeinse Forum Iulii; zaal 2, sarcofaag van Gisulf uit de 7de eeuwen resten van een groot vloermozaÔek uit de 2de eeuw n.C.; bovenverdieping, zaal 2, de sluier van Beata Benvenuta Boiani uit de l3de eeuw, alsmede antieke grafvondsten; zaal 3, een belangrijke collectie Longobardische kunstnijverheid, o.a. vondsten uit het graf van Gisulf; zaal 4, de Pax van hertog Ursus, een uitnemend voorbeeld van Longobardische edelsmeedkunst uit de 8ste/9de eeuw; het psalter van de H. Elisabeth.



Andere bezienswaardigheden 

SS. Pietro e Biagio, aan de Piazzale S. Biagio, is kruisvormig en dateert uit de l5de eeuw. De fresco's in de rechterzijkapel stammen uit diezelfde tijd.
De gotische zaalkerk S. Francesco, aan het gelijknamige plein, dateert uit de l4de eeuw.
S. Maria dei Battuti, Borgodi Ponte, heeft een fraai renaissancekoor uit de l6de eeuw.
Monastero Maggiore, aan de Via Monastero Maggiore, werd in de 8ste eeuw gebouwd.
De huidige Chiesa S. Giovann, behorend bij het klooster, stamt uit de l7de eeuw. De eerste kerk ontstond al in de 7de eeuw.
Het Palazzo Brosadola, aan de Piazza S. Francesco, stamt uit de 18de eeuw. In het paleis bevinden zich belangrijke fresco's van de schilder Francesco Chiarottini uit Friuli, 1748-1796.
Het Palazzo dei Provveditori Veneti, aan de Piazza del Duomo, werd in de 16de eeuw naar ontwerpen van Palladio gebouwd.
Het Palazzo Municipale, eveneens aan de Piazza del Duomo, stamt van oorsprong uit de 14de eeuw.
De Ponte del Diavolo over de Natisone, werd in de I5de eeuw gebouwd.
Het Ipogea Celtica, aan de Via Monastero Maggiore, is uitgehakt in de steile oever van de Natisone. De grafkamers, met eigenaardige koppen op de muren, zijn waarschijnlijk van Keltische oorsprong.

Pordenone 
Al in de Romeinse tijd was Pordenone een druk handelscentrum. In de middeleeuwen was het een versterkte plaats met de naam Portus Naonis. van de 10de tot de 16de eeuw Oostenrijks en in de 16de eeuw zetel van de 'Accademia Liviana' .

Dom S. Marco, Piazza S. Marco 
Met de bouw werd in de 13de eeuw begonnen. Het koor dateert uit de 15de eeuw, het renaissanceportaal uit 1511 en in de 18de eeuw werd de kerk in barokstijl verbouwd. De faÁade bleef onvoltooid. Tegenwoordig wordt de kerk gerestaureerd en in de oorspronkelijke laatgotische stijl teruggebracht. De fraaie campanile dateert uit de jaren 1291-1347. Boven de viering een zogenaamde 'Tiburio', achthoekig, versierd met blinde bogen. Binnen bevinden zich verschillende schilderingen van G.A. Sacchiense, 1483-1539, die 'Il Pordenone' genoemd werd, naar zijn geboorteplaats.

Palazzo Comunale, Corso Vitt. Emanuele II 
Het paleis werd tussen 1291 en 1365 in gotische stijl gebouwd en heeft een fraaie porticus met spitsbogen. De 16de-eeuwse toren in het midden is een navolging van die op het S. Marcoplein te VenetiŽ.

Pinacoteca Civica, in het Palazzo Ricchieri, Corso Vitt.
Emanuele II 

Het museum bezit een verzameling schilderijen uit de School van VenetiŽ en uit die van Friuli. Met name dient de Pala di S. Gottardo van Pordenone, 1525, vermeld te worden.

Andere bezienswaardigheden 
S. Giorgio, Largo S. Giorgio, met een gigantische Toscaanse zuil als klokkentoren, 1852.
S. Maria degli Angeli, Via del Christo. Het fraaie portaal dateert uit 1510, de fresco's binnen zijn 15de≠eeuws.
Kasteel, Piazza dei Grani. Het 13de-eeuwse kasteel was ooit een van de belangrijkste in Friuli.

Omgeving 

Torre, buitenwijk in het noorden van de stad. In de 13de-eeuwse SS. Ilario e Taziano kan men een pala van Pordenone, 1520, bewonderen.

