BAROK SCHILDERKUNST, naar overzicht kunsthistorie

Licht, kleuren en contrasten
De barok schilders vervagen de omtrekken volledig. Zij bouwen hun werk op met raak geborstelde kleurvlekken, een techniek die de impressionisten later systematisch zullen uitwerken. Kleuren en lichtwerking geven diepte aan het schilderij, beklemtonen het hoofdmotief, binden alle delen van de compositie tot één samenvattend geheel.
Zoals in de beeldhouwkunst, vaart er een wervelende beweging door de voorstelling. Het mag wemelen van zwevende en dansende figuren, de toeschouwer blijft steeds ook de gehele beweging zien. Scherpe kleurcontrasten en tegenstellingen tussen fel licht en zwaar donker verhogen de uitdrukkingskracht.
Triomfantelijk of indrukwekkend
Verheerlijking van kerk en geloof, van de vorst en zijn 'heldendaden' zijn de voornaamste opdrachten van de kunstschilder. Zeer grote doeken voor de barok altaren of voor de erezalen in de paleizen zijn normaal. Plafond- en gewelfschilderingen vallen in de smaak en doorbreken de architectuur. Reuzengestalten met van leven trillende naakte lichamen of gehuld in soepele kleurige gewaden acteren ter ere van God of omstuwen de 'zegevierende' vorsten. Ook met schijnbaar sobere middelen, weten sommige meesters sterk dramatische tonelen uit te beelden, die de toeschouwers in hun ban houden. De schilderkunst werkt in op het gevoel.
Vooraf
Klikt u hieronder op een naam dan komt u bij Art Cyclopedia. U kunt dan een van de hoofdcategoriën (Skip to) kiezen, bijv.  Image Archives en dan bijv. één van de subcategoriën, bijv. Olga's Gallery.
Onder Art Museums vindt u de musea die werken bezitten van de betreffende kunstenaar.
Als u van een bepaald onderwerp, bijv. De Kruisiging van Christus  (Crucifixion) werken van verschillende kunstenaars wilt bekijken, klik dan bij Olga's Gallery nadat u het betreffende onderwerp op een schilderij gevonden hebt op More. U kunt dus thematisch zoeken! Doe dat eens bij Rubens, dan  Images Archives, Olga's Gallery en dan St. Sebastian.
Bij Web Gallery of Art kunt u met de Image Viewer op een schilderij in/uitzoomen van 25% - 200%.
Via Art Cyclopedia kunt u alle bekende werken van een kunstenaar vinden en op diverse wijzen online bestuderen en bewonderen!
In Italië
Het hoogtepunt van de Italiaanse schilderkunst was voorbij. De meeste schilders pogen de grote meesters na te volgen, maar geen enkele bezit de nodige scheppende kracht. Altaarstukken of kerkgewelven worden in zoeterige taferelen uitgewerkt o.m. door Reni  Guido , 1575-1642, die echter voor lange tijd en tot in de 19e eeuw toe, zijn stempel zal drukken op de religieuze schilderkunst.
Merisi da Caravaggio, ca. 1560-1609, is de enige krachtige persoonlijkheid. Zijn realistische weergave van de mens in kroegtonelen en Bohemerfiguren, maar ook in zijn religieuze doeken, en zijn sterk doorgedreven scheiding tussen hel verlichte partijen te midden van volslagen duisternis, clair-obscur, vernieuwen de mogelijkheden van de schilderkunst. Zowel zijn uitbeelding van de werkelijkheid als zijn kelderlichttechniek hebben een grote invloed uitgeoefend op de West-Europese barok schilderkunst.
