Herculaneum, Ital.: Ercolano, in de oudheid een Romeins stadje, ligt  aan de voet van de Vesuvius en de Golf van Napels,  7 km ten oosten van Napels. Het is volgens de sage door Heracles gesticht, was vermoedelijk een Griekse kolonie, 6de eeuw v.C., en kwam eind 4de eeuw v.C. onder gezag van Rome.
Deze Italische stad werd in 79 n.C. door een uitbarsting van de Vesuvius tegelijk met Pompeji en Stabiae verwoest. Herculaneum werd bedekt onder de lavamodder, die vervolgens afkoelde tot een steenharde massa. Sinds het begin van de 18de eeuw worden er opgravingen verricht. Sedert het begin van deze eeuw gaat men daarbij systematisch te werk. Het onderzoek, ook vanuit Nederland, moet zich beperken tot het zuidelijk deel van de antieke stad, aangezien het oude centrum onder de moderne stad Resina ligt. In tegenstelling tot Pompeji zijn er in Herculaneum talloze huizen met meer verdiepingen bewaard gebleven.
Thermencomplex, Insula 6
Het complex is onderverdeeld in een mannenafdeling, ingang vanuit de Cardo  III, en een vrouwenafdeling, ingang vanuit de Cardo IV. Het centrale peristylium is bewaard gebleven. Hier bevindt zich aan de linkerzijde de toegang tot de badruimten: het apodyterium, de kleedkamer, aan weerszijden daarvan het tepidarium, het lauwwaterbad,  en het frigidarium, het koudwaterbad. Het tepidarium bezit nog een fraaie mozaïekvloer. Het caldarium, heetwaterbad, waarvan het gewelf is ingestort, ligt daarnaast.
Casa del Tramezzo di Legno, Insula 3
De façade met twee deuren en vijf vensters, is tot aan de bovenverdieping bewaard gebleven. Er zijn nog enkele verkoolde balken van de tweede verdieping zichtbaar. In het huis bevindt zich een Toscaans atrium.
Casa della Gemma, Cardo V
Dit huis is de moeite waard vanwege het karakteristiek Romeinse atrium, dat in het midden open is, het zogenaamde impluviurn: waterbassin. In de terrasvertrekken zijn fraaie vloermozaïeken bewaard gebleven.
Casa Sannitica, Insula 5
Dit goed geconserveerde huis dateert uit de 2de eeuw v.C. In het atrium lette men op de indeling van de bovenverdieping.
Casa dei Cervi, Insula 4
De plattegrond van dit huis is duidelijk in drieën gedeeld, huishoudelijke vertrekken, tuin en terrassen. Vanuit de overdekte voorhal komt men o.a. in de grote eetzaal, triclinium, met muurschilderingen in de late, zogenaamde vierde stijl. De villa is genoemd naar het alhier opgestelde marmeren hert.
Casa del Rilievo di Telefo, Cardo V
Het atrium is geheel gereconstrueerd. Zeer fraai is de peristyliumtuin met een waterbassin in het centrum. Het geheel was aangelegd als een 'hangende tuin' die wordt gedragen door gewelven. De vertrekken waren destijds zeer rijk versierd. Met name de vertrekken die uitkeken op het strand, waren geheel met marmer bekleed.
Andere bezienswaardigheden
Casa del Bicentenario, het Huis der Augustalen, thermen in de voorstad, Casa del Albergo, Casa dell'Atrio a mosaico, Casa dell'Erma di bronzo, Casa d'Argo, Casa di Nettuno e Anfitrite, Palestra etc.
Omgeving
In Resina, dat gebouwd is op het centrum van het antieke Herculaneum, bevinden zich twee fraaie laatbarokke villa's. De Villa Campolieto werd tussen 1760 en 1770 door L. Vanvite uitgebouwd. De Villa Favorita stamt uit 1768.
Iets ten noordwesten ligt Pórtici met het tussen 1738 en 1752 gebouwde Palazzo Reale. Destijds was hier de koninklijke antiekverzameling uit Herculaneum ondergebracht. Aan de Corso Garibaldi bevinden zich nog enkele barokke villa's, waaronder de Villa Menna, de Villa Buono en de Villa Lauro-Lancellotti.