MUSEA vervolg, terug naar Vaticaanse Musea

Stanze di Raffaello
Toen Julius II na zijn verkiezing de pauselijke vertrekken op de eerste verdieping van het Appartemento Borgia betrok, kon hij weinig waardering opbrengen voor de wandschilderingen van Pinturicchio. Overal kwam hij de afbeelding van zijn gehate voorganger Alexander VI tegen. Hij besloot in 1507 te verhuizen naar de tweede verdieping en de vertrekken opnieuw in te richten. Hiervoor haalde hij eind 1508 Rafaël en nog wat andere kunstenaars naar Rome. In 1509 begon Rafaël met het werk aan de Stanza della Segnatura, de studeerkamer en privébibliotheek van Julius II. Zijn eerste fresco, De School van Athene, viel zozeer in de smaak dat hij ook de andere vertrekken mocht doen.
Stanza della Segnatura, Rafaël (1483-1520), Filosofie, 1509-1511 fresco, doorsnede 180 cm
In overeenstemming met de traditionele inrichtingseisen voor bibliotheken waren de vier muurvlakken bestemd voor een voorstelling van de belangrijke wetenschappen: theologie, filosofie, rechten en poëzie. Op het plafond zijn in vier grote tondi deze faculteiten gepersonifieerd. De rechthoekige schilderingen zijn er thema­tisch mee verbonden. Op de muren wor­den de belangrijkste vertegenwoordigers van elke wetenschap afgebeeld. In grote, boogvormige wanddelen heeft Rafaël de vaste thema's op eigen wijze verwerkt. Hij plaatste de figuren niet zomaar naast elkaar, maar integreerde ze stuk voor stuk in het beeldverhaal.
Stanza della Segnatura, Rafaël, De School van Athene, 1509-1511 fresco, b. aan de basis 770 cm
Voor de weergave van de Filosofie heeft Rafaël een antieke omgeving gekozen, waarin de beroemdste vertegenwoordigers van het filosofische vakgebied, als in een filosofenschool. in kleine discussiërende groepjes staan afgebeeld. In het midden staan de belangrijkste filosofen van de Oudheid, Plato en Aristoteles, die geheel in hun gesprek verdiept zijn. Plato draagt zijn boek Timaios onder de arm, waarin hij zijn gedachten over de oorsprong en de schepper van de kosmos uiteenzet, terwijl Aristoteles zijn Ethica in de hand houdt, dat over het juiste gedrag van mensen gaat. Door zijn vinger omhoog te richten wijst Plato symbolisch naar de bron van de hogere inspiratie in het ideeënrijk, terwijl Aristoteles naar de aarde wijst, het uit­gangspunt van alle natuurwetenschappen. Voor hen ligt Diogenes op de trap, die alle materiële zaken en de daarmee verbonden levensstijl van de hand wees. Links naast Plato is zijn leraar Socrates afgebeeld, die op zijn vingers de vier, met de vier traptreden naar de galerij overeenkomende, stadia aftelt die men moet doorlopen om een filosofisch gesprek te kunnen voeren ­geometrie, astronomie, aritmetica en stereometrie. Deze wetenschappen worden door de andere figuren gesymboliseerd. In de gestalte uiterst rechts bij de pilaar kijkt Rafaël zelf. samen met Sodoma, ons vanaf het schilderij aan.
Stanza della Segnatura, Rafaël. De Parnassus, 1509-1511 fresco, b. aan de basis 670 cm
Om de Poëzie (1509-1511) te verbeelden, koos Rafaël ervoor een muziekmakende Apollo op de Parnassus te schilderen, omringd door negen muzen en beroemde antieke en contemporaine dichters. Onder hen kunnen we in de linkergroep de blin­de Homerus, links van hem Dante, rechts vermoedelijk Vergilius en links op de voorgrond Sappho herkennen. De Parnassus, ­waarop in de Oudheid een aan Apollo, de god van de muziek en de dichtkunst, ge­wijd heiligdom heeft gestaan, was aan de kunsten gewijd, net als de Vaticaanse heu­vel. Deze overeenkomst wordt nog eens onderstreept door het venster, dat in de muurschildering is aangebracht en waardoor men de Cortile del Belvedere kon zien, de beeldentuin die Julius II door Bramante had laten aanleggen om er antieke beelden in te plaatsen. Hier stond onder andere de Slapende Ariadne opgesteld, die de schilder als voorbeeld voor de muze links van Apollo had gekozen. Bovendien zinspeelde Rafaël met zijn fresco op de loftuitingen van dichters uit zijn eigen tijd, die Julius Il als nieuwe Apollo en zijn rege­ringsperiode als nieuwe gouden eeuw van de kunst en de poëzie prezen.
