Volterra ligt op een hoogte van 550 m. Het is een oude stad en al bewoond tijdens de Villanovakultuur, 10e - 8e eeuw voor Chr.. Het Etruskische Velathri was een van de twaalf stadstaten van de Etrusken. In de 3e eeuw v.Chr. was de plaats het Romeinse municipium Volaterrae.   Delen van de Etruskische stadsmuren, ooit 7280 m., zijn nog zichtbaar. In de 5e eeuw na Chr. kreeg Volterra een bisschopszetel en werd daardoor centrum van de omgeving. De bisschoppen zetelden in het castello, later werd daar een fortezza gebouwd.
In de Middeleeuwen kwam de macht aan de commune. In de 13e en 14e eeuw was er strijd tussen de Guelfen en de Ghibellijnen. Stadsbestuur werd gevormd door een signora. Midden 14e eeuw hebben Florentijnen de macht in handen gekregen. In 1530 werd de stad ingelijfd bij het groothertogdom Toscane.
Piazza dei Priori
In de Middeleeuwen was de Piazza del Priori het centrum van de politieke macht. Nu geldt het door privé- en openbare paleizen omzoomde plein als een van de mooiste Toscaanse pleinen van deze tijd. In het streven naar gemeentelijke zelfstandigheid weigerde de burgerij van Volterra raadsvergaderingen nog langer in de dom te beleggen en liet daarom in 1208 het Palazzo del Priori  bouwen - het oudste Toscaanse gemeentelijke paleis, dat ook het voorbeeld voor het Palazzo Vecchio in Florence werd. Aan de wapens die de voorgevel op de beneden verdieping sieren, kan de geschiedenis van de stad afgelezen worden.  De heersers van de stad, van de priors tot de Florentijnse commandanten, zijn hier vereeuwigd. Het monumentale gebouw bestaat uit vier verdiepingen. In vroeger dagen werd het ingedeeld door rondlopende houten galerijen, waarvan de gaten en consoles nog duidelijk te zien zijn. De afgeronde vorm van de kantelen komt, net als de tabernakelopbouw van de toren, uit de 19e eeuw. De oostkant van het plein wordt gedomineerd door het Palazzo Pretorio met de Torre del Podestà. Vanaf 1224 verwierf de gemeente de gebouwen rechts en links van de toren om ze tot zetel van de Podestà, de opperste rechter, te verbouwen. Naast het gemeentehuis staat het paleis, dat sinds 1618 als bisschoppelijk paleis dienst doet.
Vanaf de tweede verdieping waar de Galleria Pittorica is gevestigd, kan men de toren beklimmen. Men heeft er een mooi uitzicht op stad en landschap.
Duomo Santa Maria Assunta
Voor de bisschopskerk Santa Maria Assunta is de wijdingsdatum 1120 overgeleverd. In 1254 werd de kerk uitgebreid en in het Quattrocento opnieuw gedecoreerd. Tijdens de verbouwing in de 13e eeuw werd ook de voorgevel veranderd. De basiliek bestaat uit twee verdiepingen. Vermoedelijk was het de bedoeling dat ze rijk gedecoreerd zou worden, maar ze is onversierd gebleven. De domarchitect greep terug op traditionele vormen en nam met de blinde galerij van de topgevel, net als met het bogenfries onder de schuine dakrand, de vormen van de voor Pisa kenmerkende Romantiek over. Toch is er vooral door de ronde vensters en de oculi een heterogene mengeling ontstaan. Op de benedenverdieping wordt de middenas door een fraai marmerportaal uit 1254 benadrukt. Het timpaan is eenvoudig maar doeltreffend met op de Oudheid geïnspireerde ornamentele incrustatie versierd. De klokkentoren met drie boven elkaar liggende rijen tweelingvensters met dubbele bogen werd pas in de 15e eeuw toegevoegd.
Interieur
De oorspronkelijk met fresco's versierde wanden van het drieschepige interieur werden in de 19e eeuw beschilderd met imitatiemarmer. Al in de 16e eeuw ware de eenvoudige Romaanse stenen zuilen met stukken marmer bekleed. Uit dezelfde tijd stammen ook het cassetteplafond van gesneden, geschilderd en verguld hout en de meeste altaarpanelen in de zijschepen die voornamelijk taferelen uit het leven van Maria, de moeder van Jezus Christus laten zien.
