Dateringen staan voor de vroegste cultuurfasen in Midden-Amerika nog niet vast. Naarmate het onderzoek vordert heeft een verschuiving naar vroeger toe plaats. Momenteel wordt voor Midden-Amerika algemeen aanvaard dat de eerste jagersvolken er actief zijn geweest omstreeks 10000 á 9000 v. Chr.
In de vakliteratuur is de term Meso-Amerika gebruikelijk; daarmee is Mexico bedoeld plus het grootste zuidelijk verspreidingsgebied van de Mayacultuur. Inzake datering worden hierna slechts de grote tijdsindelingen gegeven, alle te lezen als 'omstreeks'. De vormingsperiode van sommige culturen begint veel vroeger, andere hebben hun eindfase veel later dan de tijdsperiode waarin zij vermeld staan; van de meeste culturen omvat de bloeitijd ook niet die gehele periode.
VOOR-KLASSIEKE TIJD, 1700 v. - 300 na Chr.
Hoogland : archaïsche dorpsculturen
Met de overgang van het jagers- naar het landbouwbestaan tekent zich de eerste archaïsche cultuur af. Zij is in de eerste plaats gekenmerkt door een bouwwerktype dat karakteristiek is voor bijna geheel Mexico : de piramide, doorgaans godenberg, ook wel grafmonument. In een vroege fase ontstaan verschillende keramiekcentra; naast maskertjes zijn talrijke vrouwenfiguurtjes vervaardigd voor de vruchtbaarheidscultus. Aanvankelijk is deze archaïserende plastiek betrekkelijk star, nadien echter zeer levendig van vormgeving; vaak is een neiging tot vetlijvigheid onderstreept, zoals in bepaalde paleolithische culturen bekend.
Oaxaca : Olmek
Aan de Golfkust ontstaat La Venta, een van de belangrijkste religieuze centra in de tropische laaglanden. Reeds tevoren is bij de Olmek een volwaardige beeldhouwkunst ontwikkeld; kolossale stenen koppen zijn er de meest indrukwekkende getuigen van. In de randgebieden ontstaan nadien fraaie van jade gesneden beeldjes, naast figuurkeramiek. Oaxaca is in feite een later uitbreidingsgebied van de Olmek, waar omstreeks 800 v. Chr. de eerste gebouwen ontstaan op Monte Alban; dit cultuscentrum bestaat nadien verder in andere culturen, tot aan de Spaanse overheersing.
In de Olmek-kunst komt, op reliëfs en in beeldhouwwerk, voor het eerst het dier voor dat in de mythologie en de kunst van geheel oud-Amerika een bijzondere rol speelt : de jaguar. Sommigen willen in de opgetrokken mond en opgezette neus, die karakteristiek zijn voor de mensenkoppen, enig magisch verband zien met de jaguarsnoet. Vermoedelijk ligt de Olmeksculptuur, gekenmerkt door kloeke volumebehandeling en krachtige expressie, aan de basis van alle steensculptuurtradities van Midden-Amerika; het lijdt geen twijfel dat het ambachtelijk meesterschap indruk moet gemaakt hebben op de volken die hiermee in aanraking gekomen zijn. Overigens bewijzen stilistische invloeden in de gelijktijdige plastiek in Zuid-Veracruz, Guerrero, Morelos en zuidoostwaarts zelfs tot in El Salvador, dat de Olmek hun opvattingen niet kracht hebben opgedrongen; ook in die gebieden treft men de typische mongol6ide gelaatstrekken aan.
Terloops zij vermeld dat ca. 350 v. Chr. gliefen ontstaan zijn; mogelijk is de La Ventacultuur dus ook op gebied van schriftkunst voorganger geweest.
KLASSIEKE TIJD, 300-900
Deze periode is gekenmerkt door grote bevolkingsgroei en concentratie daarvan in nederzettingen die vaak sta verschillende culturen tot standsallure hebben. Er komen gelijktijdig verschillende culturen tot stand.
Hoogland : Teotihuacan
Deze plaatsnaam beduidt : waar mensen zich in goden veranderen, hetgeen een niet mis te verstane cultusaanduiding is. In deze cultuur dienen de trappenpiramides als onderbouw voor tempels. Voor de cultus worden maskers gemaakt van graniet, jade, onyx, albast; de expressie ervan is hiëratisch strak. Het aardewerk heeft een fijne scherf en is betrekkelijk dunwandig. Plastiek die een mensfiguur ten voeten uit tot motief heeft, is zowel in aardewerk als in steen vervaardigd; in dit laatste genre zijn vooral atlanten opvallend met zware volumes en hoekige profielen.
Laagland : Maya
Kennelijk hebben de Mayastammen geen grote dagelijkse noch politieke problemen gekend. Wis- en sterrenkunde, ook geneeskunde staan op een hoog peil; de kalenderberekening is op die van Europa ver vooruit, en vlak voor de ondergang van deze cultuur staat het beeldschrift op het punt te evolueren naar een volwaardig klankschrift.
Op het gebied van architectuur doen zij geen vorderingen van belang; nochtans richten de priestervorsten enorme paleizen op waar de beeldende kunstenaars zich uitleven in van verfijnde vormgeving getuigende stuereliëfs.