Stanza d' Eliodoro, Rafaël en Giulio Romano, De verdrijving van Heliodorus uit de tempel, 1512-1514 fresco, b. aan de basis 750 cm.
Voor de fresco's in de Stanza d'Eliodoro, de audiëntiezaal van Julius II, ontwierp Rafaël een reeks beelden om de macht van de Kerk aanschouwelijk te maken. Zo werd de Verdrijving van Heliodorus uit de tempel van Jeruzalem als waarschuwing aan de Fransen opgevat, die op dat moment (1512) delen van de kerkelijke staat bezet hielden. Voor de dramatische gebeurtenis koos Rafaël een verteltrant waarbij verschillende, in de tijd op elkaar volgende scènes tegelijk werden afgebeeld. Te midden van de toeschouwers links is paus Julius II, op een draagstoel, te zien, die zijn blik richt op de hogepriester Onias voor het altaar. Deze bidt tot God dat Jeruzalem van zijn bezet­ters mag worden bevrijd. De verhoring van zijn gebeden wordt aan de rechterkant afgebeeld: hier verdrijven de hemelse ruiter met gouden wapenrusting en de hem terzijde staande zwevende jongelingen de Syrische tempelschenner Heliodorus uit het heiligdom. Door de in perspectief geschilderde architectuur, die de blik naar het midden leidt, waar het altaar zich bevindt, worden beide groepen tot een gesloten compositie gecombineerd. http://www.christusrex.org/www1/stanzas/0-Raphael.html
http://www.artcyclopedia.com/artists/raphael.html 

Biblioteca Apostolica Vaticana    ▲
Sala delle Nozze Aldobrandini, Aldobrandijnse Bruiloft, rond 20v.C. fresco, 205 x 92 cm
Het op de Esquilijn gevonden fresco uit de tijd van Augustus (rond 20v.C.), dat naar zijn eerste eigenaar, kardinaal Pietro Aldo­brandini, is genoemd, toont de voorbereidingen op een bruiloft. Op het bed in het midden van het vertrek zitten de gesluierde bruid en Aphrodite (Venus). Links staat, tegen een lage zuil geleund, vermoedelijk een van de metgezellen van de godin van de liefde, terwijl rechts, op een traptrede staand, de bruidegom te zien is. Tegen de linkerrand van de schildering bereidt een gesluierde vrouw het bad van de bruid voor, rechts zetten twee muzikanten het bruiloftslied in en maakt een derde vrouw bij een bronzen bekken het vuur aan. Verschillen in de grootte, de vormgeving en de compositie van de figuren laten zien dat aan het fresco geen samenhangend ontwerp ten grondslag ligt. Zo werd de middelste groep vermoedelijk ontleend aan een Grieks voorbeeld uit de late 4de eeuw v.C., dat de 'hieros gamos', de heilige bruiloft van Dionysos met Ariadne, voorstelde. Deze scène heeft de schilder aangevuld met groepjes van drie personen aan de zijkanten en veranderd in een Romeinse bruiloftsceremonie.