Aankondiging, ca. 1498 olieverf op paneel. Mariotto Albertinelli   (1474-1515)
Nog uit de 15e eeuw stamt het retabel op het tweede altaar in het linkerzijschip. De afgebeelde 'Aankondiging' komt uit de werkplaats van de Florentijnse renaissanceschilder Mariotto Albertinelli, die met zijn medewerker Fra Bartolomeo della Porta gemeenschappelijk werk heeft nagelaten. Het schilderij behoort door de Vlaamse, emailachtige kleurbehandeling in de figuren en door zijn exacte, perspectivische compositie. Met opgeheven hand en een verbaasd gezicht reageert Maria op de boodschap van de engel. Onwillekeurig glijdt onze blik door het portaal in het midden naar het mooie Toscaanse landschap  dat op de achtergrond is weergegeven. Albertinelli gaf later het schilderen op om zich aan de enige ware kunst, de kookkunst', zoals hij het formuleerde, te wijden en onthaalde zijn collega-schilders in zijn herberg in het centrum van Florence Da pennello ('Naar het penseel'), die nu nog bestaat.
Kruisafname, 13e eeuw hout (gedeeltelijk hersteld en verguld)
Met de 'Kruisafname', die door een Pisaanse kunstenaar vervaardigd is, heeft de dom van Volterra een van de weinige bewaard gebleven, grote, houten plastieken van de Middeleeuwen in Italië in zijn bezit. Overeenkomstig de traditie van grote triomfkruisgroepen staan Maria en Johannes de Evangelist leder aan een kant van het kruis. Tot de iconografie van de 'Kruisafname' horen bovendien Jozef van Arimatea, die zijn armen om het lichaam van de Heer slaat om hem op te vangen, en Nicodemus, die zich voorover buigt om de spijkers uit de voeten van Christus te verwijderen. De figuren doen enigszins onbeholpen aan en hun greep is niet echt stevig. Veel fouten kunnen worden toegeschreven aan de beschildering en vergulding van latere restauraties, maar over het algemeen lijkt de kunstenaar uit het Duccento te twijfelen tussen Romaanse en gotische voorbeelden, tussen vormen uit de kleine en de grote sculptuur.
Kansel, 12e eeuw marmer
De domkansel hoort thuis in de rij van grote Romaanse kansels van Toscane. De lessenaar wordt gedragen door vier granieten zuilen, die rusten op leeuwen en fabeldieren die mensen en dieren verscheuren. Het vierhoekige balustradereliëf toont taferelen uit het Nieuwe en Oude Testament: 'Aankondiging', 'Verzoeking', 'Offer van Izaäk' en 'Avondmaal'. Deze worden aan een kunstenaar uit de school van beeldhouwer Guglielmus toegeschreven, die in Pisa werkte en in het midden van de 12e eeuw veel invloed op de Romaanse beeldhouwkunst in Toscane uitoefende. De huidige vorm en opstelling van de kansel stamt uit 1584, toen zij na lang gedemonteerd te zijn geweest niet goed opnieuw is samengevoegd.
Avondmaal (detail van de kansel)
Bijzonder gedetailleerd en krachtig is de weergave van het 'Avondmaal': een maal van vis, brood, borden en messen staat klaar voor de discipelen. Aan het hoofd rust de lievelingsdiscipel, Johannes, met zijn hoofd op de schouder van zijn Heer. Op de voorgrond komt Judas naar voren. Als teken van zijn verraad is hij van de discipelen afgezonderd. De duivel in de vorm van een gevleugeld, slangachtig wezen zit hem op de hielen.
