De 13e eeuw brengt in West-Europa een culturele eenheid. Politiek komt er meer orde en rust. Bedelorden, franciscanen en dominicanen, vergroten de invloed van Rome en het godsdienstig leven wordt verdiept. Steeds meer regelen gilden het sociale leven in de steden. Economie herleeft en het handelsverkeer, vooral internationaal, neemt toe. Wetenschappen bloeien en overal ontstaan universiteiten. Dit alles bevordert de grotere bouwplannen van adel, clerus en burgerij.
Bouwkunst
In deze eeuw verandert de constructie aan de kerkenbouw. De gotiek ontstaat in Frankrijk waar ze wordt toegepast in de kerkelijke bouwkunst. Binnen 100 jaar werd er in geheel West-Europa zo gebouwd. De rondboog  werd vervangen door de spitsboog. Het gewicht wordt recht naar beneden afgevoerd via zuilen, luchtbogen en steunberen. De muren zijn als ondersteuning niet meer nodig. Zo konden er veel grotere ramen, in de vorm van spitsbogen, geplaatst worden.
Kenmerken

• kruisvorm als plattegrond,
• drukke, ingewikkelde en veel verschillende vormen,
• daken steil,
• kleine lichte toren in het midden,
• grote, hoge en vaak gekleurde ramen,
• twee westtorens,
• verticaal, licht, hoog, streeft naar omhoog,
• kruisribgewelf met steunberen en luchtbogen en daarmee samenhangende spitsbogen.

Kruisgewelf. Is samengesteld uit twee elkaar doorsnijdende tongewelven, met diagonale raaklijnen of graten. Kruisribgewelf: de gewelfkappen liggen op elkaar kruisende ribben. Steunbeer: schoorpijler, staat dwars op de muren vangt zo de zijdelingse druk op van een gewelf. Luchtboog: stenen schoor, in boogvorm, tussen steunbeer en schipwand.
Kathedraal of domkerk. De hoofdkerk van een bisdom in de zetelplaats van de bisschop, waarin deze de bisschoppelijke plechtigheden verricht en waarin het domkapittel zijn vaste koordienst houdt. Ook groot r.k. kerkgebouw. 
Voorbeelden
Frankrijk: Notre Dame van Parijs en Amiens; kathedraal  van Chartres, koningin onder de kathedralen; Notre Dame van Reims, gaat voor de mooiste door; Notre Dame van Rouen heeft zeven torens.
Nederland: Sint Janskerk in den Bosch; Sint Laurenskerk in Alkmaar; Grote kerk in Dordrecht.
Italië: domkerk in Orviëto; Santa Maria in Siëna. San Francesco in Assisi.
Spanje: kathedraal  in Burgos; nieuwe kathedraal in Salamanca; kathedraal in Segovia; Santa Maria in Sevilla, de grootste gotische kerk; kathedraal in Toledo.
Beeldhouwkunst
Aanvankelijk stond die in dienst van de bouwkunst, met name die van kathedralen. Geleidelijk maken zij zich daar van los. Sierlijkheid, beweging en expressie van gemoedstoestand zijn de kenmerken. Er wordt een derde dimensie aan toegevoegd en daardoor worden de beelden realistischer.
Schilderkunst
De muurschilderingen in de kerken dienden om de gelovigen, die voor het grootste deel ongeletterd waren, met de geest van de Heilige Schrift vertrouwd te maken, hun de christelijke moraal voor ogen te houden. Van de muurschilderingen is slechts een klein deel bewaard. De tekening werd eerst in zware contouren gemaakt en daarna in figuren met kleuren ingevuld of verguld, meestal zonder schaduwpartijen. De achtergronden waren eenkleurig. Het ornament was, evenals de figuren, gestileerd (muurschildering in Berzé-la-Ville, ca. 1100).
De miniaturen in de diverse manuscripten uit de kloosterscriptoria van Noord-Frankrijk, België en Engeland vormen een verdere verfijning van de Karolingische en Ottoonse verluchte handschriften, waarin duidelijke Byzantijnse invloed te bespeuren valt.
Algemene kenmerken
Vloeiende lijnen, sierlijkheid en aandacht voor detail.
Ook in de miniatuurschilderkunst, ivoorreliëfs, interieurdecoraties, tapisserieën, meubelen, kostuums en edelsmeedkunst komt de gotiek als stijl voor.
Decoratieve glasramen vervangen de wandschilderingen in de Romaanse kerken. Noord-Frankrijk is het geboorteland van de gotiek. Diep blauwe, hoogrode en groene kleuren spelen de hoofdrol. Hoogtepunten zijn: ramen van Chartres en van Sens, Canterbury en van Marburg.
Centra: Parijs, Zuidnederlandse steden, Londen, Keulen, Florence, Siëna, Venetië en Genua.
Giotto di Bondone, de schilder van de fresco's in de  San Francesco in Assisi. en  in Padua, het Leven van Christus, is een typische vertegnwoordiger. De vernieuwing van Giotto is het begin van van de Renaissance schilderkunst. 
De "Primitieven" van de 15e eeuw hebben een scherpe waarneming van de natuur. De ruimte wordt in het vlak gevangen. De grondlegger hiervan is Jan van Eyck met zijn Aanbidding van het Lam. Rogier van der weyden brengt meer zijn gevoelens tot uiting. Zijn Kruisafneming is te zien in het Prado. Hij schildert vooral Lijdens verhalen en Madonna's met het Kind. Hughe van der Goes is dramatisch en schildert met felle kleuren.
Laat gotisch zijn Hans Memling en Dieric Bouts. Memling schildert beminnelijke Madonna's en tere heilige figuren. De strijd tussen goed en kwaad komt tot uiting bij Jheronimus Bosch. Hij schildert fantastische wezens. Bekend van hem zijn: Hoofdzonden en Tuin der Lusten (Prado), het Laatste Oordeel (München) en de Verzoeking van de H. Antonius.
Zie ook Gotische schilderkunst
Enkele termen. 
Zie het "geraamte" van een gotische kathedraal.
Triforium = smalle loopgang onder de vensters van de hoofdbeuk. Is in de dikte van de muur uitgespaard en open naar het schip door bogen.
Scheiboog = boog tussen twee beuken.
Fiaal = spits bekroningsstuk boven vertical e bouwdelen, bezet met hogels en uitlopend in kruisbloem.
Hogel = knopvornig siernotief, ook openkrullend bladmotief.
Pinakel = siertorentje.
Caput=boofd) naar boven breder wordend kopstuk op een zuil. Dient om de last op een smaller draagvlak over te brengen. 
Dorisch kapiteel: zwaar breed kussen en zware vierkante dekplaat, geen versiering. 
Ionisch kapiteel: eierlijst onder het kussen, geflankeerd door twee parallelle voluten, spiraalvormige versieringen, en dunne dekplaat. 
Corintisch kapiteel: korfvorm bekleed met rijen omkrullende acanthus bladeren, vier voluten en uitgesneden dekplaat. 
Kelkkapiteel: met naar boven uitzwaaiende cilinder met bladknoppen of historische voorstellingen.
Aanbevolen
Het schitterende boek "De kunst van de Gotiek", Rolf Toman. Uitg. van Könemann.
Het boek KATHEDRALEN, Honderd wonderen van het Avondland. Uitg. Michon, Helmond.