Sala delle Nozzee Aldobrandini, Odysseelandschappen, rond 50/40v.C. fresco, h. van de delen 150 cm
Boven aan de muur is een fries met schil­deringen uit de tijd rond 50/40v.C. aangebracht, die ook van de Esquilijn stamt. Midden in een weids, impressionistisch aandoend landschap worden scènes afge­beeld uit het tiende en elfde boek van de Odyssee van Homerus. Op hun dwaaltocht komen Odysseus en zijn gezellen terecht in het land van de mensen etende Laestrygonen, die onder leiding van hun koning Antifates de bezoekers direct aanvallen en doden. Met grote rotsblokken verwoesten ze de schepen van de Grieken, zoals op de bovenste afbeelding te, zien is. Alleen Odysseus kan zich in de woeste zee redden en vaart naar het eiland Aiaia. Hier wordt hij in het paleis van Circe, de beroemde tovenares, ontvangen. Vermoedelijk toonde een nu verloren gegane scène de verandering van zijn gezellen in dieren. De onderste afbeelding toont de reis van Odysseus naar de onderwereld, waar hij de beroemde ziener Tiresias wil ondervragen. Op het volgende beeld zijn zondaren uit het dodenrijk te zien - de Danaïden, Sisyphus, Tityos en Orion  terwijl de laatste twee slechts fragmentarisch bewaard gebleven scènes de riskante tocht langs het eiland van de Sirenen en het avontuur met Scylla weergeven. Ook deze fries is geen echt Romeinse schepping; hij gaat terug op een laathellenistisch origineel, dat vermoedelijk als doorlopende cyclus is ontworpen. De Romeinse schilder heeft slechts enkele delen van zijn voorbeeld overgenomen en deze in een geschilderde architectuur geplaatst. zodat het lijkt of de fries achter de beide pilaren op een hoge muur is geschilderd.
http://www.christusrex.org/www1/vaticano/S1-Sacro.html

Braccio Nuovo    ▲
Doryphoros, Romeinse kopie naar een Grieks origineel. rond 440v.C. geel marmer, h. 211 cm
In de Braccio Nuovo, die als tweede arm tussen de vleugels rond de binnenplaats van het Belvedere ligt en begin 19de eeuw door Raffaele Stern is gebouwd, worden meesterwerken van de antieke beeldhouwkunst tentoongesteld. Tot de hoogtepunten van de klassiek-Griekse beeldhouwkunst behoort de Doryphoros (speerdrager) van Polyclitus uit de tijd rond 440v.C., die in deze Romeinse marmeren kopie is overgeleverd. Het beeld is vaak aangezien voor een zegevierende atleet, maar is eerder op te vatten als een jeugdige Heros Achilles. Het geldt als schoolvoorbeeld voor de regels die de beeldhouwer in zijn theoretisch geschrift Kanon voor het harmonisch evenwicht tussen spanning en ontspanning, dragende en drukkende krachten en rust en beweging bij de opbouw van een beeld heeft geformuleerd. Dit zogenaamde contrapost komt tot uitdrukking door het onderscheid tussen stand- en vrij been en rustende en gebarende arm, die als tegen­stellingen worden weergegeven. Omdat de ene zijde gesloten is en de andere in de ruimte lijkt te dringen, lijkt de Doryphoros zijn pas in te houden. Tot in de haarlokken is het principe van beweging en tegenbeweging doorgevoerd, dat volgende genera­ties beeldhouwers tot voorbeeld strekte.
Augustus van Primaporta, rond 20 v.C. geel marmer, h. 204 cm
Het beroemdste portret van Augustus is het in de Villa van Livia bij Primaporta gevonden beeld met pantser, dat de keizer geïdealiseerd in leef tijdloze schoonheid toont en in de klassieke vormen van de Griekse kunst uit de 5de eeuw v.C. is ge­schapen. Vermoedelijk is het na de dood van de heerser (14n.C.) voor zijn vrouw Livia gemaakt en is het een kopie van een bronzen beeld uit de tijd kort na 20v.C. Daarop wijst de unieke reliëfdecoratie van het pantser, met in de middelste scène de teruggave van de veldtekenen en de legioenadelaar die Crassus in 53 v.C. aan de uit het Oosten afkomstige Parthen had moeten overdragen, wat als voorwaarde voor het begin van de Gouden Eeuw van Augustus werd gezien. Links en rechts begeleid door rouwende figuren die onderworpen of tribuutplichtige volken vertegenwoordigen, is deze historische episode in het geheel van de kosmos geplaatst. Boven verschijnt de hemelgod Caelus met wapperende mantel. daaronder de zonnegod Helios op de quadriga, voor hem de maangodin Luna en Aurora, godin van de dageraad, en daaronder weer de godin van de aarde, Tellus, met een hoorn des overvloeds vol vruchten. Helemaal onderaan komen de beschermgoden van Augustus, Apollo en Diana, tevoorschijn, terwijl op zijn schouderkappen sfinxen zitten, die over de pas aangebroken vredestijd waken.