In Spanje
Diego Velazquez, 1599-1660     ▲
Bouwt zijn schilderijen op met kleur en licht, en geeft hij mensen en dingen weer zoals ze omgeven door de atmosfeer zich aan ons oog voordoen. Hij was niet eenzijdig en schilderde zowel dramatische godsdienstige stukken als kleurige landschappen. Als hofschilder portretteerde hij de leden van het koninklijk hof, nu eens als plechtig staatsieportret, dan weer als scherp realistische weergave met de neerdrukkende sfeer van het Spaanse hof, maar steeds in contrastrijke kleurengamma's. Zijn beroemdste werk, De overgave van Breda, 1634, Prado, Madrid, kenmerkend voor Velasquez door zijn niet te onstuimige maar vrije diagonale opstelling, is meer dan een officieel historiestuk, het is voor alles een symfonie van rijke kleurenpracht. Meer bij Madrid over Velasquez.
Esteban Murillo , 1617-1682
Dankt zijn grote bekendheid aan zijn religieuze doeken en vooral aan de ontelbare malen herhaalde voorstelling van de Immaculada Concepcion. Zijn wat zoeterige en echt 'heilige uitbeelding' in zachte kleuren van de in de wolken zwevende H. Maagd, beantwoordt aan de ideale voorstelling van de Moeder Gods bij de gelovige volksmassa. Overigens is deze Immaculada een geïdealiseerde weergave naar het model van een Sevillaanse schone met nogal toneelmatige gebaren en oogopslag. Murillo kent de volkspsychologie door en door, zoals zijn rake toneeltjes van spelende en etende volksrakkertjes bewijzen.
Vlaamse School     ▲
Peter Paul Rubens , 1577-1640.
Al blijven de Zuidelijke Nederlanden politiek afhankelijk van het verre Spanje en al wordt de economische bloei uit de 16e eeuw vroegtijdig geknakt, door de genialiteit van Rubens bereikt Vlaanderen in de eerste helft van de 17e eeuw een artistieke roem zonder weerga. Inspiratiebronnen zijn de Venetiaanse meesters en vooral Titiaan, wiens feestelijke kleurenpracht de van levenskracht boordevolle jonge Rubens aanlokt. Levensvreugde en intens natuurgevoel beheersen zijn werk. Met vlotte hand schildert hij oersterke figuren met gespannen lichaamsvormen in een bewogen en soepele opstelling en in een levendig kleurpalet.
Met zijn Kruisoprichting, Onze-Lieve-Vrouwekerk, Antwerpen,  begint in 1610 de Vlaamse barok schilderkunst haar triomftocht door de wereld. Voor de vorsten schildert hij uitgebreide reeksen niet historische of heroïsche voorstellingen, Het leven van Maria de Medici, Louvre, Parijs. Aan de kerken levert bij religieuze taferelen, Kruisdraging, Museum, Brusse; Aanbidding der Wijzen, Museum, Antwerpen. Met losse zwier schildert hij diep in de ziel doordringende portretten, Zelfportret, Kunsthistorisch Museum, Wenen, en aangrijpende, dramatisch geladen landschappen, Landschap met de regenboog, Ermitage, Leningrad.
In zijn atelier te Antwerpen werken een grote schaar leerlingen en andere schilders mede bij het tot stand brengen van het zeer groot aantal schilderijen, waaraan zijn naam verbonden is en die naar alle windstreken worden uitgevoerd. In eigen land, maar ook in Frankrijk en Engeland, zal zijn invloed tot in volle 19e eeuw nawerken.
Jacob Jordaens , 1593-1678.
Alle Vlaamse schilders staan in Rubens' schaduw : zij ondergaan zijn invloed, hun succes wordt door zijn roem benadeeld. Jordaens heeft een voorkeur voor meer volkse uitbundigheid, Driekoningenfeesten, voor de weelderige Vruchtbaarheid der Aarde, Museum, Brussel. De figuren zijn grover getekend en de even schitterende kleureffecten bereikt bij met iets zwaardere kleurtonen dan Rubens. Zijn van oorsprong uit meer burgerlijke kunst vindt ook weerklank in de Verenigde Provinciën. Voor de Oranjezaal in het stadhouderlijk paleis Ten Bosch schildert hij een overgrote Triomf van Frederik Hendrik, een zeer monumentaal stuk dat toch wel de bovenaardse vaart van Rubens mist.