Gorizia   
Gorizia is de hoofdstad van de gelijknamige provincie, aan de Isonzo, bij de grens met SloveniŽ.
Gorizia was sedert 1001 bezit van de patriarchen van Aquileia. Van 1500 tot 1919 was het een Oostenrijks graafschap. In de Eerste Wereldoorlog lag het tijdens de 'veldslagen van Isonzo' herhaaldelijk in de vuurlinie. Na de Tweede Wereldoorlog moest een deel van de stad worden afgestaan aan JoegoslaviŽ.

Dom SS. Illario e Taziano, Piazza del Duomo   

De kerk stamt uit de 13de eeuw. Van de 14de-eeuwse nieuwbouw is het gotische koor bewaard gebleven. Tussen 1688 en 1702 is het lang huis verlengd en in drie schepen verdeeld, het geheel in barokstijl. De faÁade is uit de 19de eeuw. De kerk die tijdens de Eerste Wereldoorlog zwaar geleden had, is gerestaureerd.

Interieur.  
De schepen worden gescheiden door zuilen van donker marmer. Boven de zijschepen ziet u galerijen. De stuc- en marmerdecoraties aan de altaren stammen uit de 17de/18de eeuw. De fraaie kansel dateert uit 1711. In de Sacramentskapel die ontstaan is door verlenging van het linkerzijschip, bevindt zich een grafmonument van de laatste graaf van Gorizia. De Acatiuskapel, verlenging van het rechterzij schip, bevat fraaie laatgotische gewelven en fresco's uit de 15de eeuw. Tot de rijke kerkschat behoren voorwerpen uit de oude kerkschat van Aquileia. Zeer bijzonder is een reliekbuste van de H. Hermagoras uit 1340.

Kasteel  

Dit van oorsprong middeleeuwse complex uit de 10de eeuw werd in 1508/1509, gedurende een kort Venetiaans intermezzo, verbouwd, o.a. bouw ringmuur. Het kasteel bezit vijf hoekbastions met weids uitzicht. Boven de toegangspoort is in 1509 een grote Marcusleeuw aangebracht, het symbool van VenetiŽ. Het complex wordt gedomineerd door de klokkentoren. Aan de overzijde hiervan bevindt zich de Palas, de voormalige residentie van de graven van Gorizia. Dit bouwwerk met fraaie Romaanse vensters stamt uit de 12de/13de eeuw. Op de binnenhof van het kasteel bevindt zich het 15de-eeuwse landhuis waar de 'standen' van Gorizia vergaderden. Van het middeleeuwse belfort zijn de fundamenten blootgelegd. In de vertrekken van het kasteel fraaie meubels, stoffen en 17de-eeuwse wapens. Zeer bezienswaardig is de 'Gravenzaal'.

Andere bezienswaardigheden  
De in 1414 op de kasteelberg gebouwde kerk S. Spirito bezit fraaie gotische erkers aan de rechterzijde alsmede fresco's uit de 15de eeuw. De 17de-eeuwse jezuÔetenkerk S. Ignazio, Piazza della Vittoria, bezit een fraai barok fresco uit 1721, voorstellende de H. Ignatius van Loyola.
Het Palazzo Attems, Piazza de Amicis,  
werd in de 18de eeuw in de stijl van Palladio gebouwd. Thans zijn er een pinacotheek en een oorlogsmuseum in ondergebracht. Het Museo Storico, op de kasteelberg, heeft een interessante regionaal volkenkundige collectie.

Omgeving 

In Gradisca, 15 km ten zuidwesten van Gorizia, bevond zich destijds een Venetiaanse vesting tegen de Habsburgers. De bolwerken met zware torens zijn bewaard gebleven. Interessant is ook de 16de-eeuwse dom SS. Pietro e Paulo. De faÁade stamt uit 1752.
Het 14 km westelijk van Gorizia gelegen Cormons  
was een voormalige Longobardenvesting tegen de Slaven. In het stadje bevinden zich enkele fraaie kerken: de barokke dom S. Adalberto en de 15de eeuwse S. Giovanni Battista met fresco's.
Internet   

** Uw accommodatie in geheel ItaliŽ kunt U goed boeken via Hotels/Appartementen/Booking/Italie. Geen reserveringskosten, laagste prijsgarantie, maximale keuze, onpartijdige hotelbeoordelingen, website en klantenservice in het Nederlands en nog veel andere talen.
** U vindt bij Booking meer dan alleen hotels o.a.:
 Appartementen - Resorts  - Villa's  - Hostels  - Accommodaties met onsen - Bed & Breakfasts  - Pensions  - Motels  - Ryokans  -  Vakantieboerderijen  - Vakantieparken  - Campings  -  Botels  - Herbergen  -  Aparthotels  -  Vakantiehuizen  -  Lodges  - Accommodaties bij particulieren  -  Landhuizen  -  Luxe tenten  - Capsulehotels  -  Lovehotels  - Riads  - Luxe Chalets