Battistero San Giovanni
Het laatromaanse baptisterium kreeg in de 16e eeuw een kloostergewelf. Sindsdien springt het dak achter de buitenmuren terug en dat geeft het baptisterium een opvallend accent. Het achthoekige gebouw, bestaande uit twee verdiepingen, is vooral indrukwekkend door zijn eenvoud. Het hele gebouw bestaat uit het zogenaamde panchina, de lokale lievelingssteen van de inwoners van Volterra' Alleen de ingangpartij is voorzien van een wit-groen gestreept patroon; mogelijkerwijs was dit tijdens de verbouwing in de late 13e eeuw voor het hele gebouw gepland. De architraaf van het mooie, meervoudig geschakeerde portaal is versierd met een rij sculpturen: naast het gelaat van Christus bevinden zich de hoofden van Maria, Maria Salome en de elf discipelen - Judas ontbreekt. In het interieur staat een wijwaterbekken op een vierkante zuil; deze is in de Middeleeuwen van een cippi, een Etruskische grafstèle, gemaakt. De originele doopvont staat rechts van het altaar en is van Andrea Sansovino uit 1502, terwijl het grote bekken pas in het midden van de 18e eeuw werd geplaatst.
Museo Diocesane
Dit bevindt zich in de Via Roma en bevat veel kunstwerken uit de dom.
Porta all'Arco
De Porta all’Arco is de enige, goed bewaard gebleven stadspoort van een 7 km lange Etruskische muurgordel mura etrusca, die vijf keer zoveel land omsloot als de poort in de Middeleeuwen. Onder de kerk S. Chiara zijn ze bewaard gebleven. Alleen in het zuiden van de stad werd de archaïsche muur verstevigd en hier werd de Porta all’Arco geïntegreerd. Dit indrukwekkende monument vormt sinds de bouw al ongeveer 2400 jaar de toegang tot de stad vanuit het zuiden. Het door de zoute zeewind verweerde metselwerk van grote steenblokken, waarvan we nog een beeld krijgen aan de hand van een urn in het Guarnacci-museum, komt overeen met de Etruskische stadsmuur uit de 4e eeuw v. Chr. De poort van tufsteen, die zonder specie gemetseld is, werd pas ruim een eeuw later toegevoegd en verving de vroegere bekleding van hout. De poort is versierd met koppen, die intussen door verwering bijna onherkenbaar zijn geworden. Het is mogelijk dat deze koppen Jupiter en de twee Dioscuren Castor en Pollux voorstellen of de opperste Etruskische godheden Tinia, Uni en Menvra, die met de kapitolijnse goden Jupiter, Juno en Minerva overeenkomen en de beschermgoden van de stad waren. Tegelijkertijd met de poort ontstond het tongewelf in de doorgang. Aan belde bouwwerken is te zien dat het Etruskische volk -waarschijnlijk zelfs als eerste in Europa- al het wigvormige wangewelf gebruikten.
Via's
In de Via Porta all Arco Etrusco zijn veel albastwerkplaatsen en winkels. Woontorens en middeleeuwse huizen vindt men in Via Ricciarelli. Via Buonparenti en Via dei Sarti.

Museo Etrusco Guarnacci
In het paleis van Mario Guarnacci bevindt zich een van de belangrijkste verzamelingen van Etruskische kunst in Italië. De collectie omvat vondsten van de prehistorische tot de Romeinse tijd, maar wereldfaam genieten vooral de meer dan zeshonderd Etruskische urnen. Het museum gaat terug op een schenking van de kanunnik Pietro Franceschini in het begin van het onderzoek naar de Etrusken in Italië in 1732. Verzamelaar en onderzoeker Mario Guarnacci, die op de kwaliteit en het belang van de Etruskische kunst heeft gewezen, liet vervolgens in 1761 de stad zijn omvangrijke collectie na. Sindsdien heeft de collectie van het museum zich voortdurend uitgebreid door opgravingen, schenkingen en aankopen. Bij de nieuwe inrichting is erop gelet dat, met behoud van de oorspronkelijke verzameling, de bezoeker een thematisch-chronologische rondgang door de Villanova-tijd kan maken via afzonderlijke etappen van de Etruskische cultuur tot aan de Romeinse werken. Standbeeld van een jongeman, do zogenaamde 'Ombra della Sera', 3e eeuw v.Chr. brons, ca. 60 cm Raadselachtig en voor moderne ogen tegelijkertijd fascinerend zijn de slanke, uitgerekte bronzen figuren die in Midden-Etrurië in de graven bijgezet werden. Uit Volterra stamt het bijna 60 cm hoge standbeeld van een jongeman, dat zich al sinds de 18e eeuw in de Guarnacci-collectie bevindt. Gabriele dAnnunzio, een dichter, noemde het doeltreffend 'Ombra della Sera' - avondschaduw. Inderdaad doen de proporties aan door de avondzon verlengde schaduwen denken en de figuur zelf lijkt op een modern kunstwerk uit de 20e eeuw. Alleen het hoofd, de voeten en de genitaliën van de naakte figuur zijn plastisch vormgegeven. Overeenkomstige votieffiguren werden als verzoek of dank aan de goden gewijd en konden als krijger of priester geïdentificeerd worden. Onduidelijk is of dit type verwijst naar een bepaalde cultus. De onconventionele haardracht duidt op invloeden van 'de Griekse portretkunst uit de 3e eeuw v.Chr.