Antoon van Dyck , 1599-1641
De knapste leerling van Rubens schildert eveneens religieuze taferelen. Maar bij Van Dijck ontbreekt de soms te grote hevigheid van Rubens. Droefheid is bij hem geen smartelijke kreet maar veeleer gelatenheid. Als portretschilder heeft hij zijn faam gevestigd. Verfijning is het opvallende kenmerk in zijn portretten, zowel in de lichtjes overdreven slankheid van de steeds aristocratisch uitgebeelde figuren als in het sierlijk gebaar van de fijne, smalle handen. Zijn sober kleurpalet, eerst overwegend donker met de lichte, levendige vlekken van gelaat en handen, klaart geleidelijk op. Vooral in zijn Engelse periode, na 1632, gebruikt hij tedere tonen met een overheersend zilvergrijs en rozig parelmoer. Door deze verfijning in vorm en kleur is Van Dijck een voorloper van de eindfase van de barok, de meer weke rococo. Na zijn vroegtijdige dood te Londen wordt zijn stijl richtinggevend voor de latere Engelse schilderkunst.
Hollandse schilderskunst      ▲
Realisme en kleurenschoonheid
Met uitzondering van enkele schilders, zoals de Caravaggio navolgende Utrechtenaar Gerard van Honthorst , 1590-1654, of de geniale Rembrandt, weerspiegelt de 17e-eeuwse schilderkunst in de Verenigde Provinciën een uitgesproken burgerlijke sfeer. Het zijn de rijke burgers- kooplieden die portretten laten schilderen, die zedentaferelen, binnenhuisjes en eenvoudige landschapjes kopen om hun huis te versieren. Het zijn de zelfvoldane bestuursleden van gilden en gemeentelijke instellingen, die groepsportretten bestellen. Al deze genres worden met frisse spontaneïteit en grote technische vaardigheid beoefend en met realistisch uitgebeeld. Maar hun hoge waarde danken deze werken aan hun kleurenschoonheid.
Frans Hals , 1591-1666
Met knappe en vlotte penseeltechniek smeert Hals met vluchtige vegen felle kleuren op het doek. Zijn zeer levendige portretten breken met alle stijfheid en kunstmatigheid van vroeger. Aan deze momentopname is tevens een juiste psychologische kijk op de geportretteerde verbonden. Door zijn kleurrijke schuttersstukken en zijn met sobere middelen geschilderde Haarlemse regentenstukken is bij de schepper van het groepsportret met natuurlijke opstelling van de figuren. Juist door zijn bezielde weergave en zijn rijk kleurenpalet behoort de uit de Zuidelijke Nederlanden afkomstige Hals volop tot de barok.
Werken
Het vroegste schuttersstuk, de Maaltijd van officieren van de St.-Jorisdoelen, 1616, Frans Hals Museum, Haarlem, vertoont de kenmerken van een rijp meesterwerk. Het penseel dat de houdingen, gebaren en gelaatsexpressies als een momentopname in beweging weet vast te leggen, getuigt van een oorspronkelijke en geniale aanleg. De flitsende raakheid van uitbeelding is in de loop van zijn leven eerder toe- dan afgenomen. Tussen 1616 en 1664 heeft Hals negen grote groepsportretten geschilderd. Twee groepsportretten, dat van de Regenten en van de Regentessen van het oudemannenhuis, Frans Hals Museum, Haarlem, bewijzen de uitzonderlijke vitaliteit en zekerheid van toets van de bejaarde schilder, vergelijkbaar met het late meesterschap van Titiaan en Rembrandt.
Rembrandt van Rijn  1606-1669
De molenaarszoon Rembrandt van Rijn is de meest geniale der Hollandse schilders. Hij springt, door zijn diepte van gedachte en gevoel, uit de band van de burgerlijke sfeer en wordt door zijn zakelijk ingestelde medeburgers niet ten volle begrepen. In alle genres toont hij zich de meester. In zijn portretten o.m. van zijn gelukkige vrouw Saskia, zijn levenslustige zoon Titus, zijn trouwe Hendriekje Stoffels, zijn psychologisch ontledende zelfportretten, zijn groepsportretten als De Staalmeesters, Rijksmuseum, Amsterdam, peilt hij steeds naar de innerlijke mens. Zijn landschappen zijn meestal dramatisch van inhoud. Maar vooral in zijn Bijbelse taferelen met hooggestemd karakter bereikt bij door zijn hartstochtelijke verbeelding en zijn diepe menselijkheid een zelden geëvenaarde hoogte. Geestelijk leven en werkelijkheid worden door hem op hetzelfde plan verheven. Zijn dromen en visioenen onthult hij met verbluffende lichteffecten. Warme goudvlekken legt hij op het grondthema en verdoezelt de rest van het doek in schemerig donker. Hij tovert met het licht en de kleur. Zijn z.g. 'Nachtwacht', maar in feite besteld als groepsportret van een schuttersvendel, Rijksmuseum, Amsterdam, is hiervan het meest beroemde voorbeeld.
Door de wonderlijke lichtdonker techniek, door de dramatische bewogenheid van de voorstellingen, door de expressieve kracht is Rembrandt een echt volbarok kunstenaar.
Jan Vermeer , 1632-1675
Het zilverige licht dat de vochtige atmosfeer van de lage landen doortrilt, wordt door de meeste schilders in hun doeken verwerkt. Het speelt koel en diffuus in de stille binnenkamers, waarin Jan Vermeer van Delft zijn dromerige huiselijke taferelen situeert en verzacht de grijze, bruine, blauwe en gele,kleuren. Het realistische zien is door hem tot innerlijk beschouwen opgeheven; hij is de dichter van de rust en de stilte.
Werken
Aangezien slechts twee schilderijen van de kunstenaar gedateerd zijn: De Koppelaarster, 1656; Gemäldegalerie, Dresden en De astronoom, 1668; Musée du Louvre, Parijs, is het moeilijk een chronologie in zijn oeuvre aan te brengen. I
Werken. Een voorbeeld uit zijn vroege periode is de Koppelaarster.
Een voorbeeld van Vermeers rijpe stijl is de Brieflezende vrouw, Rijksmuseum, Amsterdam. Hier is sprake van een harmonie tussen alle elementen, vooral tussen figuur en ruimte; de kleuren blauw en geel overheersen. In dezelfde periode zijn ook Het straatje, Rijksmuseum, Amsterdam, en het Gezicht op Delft, Mauritshuis, Den Haag. Het straatje valt op door zijn prachtige kleurharmonie, fluweelachtige textuur en zilveren tonaliteit. Het Gezicht op Delft, een van de mooiste stadsgezichten in de Europese schilderkunst, toont een stralende helderheid, een fonkelend licht tegenover zware schaduwpartijen. Zijn late werken laten een voorliefde voor wat overdadige perspectivische effecten en decoratieve elementen zien.
Gerard ter Borgh ,  1617-1681, en Pieter de Hooch , 1629-1684.
Schilderen verstilde binnenhuistaferelen. Het vlakke polderlandschap met dijken en in de verte opdagende steden, overkoepeld door een wolkengrijze hemel, bekoort de meeste landschapschilders. Ze geven niet meer elk detail nauwkeurig weer, maar in nevelige en fijne tonen scheppen zij telkens opnieuw een ineenvloeiend groots geheel, vol poëtische stemming.
Landschapschilders
Naast de eigenlijke zoals Jan Goyen, 1596- 1656, Jacob Ruisdael , 1628-1682, en Meindert Hobbema , 1638-1709, schilderen anderen zoals Esaias  van de Velde  de rivieren, het water en de schepen.    

** U kunt via Booking - Wereldwijd zoeken naar uw accommodatie in 71 landen. Laagste prijsgarantie
** Hoe maak ik een printversie van de pagina"?
** Door Tekengrootte  te wijzigen kunt u de leesbaarheid van de tekst sterk verbeteren.     ▲