Van frescoschilderingen is helaas weinig bewaard ; in de krijgstaferelen te Bonampak kan men niettemin vaststellen hoe gedurfde compositie vol heftige beweging is bereikt, met opvallend genuanceerde kleurcontrasten. De kleinformaat-figuurkeramiek doet aan als een prototype van kunst om de kunst : delicaat gemodelleerd, zachte kleuren, harmonie van beheerste spontaneïteit en bevallige voornaamheid.
Oaxaca: Zapotek
Het grootste deel van wat men nu op de hoger reeds aangehaalde Monte Alban kan zien, is onder de Zapotek tot stand gekomen. Een plein van 950 x 450 m, omheind door piramiden, aansluitend verschillende kleinere pleinen die onderling door cultusgebouwen gescheiden zijn, vormen de aanloop naar een 50.000 m²  groot terras waarop de hoofdtempel, de zogeheten maanpiramide is opgetrokken.
De Zapotek hebben een indrukwekkend patrimonium van aardewerk-grafurnen, versierd met rijk getooide goden en krijgersfiguren nagelaten; de opbouw ervan is zeer ingewikkeld, met ruim gebruik van opmodelleertechniek. In vaak barokke overdadigheid getuigen zij van grote technische vaardigheid en uitgesproken zin voor monumentaliteit.
Veracruz en Tabasco : Totonak
De cultuur van de naaste noorderburen van de Olmek heeft als vlaggendrager El Tajin, de grote trappen- en nissenpiramide bij Papantla. Inzake beeldhouwkunst zijn de Totonak vooral bekend doorjuk-, palm- en bolvormige voorwerpen die vermoedelijk cultusreplieken zijn van de bij het ceremonieel balspel gedragen heupgordel en zijn sieraden.
West-Mexico : Tarasken
Tarasken is een gemakshalve gebruikte naam van linguïstische oorsprong, ter aanduiding van een aantal betrekkelijk verwante culturen in dit gebied : Colima, Jalisco, Nayarit e.a. Hier is unieke genrekunst voortgebracht in aardewerk : dorpstafereeltjes, dorpstypes zijn uitgebeeld met levendig realisme, raak getypeerd qua karakter, vol humor tevens. Het is een eerder zeldzame menselijke noot in het geheel van door stroefheid gekenmerkte oud-Mexicaanse kunst.
NA-KLASSIEKE TIJD, 900-1521
Hoogland : Toltek-Chichimek
Op de grondslagen van Teotihuacan bouwen de Toltek een eigen cultuur uit. De tempelstad groeit tot de meest indrukwekkende van geheel oud-Amerika : pleinen, eredienst- en bestuursgebouwen, piramiden, zijn aangelegd met een grandioos gevoel voor perspectief. Teotihuacan is de voor de maïscultuur belangrijke regengod Tlaloc toegewijd, doch ook Quetzalcoatl - Groen gevederde slang - en andere mythologische dieren als adelaar en jaguar komen voor in de sculptuur die gekenmerkt is doorforse vormgeving.
Laagland : Maya-Toltek-renaissance
De enigszins in verdrukking gekomen Mayacultuur krijgt nieuwe impulsen van de machtige Toltek. O.m. te Chichen Itza worden omstreeks het jaar 1000, oude gebouwen hersteld en nieuwe opgericht; vermaard is de krijgerstempel, waarvan het dak geschraagd is door kolommen die in reliëf met krijgersfiguren zijn versierd; aan de piramides zijn talrijke reliëfs en rondsculpturen aangebracht met adelaars en jaguars als hoofdmotief; rondom staan indrukwekkende colonnades; al met al indrukwekkend, doch weinig origineel.
Oaxaca : Mixtek
Voor deze cultuur zijn in de eerste plaats met turkoois- en schelpenmozaïek beklede voorwerpen karakteristiek. Typisch in de architectuur zijn reliëf- en mozaïekwanden. Enkele uit conquistahanden geredde beeldhandschriften hebben zeer belangrijke inlichtingen over oud-Mexico prijsgegeven.
Hoog- en laagland : Aztek
De Aztek zijn nomaden die in de eerste helft van de 14e eeuw een groot gebied overweldigen en de tweelinghoofdsteden Tlatelco en Tenochtitlan, nu Mexico-stad, stichten. In nauwelijks een eeuw ontwikkelen zij zich van in clanverband levende groepen tot een efficiënt georganiseerde staat met aan de top een erfelijke adelstand, geregeerd door een absoluut heerser die tevens priester is, zoals ook de edelen. De religie is geconcentreerd rond de zonne- en krijgsgod Huitzilopochtli, en staat in het teken van bloedoffers. Vooral de oude godheid Quetzalcoatl is als motief in de beeldhouwkunst gebruikt; de vormgeving is vaak tegelijk visionair en grimmig, qua volumebehandeling zeer gesloten gehouden.
Basis bron: Het boek "Kunst van Altamira tot heden", F. Adriaens c.s.. A'dam, 1980

Hieronder treft u een selectie links aan uit de site van Christopher Witcombe: