ACHTER-INDIË, naar overzicht kunsthistorie

In de 4e eeuw v. Chr. is in het noordoosten reeds Zuid-Chinese bronscultuur aan te wijzen. In de 3e eeuw doorkruist een Indisch-Chinese handelsroute het noordwesten, en zijn over geheel het gebied zowel boeddhistische als hindoeïstische zendelingen actief. Vanaf de 7e eeuw is het een aanhoudende machtwisseling; daarbij zijn Tjarnpa en Vietnam betrokken, uit Birma afkomstige Mon en daaraan verwante Khmer, uit Zuid-China stammende Thai, afgezien nog een periode van Hindoe-Javaanse invloed. In al deze verwarring sluit de kunst in de eerste plaats aan bij de Goeptastijl en tekenen zich als belangrijkste kunsttradities af : de Mon-, later Thai- en de Khmerkunst.
Thai : ingehouden elegantie
De langs Sri Lanka en Bengalen bekend geworden Goeptaplastiek bepaalt aanvankelijk het karakter van de ook Mon-Goepta geheten beeldhouwkunst van de Dvaravatiperiode, 6e- 11e eeuw. In het bijzonder aan de Sarnathstijl zijn de vloeiende vormen en de nauw sluitende rimpelloze gewaden ontleend, doch soberder behandeld, en met lichte lineaire accenten in het aangezicht. Tijdens de Srivijayaperiode, 8e- 13e eeuw, ondergaat Zuid-Thailand beurtelings invloed van de Hindoe-Javaanse en van de Khmer-cultuur, en ontwikkelt zich ook de Lopburistijl, 11e- 14e eeuw.
Een eigenlijke Thaikunst komt opnieuw tot stand in het centrumgebied, wanneer omstreeks 1250 Sukhotai hoofdstad wordt. Tijdens de naar die stad geheten stijlperiode, 13e- 15e eeuw, ontstaat massale bronsplastiek productie , stilistisch gekenmerkt door een vol aangezichtstype met scherpe neus en lineair geaccentueerde ogen en mond, 'bloembladvingers', vlamvormige haartooibekroning. De daarop volgende Ayuthiakunst, 15e- 18e eeuw, houdt dit stijlbeeld aanvankelijk aan, doch vervalt vaak in oppervlakkige aantrekkelijkheid.
Khmer
Bij de Khmer is, onder Hindoe-Javaanse impuls, een merkwaardige synthese ontstaan van hindoeïstische en boeddhistische gegevens, uitlopend in de naderhand tot staatsreligie geworden Devarajacultus, d.i. van de god geworden heerser. Vandaar ook de geheel op prestige gerichte tempel-paleisresidenties Angkorvat en Angkorthóm, Cambodja.
In de figuurplastiek interpreteert de vroege Khmerkunst, 6e-9e eeuw, het Goeptamodel atletisch-massief  met sobere anatomie, mooi doch enigszins strak. Voor de latere Khmerkunst, 12e-13e eeuw, is, bij nauwelijks gewijzigde behandeling van het lichaam, vooral de ingetogen glimlach kenmerkend.
De vaak enorme tempelcomplexen zijn versierd met talrijke laagreliëfs, waarin een neiging naar het zinnelijke en theatraal-decoratieve niet te ontkennen is. Angkor-thom, met zijn meer dan 50 torens tellend heiligdom, Bayon, is typisch voor de religiesymbiose ontstaan op het einde van de 12e eeuw. Terwijl de Bayon zuiver boeddhistisch geïnspireerd is, zijn de sculpturen bij de toegangswegen zuiver hindoeïstische voorstellingen.
Basis bron: Het boek "Kunst van Altamira tot heden", F. Adriens c.s.. A'dam, 1980