http://www.christusrex.org/www1/vaticano/SC2-Sculptures.html

Pinacoteca Vaticana    ▲
Giotto di Bondone (rond 1266-1337), Stefaneschitriptiek, rond 1313, Petruskant tempera op hout. middendeel178 x 88 cm, zijstukken 168 x 82 cm, predella: middendeel 44 x 85 cm, zijstukken 44 x 82 cm
Kardinaal Jacopo Stefaneschi gaf waarschijnlijk in 1313 Giotto de opdracht deze triptiek voor ,de St.-Pieter te schilderen, die het verlangen van de Romeinse kardinalen naar de terugkeer van de pausen uit hun ballingschap in Avignon moest onderstrepen. De centrale figuur aan de ene kant is dan ook Petrus op de Cosmatentroon, die in de linkerhand de sleutel van zijn ambt houdt. Rechts begroet een heilige de heremiet Petrus van Morrone, voor wiens heiligverklaring Stefaneschi in 1313 de bewijzen had aangedragen. De schenker zelf is linksvoor op de in perspectief geschilderde marmeren vloer knielend afgebeeld, terwijl hij Petrus het altaarstuk aanbiedt. Hij wordt aan de eerste paus voorgesteld door de patroon van zijn kardinaalskerk, de Heilige Joris. Op de zijpanelen staan links de apostelen Jacobus en Paulus en rechts Andreas en Johannes.
Stefaneschi-triptiek, Christuskant
Aan de andere kant tonen de zijpanelen de marteldood van Petrus (links) en Paulus (rechts), de belangrijkste heiligen van de St.-Pieter, terwijl in het midden de zegenende Christus op Zijn troon zit. Voor Hem knielt blootshoofds de schenker van het altaarstuk. De extreme verticaliteit van de panelen, die Giotto bij scènes met veel figuren toepaste om een spannende compositie te bereiken, is ongewoon. Bij de marteldood van Petrus is tussen een piramide en de zogenaamde 'meta Romuli', het teken van Rome en het Vaticaan, een omgekeerd kruis opgericht, waaromheen zich een massa soldaten en treurende mensen ver­dringt. Bij de marteldood van Paulus daarentegen scheidt een rotslandschap de aardse en hemelse gebeurtenissen. Op de voorgrond staan in het midden de beul en de soldaten, terwijl aan de linkerkant de rouwenden zich om het onthoofde lichaam scharen. Door het fijne schilderwerk, de krachtige kleuren tegen de gouden achtergrond, de minutieuze weergave van de figuren op de Christuskant en de perspectivische compositie van de scènes op zich behoort dit drieluik tot de meesterwerken van de 14de eeuw.
Leonardo da Vinci (1452-1519), De Heilige Hiëronymus. rond 1480 olieverf op hout, 103 x 75 cm
Tot de onvoltooide, alleen in schets opge­zette werken van Leonardo uit de tijd rond 1480 behoort dit paneel, dat anders dan de traditionele iconografie de heilige niet als geleerde kerkvader met kardinaalsmuts en boek afbeeldt, maar als baardeloze, uitgemergelde boeteling in de woestijn. Hier had Hiëronymus zich teruggetrokken om een nieuwe vertaling van de bijbel te maken en in ascese te leven. Vol ontzag is hij voor het Kruis van Christus neergeknield, terwijl hij in zijn rechterhand een steen vasthoudt waarmee hij zich op de borst slaat. De enige verwijzing naar zijn identiteit is de leeuw, die meer een symbool dan een levend dier -voor hem ligt. Het schilderij bekoort door het ruimtelijk weergegeven landschap, waar in de donkere vlakken op de voorgrond de lichte figuren haast als silhouetten naar voren springen.
Rafael (1483-1520). Transfiguratie, 1520 olieverf op hout, 405 x 278 cm.