Urn, De dood van Actaeon, 2e eeuw v .Chr.
De mannen en vrouwen die in een liggende houding op de deksels van urnen afgebeeld werden, zijn geen portretten van de echte overledenen, maar decorstukachtige beelden die met kleine variaties seriematig voor dit doel werden vervaardigd. Hetzelfde geldt voor de op de urnen afgebeelde taferelen, die voornamelijk episoden uit de Griekse of lokale mythologie tonen en in de regel thematisch betrekking hebben op een doodsstrijd of een andere ongelukkige gebeurtenis. De hier afgebeelde kist toont een in de grafplastiek geliefde voorstelling: de held Actaeon, die door centauren tot jager opgeleid was, slaat heimelijk de godin Artemis en haar nimfen gade terwijl ze een bad nemen en wordt dan door hen ontdekt. De vertoornde godin verandert hem daarop voor straf in een hert en zo wordt Actaeon door zijn eigen honden, die hem niet herkennen, verscheurd. De voornaam geklede, met sieraden behangen dame op het deksel is afkomstig uit de Etruskische bovenlaag. Haar haar is kunstig opgestoken, ze draagt een krans op haar hoofd en er valt een dunne sluier van haar schouders naar bene- den. In haar rechterhand houdt ze de patera vast, de offerschaal voor het opvangen van het bloed van het offerdier. Op de voorkant van het deksel is in Etruskische letters haar naam gegraveerd.
Deksel van een urn, Urna dogli Sposi, 1e eeuw v.Chr. terracotta
Het beroemde urnendeksel uit Volterra toont een echtpaar dat in de voor de maaltijd gebruikelijke houding op de kline (ligbank) ligt. Ze kijken elkaar ontspannen aan. Opvallend is de onproportionele ver- houding tussen lichaam en hoofd. De levensechte uitdrukking van de lichaamshouding wordt benadrukt. De uitvoering van de overtuigend realistische gezichten en kleding is een spannende variant uit de late fase in de Etruskische kunst in het begin van de Ie eeuw v.Chr. en getuigt van grote technische virtuositeit. Dit vakman- schap wordt nog duidelijker door de keuze van terracotta - materiaal dat door de geringste aanraking van het modelleermesje de weergave van de kleinste details moge- lijk maakt. De onderwerpkeuze -een echtpaar aan het banket, wat symbolisch was voor de waarde van de familiebanden de keuze van het materiaal getuigen van de wens van de opdrachtgever zichzelf op 'klassieke' wijze te laten vereeuwigen. Met deze terugblik, deze herleving van de klassieke tradities, omgaf de aristocratie uit Volterra zich na de belegering van Sulla, aan de vooravond van de opheffing van de Etruskische stedenbond en de op handen zijnde integratie in de Romeinse staat. De Etruskische liggende figuur heeft veel invloed op de beeldhouwkunst in de daaropvolgende perioden gehad; de Romeins- klassieke grafmonumenten, maar ook de beeldhouwkunst van de Protorenaissance getuigen van nauwkeurige kennis van de Etruskische voorbeelden.
Fortezza
Deze vesting staat op het hoogste punt en is gebouwd in de 14e eeuw. De plattegrond heeft de vorm van een trapezium en een toren, de Femina, in de vorm van een halve ellips. In het westen ligt de vierkante Rocea Nuova met vier hoektorens en een ronde middentoren, de Maschio. Beide delen zijn door muren verbonden. Deze burcht, gebouwd door de Florentijnen, diende als dwangburcht om de plaatselijke bevolking er onder te houden. 
Teatro Romano
Toen men in 1950 begon met de opgravingen tussen de middeleeuwse en de klassieke stadsmuur kwamen ruïnes van een aan de godin Bona gewijde tempel, een theater en een thermencomplex tevoorschijn. Aan het eind van de 1e eeuw v.Chr., in de tijd van Augustus, kreeg Volterra in opdracht van de Etruskische familie Cecina, die in Volterra woonde, een theater. De steil aflopende, halve cirkel van de toeschouwers tribune werd in de heuvel gebouwd en er kwamen negentien rijen stenen zitplaatsen, die via radiaal aangelegde traptreden en een, nu nog zichtbare, overdekte gang te bereiken waren. Aan de voet van de toeschouwerrang ligt de halfronde orchestra, waarin ook de hooggeplaatste personen hun zitplaats hadden. Achter de diepte voor het toneelgordijn ligt het toneel en de toneelwand (gereconstrueerd). De thermen die daar direct achter liggen, zijn in de 1e helft van de 4e eeuw n.Chr. met het materiaal van het tussentijds volgestorte theater aangelegd. Nu nog herkenbaar zijn de kleedruimte en het frigidarium, tempidarium en caldarium - de afzonderlijke koude, warme en hete baden.
Albast uit Volterra
Chemisch gezien is albast een sulfaat van calciumhydraat, dat gedurende miljoenen jaren uitgekristalliseerd is in zeewater en later door aardverschuivingen ingesloten is. De formule zegt echter weinig over dit zachte, fijn kristallijnen materiaal. De Etrusken kenden albast al van de langwerpige, slanke zalfflesjes zonder oren en met een nauwe hals die ze uit Egypte importeerden en die in het Grieks alabastron werden genoemd.
Met het winnen van albast in de omgeving van Volterra begonnen de Etrusken zelf met de verwerking en de ontwikkeling van een bloeiende handel in kunstvoorwerpen van albast. Voor de verwerking van de naar verhouding zachte steensoort konden ze dezelfde gereedschappen gebruiken die nodig waren voor de bewerking van hout. In talrijke werkplaatsen werd het materiaal met grote artistieke vaardigheid tot sculpturen, urnen, vazen en schalen verwerkt.
Terwijl het minderwaardige, goedkope en bontgekleurde kunstalbast van stof en cement wordt gemaakt, bestaat natuurlijk asbest in de kleuren melkwit, groen, geel, oranjerood en barnsteenachtige kleuren, zoals de begeerde agata-albast. De soms geaderde steensoort onderscheidt zich bovendien door zijn transparantie. Zo wordt doorschijnend albast, de zuiverste en de duurste soort, bij voorkeur gebruikt voor lampen en kerk- en mausoleumramen.
Terwijl marmer de indruk van koele gladheid en duurzaamheid maakt en daarom bij voorkeur voor grafstenen en monumenten wordt gebruikt, is albast met zijn matzijden glans een levendig, warm materiaal met een bijna erotische uitstraling. Zonder scherpe kanten lijken de contouren in elkaar over te vloeien en op te lossen in het onbekende. Metaforen als albasten schouders of een huid van albast verwijzen naar deze eigenschap. Net als het menselijk lichaam is deze steensoort aan een verouderingsproces onderhevig en doet niet, zoals marmer, onveranderlijk aan. De verwering slaat in veel grotere mate toe: zon, water, hitte en kou zorgen ervoor dat albast met de tijd vergeelt.
Bron: Toscane, Kunst  & Architectuur. Uitg. Könemann. Auteurs: Anne Mueller, Ruth Strasser
Ufficio de Turismo
Piazza dei Priori 19 – 20   56048 Volterra (Pisa) Italia, Italy.  -  Tel.en  Fax 0039 0588 87257   E-mail: volterratur@sirt.pisa.it   -  * U kunt een  Pianta della città aanvragen.