NIET-EUROPESE KUNST / Azië, naar overzicht kunsthistorie

In het geheel van de niet-Europese kunst zijn, breed genomen, twee genres te onderscheiden. In de Aziatische en in de precolumbiaans-Amerikaanse kunst is de vormentaal doorgaans niet erg verschillend van die van de mediterrane traditie. In de primitieve- of etnische kunst - d.i. de in stamtraditie ontstane kunst in Afrika ten zuiden van de Sahara, op de Zuidzee-eilanden inbegrepen de oud-Indonesische kunst, evenals van enkele stamculturen in Amerika en Azië - zijn een aantal essentieel verschillende vormrichtingen aanwezig, elk met uitgesproken vormgevingsconsequentie.
Terwijl de kunst van de grote Aziatische en precolumbiaans-Amerikaanse culturen in het Westen betrekkelijk vroeg belangstelling en meteen esthetische waardering hebben gekend, is etnische kunst aanvankelijk slechts ter illustratie van leefgewoonten en denkwijzen van 'onbeschaafden' benaderd, pas in het begin van de 20e eeuw ook als kunst. Bij dit laatste hebben enkele Europese beeldende kunstenaars een grote rol gespeeld; o.m. Vlaminck, Derain, Matisse, Picasso, ook Heckel, Kirchner, Schmidt-Rottluf.
In de aparte vormgevingsexpressie van vooral de Afrikaanse en de Zuidzeekunst, hebben zij a.h.w. de bevestiging gevonden van, en een stimulans voor door hen gezochte nieuwe uitdrukkingsvormen. Sindsdien is het besef gegroeid dat ook in niet-Europese volksculturen kunst is voortgebracht die inzake inhouds- en vormrijkdom voor geen enkele andere kunst dient onder te doen. Volledigheidshalve zij er op gewezen dat ook bepaalde kunsten van Azië en van precolumbiaans-Amerika enkele Westerse kunstenaars niet onberoerd hebben gelaten.
Kunst van Zuid- en Oost-Azië
Wanneer men het over Aziatische kunst wil hebben, is het geboden zich vooraf bewust te zijn van de uitgestrektheid van dit werelddeel, van de sterk uiteenlopende geaardheid van de mensengroepen die het bevolken, ook van de even lange als ingewikkelde geschiedenis, evenals van de soms volkomen verschillende sociaal-economische en religieuze achtergronden van bepaalde kunstperiodes en -gebieden. Op deze aspecten kan hier niet verder ingegaan worden.
Het wordt alleen aangehaald als scherm waarop de Aziatische kunst, althans in de ogen van niet-Aziaten, toch als betrekkelijk eenvormig geheel geprojecteerd wordt. Inderdaad worden in de figurale kunst overal en steeds de verhoudingen, van het natuurvoorbeeld in acht genomen, en wat de inhoud betreft is doorgaans religieus geïnspireerd.
Het is nuttig vooraf twee kunsthistorische feiten even te onderstrepen. Dat er twee centrumgebieden zijn vanwaar bepaalde motieven en stijlrichtingen zijn uitgestraald, namelijk India en China, is op zichzelf zeker niet ongewoon. Wat evenwel uniek Aziatisch kan genoemd worden is, dat deze uitstraling niet door militaire of gewelddadige kolonisatie-ondernemingen gedragen werd, doch door een geheel vreedzaam verlopende culturele expansie. Zo is de mogelijkheid ontstaan tot intense uitwisseling, ook op artistiek gebied. In dit kader is nog te onderstrepen dat de Aziatische landen de eigenschap hebben vertoond vreemde inbreng niet zonder meer in het bestaande in te passen, doch geheel naar eigen visie te herscheppen, vooral Indonesië en Japan munten daarin uit.