Rafaëls laatste schilderij - hij stierf in 1520 voordat het was voltooid  moest volgens de wens van de opdrachtgever, kardinaal Giulio de' Medici, de openbaring van de zowel menselijke als goddelijke natuur van Christus aanschouwelijk maken. Rafael pakte dit moeilijke christologische thema aan door twee in de Bijbel niet bij elkaar horende vertellingen in één beeld samen te voegen. De opbouw van het schilderij is zodanig dat voor de gelovige die de kerk binnentrad de transfiguratie van de opgestane Christus op het bovenste deel al van verre zichtbaar was. Alleen de priester die de mis las, kon echter het onderste beeld­vlak zien. Dit toont Jezus als Verlosser van al het lijden doordat het verhaal van de genezing van een maanzieke jongen wordt getoond. De keuze voor Christus als genezer houdt meteen een verwijzing naar de schenker in (Italiaans: Medici/artsen'). 
http://www.christusrex.org/www1/vaticano/P1-Pinacoteca.html

Musea Gregoriana Profana    ▲
Marsyas, Romeinse kopie naar een Grieks origineel uit het midden van de 5de eeuw v.C. Pentelisch marmer, h.156 cm.
In een beeldhouwerwerkplaats op de Esquilijn werd in 1823 samen met andere beelden het beeld van een naakte, bebaarde man met puntoren en een paardenstaart gevónden, die in een eigenaardige dansende houding is afgebeeld. Dit marmeren beeld is een van de vele kopieën van Marsyas, die bij de beroemde bronzen beeldengroep van de Attische beeldhouwer Myron (5de eeuw v.C.) op de Akropolis in Athene hoorde. Uit de beschrijvingen van de schrijvers Plinius en Pausanias kan het origineel worden gereconstrueerd: het stelde de in een met een gordel bijeengehouden peplos geklede godin Athena voor, die de door haar uitgevonden dubbele fluit heeft weggegooid, omdat deze bij het spelen haar gezicht lelijk maakt. Met een beslist gebaar stuurt de godin Marsyas weg, die het blaasinstrument wil oppakken, omdat er zulke prachtige tonen aan te ontlokken zijn. Later zou hij fluit leren spelen en Apollo tot een wedstrijd uitdagen, die hem daarom liet villen. Naast Marsyas staat een kopie van het gehelmde hoofd van Athena opgesteld, evenals nog een torso van Marsyas uit Castel Gandolfo.
Niobide Chiaramonti, hellenistische kopie naar origineel uit de 4de eeuw v.C.; geel marmer, h.176 cm
Het beeld van een meisje, dat met ver achter zich wapperende mantel naar rechts holt, werd vermoedelijk in de Villa Hadriana gevonden. Het is zeker dat het een Niobide voorstelt, omdat het een kopie is van een beeld uit de beroemde Niobidengroep in Florence uit de 4de eeuw v.C. Deze beeldde de mythe van Niobe, dochter van Tantalus, uit. Nadat ze zeven zonen en zeven dochters had gebaard, hoonde Niobe de go­din Leto, omdat zij slechts twee kinderen, Apollo en Artemis, ter wereld had gebracht. Om hun moeder te wreken, doodden broer en zus de kinderen van de godslasterende Niobe met pijlen. Niobe verstarde van verdriet en werd als rots naar haar vaderland Lydië verplaatst. Het beeld in het Vaticaan, dat vroeger in het Museo Chiaramonti stond, toont een van de dochters en werd waarschijnlijk in de 2de eeuw v.C. gekopieerd.  ▲
http://www.christusrex.org/www1/vaticano/GP-Profano.html
Bron: ROME, Kunst & Architectuur, Könemann. Prachtig geillustreerd werk! Van Uitgeverij Könemann is ons geen URL, WAP of EMAIL bekend

** Door geheel Italië kunt U goed uw accommodatie boeken via Hotels.Italy. 
** Waarom zouden we voor onze accommodatie kiezen voor Booking?
** Zie hier voor: "Hoe maak ik een printversie van de pagina"?
** Zie ook onze boeken pagina eens.
** Door Tekengrootte  te wijzigen kunt u de leesbaarheid van de tekst sterk verbeteren.