Reliëf van Kheti, begin 12de dynastie

'Egypte is een geschenk van de Nijl', zegt de Griekse geschiedschrijver Herodotus. Inderdaad, de jaarlijkse overstromingen van de Nijl maken de Nijlvallei zeer vruchtbaar. In grote reservoirs bewaart men het water om het te gepaste tijd langs kanalen en greppels te laten afvloeien op de velden en op de weiden landbouw en veeteelt maken de rijkdom van Egypte uit. De farao's, die vereerd worden als de opvolgers van de goden, heersen met onbeperkt gezag over hun onderdanen; regelmatig roepen zij het gewone volk op voor de herendiensten, d.i. de gezamenlijke arbeid aan wegen, dijken en kanalen.
Omstreeks 3150 v. Chr. treedt Egypte uit de prehistorie : uit die tijd dateert de leiplaat van koning Narmer met de oudste hiëroglief, in 1822 vond Champollion de sleutel tot de ontcijfering van het hiërogliefenschrift.
De geschiedenis van Egypte verloopt over verschillende bloeiperioden, ingedeeld in dynastieën. De farao's van het Oude Rijk, 2778-2263, vooral Cheops, zijn piramidebouwers. Na het Middenrijk, 2160-1785, komt een inzinking van honderd jaar overheersing door de Hyksos. In het Nieuwe Rijk, 1580-1085, groeit Egypte onder enkele grote farao's uit tot een wereldmacht. Dan volgt een vervalperiode met nog een nabloei, de Saïtische herleving, 663-525, tot Egypte, na wisselende overheersingen, ten slotte in 30 v. Chr. door de Romeinen wordt veroverd.
Omwille van zijn kunstscheppingen, groots en fijnzinnig, is Egypte thans nog een naam met een gouden klank in de cultuurgeschiedenis van Europa.
ALGEMENE KENMERKEN
Een kunst in dienst van de goden: monumentaal, traditioneel en archaïsch-voornaam
De Egyptenaren zijn ervan overtuigd dat hogere machten de gang van de wereld en het leven van de mensen bepalen. Onder de vele goden die ze aanbidden, zijn de voornaamste : Atoem en Re van Heliopolis, Amon van Thebe, het goden paar Isis en Osiris met hun zoon Horus. Deze goden vereren ze in reusachtige tempels, waarin priesters dagelijks een plechtige eredienst voltrekken.
Het feit dat de Egyptenaren hun kunst vooral gebruiken voor de verering van hun goden, verklaart het monumentale karakter van deze kunst. Dertig eeuwen lang gebruiken zij in verzorgde en smaakvolle afwerking - niet zonder verstarring - dezelfde traditionele kunstvormen, waaruit de archaïsche voornaamheid van hun godenwereld spreekt.
Een kunst in dienst van de farao's : verfijnd en weelderig
Als plaatsbekleders en opvolgers der goden worden de farao's, velen noemen zich zonen van Re, met goddelijke eer omringd. Zij zijn tevens bemiddelaars tussen de goden en de mensen; zo staan zij almachtig aan de top van de Egyptische maatschappij. In het bestuur van het rijk worden zij bijgestaan door een massa gewillige hovelingen en ambtenaren.
Niet te verwonderen dat ook de farao een der hoofdthema's uitmaakt in de Egyptische kunst. Wanneer hij voor een of andere godheid een tempel doet bouwen, laat hij aan de ingang zijn eigen beelden opstellen; wanneer hij sterft wordt hij, met een massa kunstvoorwerpen, bijgezet in een rotsgraf of in een ontzagwekkende piramide. Deze bouwwerken en deze kunstschatten getuigen van de verheven, wereldvreemde sfeer en van de verfijnde weelde waarin de farao leefde.
Een kunst, beheerst door het geloof in het hiernamaals
Sterker dan enig ander volk geloven de Egyptenaren in het leven na de dood. Indien het lichaam van de overledene bewaard blijft, liefst zo ongeschonden mogelijk, kan de Ka, de geheimzinnige levenskracht, dit lichaam blijven bezielen en kan de afgestorvene in het dodenrijk een leven leiden zoals eertijds op aarde. Vandaar de grote zorg der Egyptenaren voor het mummificeren van hun doden: zij balsemen het lichaam, wikkelen het in linnen en omgeven het niet een nauwsluitend omhulsel van hout, waarop langs de bovenkant de figuur van de overledene wordt geschilderd.
Ook aan de graven besteden de Egyptenaren veel aandacht: ze plaatsen er beelden in en brengen op de wanden teksten, reliëfs en schilderingen aan, want al het voorgestelde kan werkelijkheid worden en de overledene van dienst zijn.
En toch  ... een zeer levendige kunst
De Egyptische kunst is monumentaal, archaïsch, en traditioneel ... maar toch is deze conservatieve kunst in haar beeldhouw- en schilderwerken zeer levendig. Het is opvallend hoe doorheen de massieve meetkundige vormen van cilinders en kubussen, waarin de vrijstaande beelden geconcipieerd worden, de mens met zijn eigen bezieling en psychologie geportretteerd wordt. De figuren in de stenen reliëfs treden levend voor ons oog, en de schilderwerken met hun fel contrasterende kleuren doen zelfs in onze tijd zeer origineel en modern aan.