Vooraf
Klikt u op een naam dan komt u bij Art Cyclopedia. U kunt dan een van de hoofdcategoriën (Skip to) kiezen, bijv. Image Archives en dan een van de subcategoriën, bijv. Olga's Gallery. Via Art Cyclopedia kunt u alle bekende werken van een kunstenaar vinden en online bewonderen!

Afb. Kaartspelers, 1980-92, olieverf op linnen, Parijs, Louvre
Paul Cezanne
Als zoon van een bankier trekt Cézanne zich uit het burgerlijk milieu terug om zijn kunstenaarsroeping te volgen. Hij wordt afgewezen op het examen van de Beaux-Arts te Parijs, met de bemerking: 'koloristisch begaafd, maar te onbeheerst'. Nadat hij de invloed van de impressionisten heeft ondergaan, komt hij tot een strengere vormgeving. Wanneer hij het vaderlijk fortuin erft vestigt hij zich te Aix-en-Provence.
Op zoek naar de innerlijke wetmatigheid der dingen
In tegenstelling tot de impressionisten zoekt hij niet de vluchtige impressie weer te geven, maar keert zijn aandacht naar het nuchtere voorwerp en wil door de kennis van vorm, opbouw en kleur tot de kern van een object doordringen. Hij wil de wet der dingen achterhalen, de oerbeweging waaruit ze zijn ontstaan. Bijvoorkeur schildert hij stillevens, figuren en naaktstudies, evenals landschappen, vooral de Montagne Sainte-Victoire, waarvan hij meerdere varianten maakt. Volgens hem kan men dit slechts uitbeelden wanneer men de natuurwet en de structuur, die dit bergmassief vormden, aanwezig voelt.
Het schilderij wordt een geordend beeld
De wet die de natuur ordent, moet vertaald worden in de wet die het schilderij ordent. Hij gebruikt geen lijnen meer voor de contour van zijn vlakken, geen schaduwnabootsing voor reliëf en modelé, maar bij schept vormen en diepte door volle kleurvlakken van verschillende intensiteit naast elkaar te plaatsen. Vorm is kleur, beweert hij, en men moet de vormen oproepen door de harmonie van de kleuren. De kleur is constructief. Voor hem is het doek een geometrisch vlak en de bouwstenen ervan zijn eenvoudige geometrische vormen. 'Men behandeld de natuur naar cilinders, bollen en kegels en brenge het geheel in een juist perspectief, zodat elke zijde, van een voorwerp, elk vlak naar een centraal punt van het schilderij voert.' Sinds de renaissance lag het centrale punt van waaruit een schilderij werd gezien, buiten dit schilderij. Nu ligt het binnen het doek en vanuit dat centrale punt worden kleurmassa's en vlakken geordend en harmonisch tegen elkaar afgewogen. Met deze nieuwe visie is Cézanne het vertrekpunt geworden voor een groot gedeelte van de moderne kunst, zowel voor het fauvisme, kubisme, expressionisme en zeker voor constructivisme en geometrische abstractie. Bij ons zijn o.m. Rik Wouters en Jean Brusselmans direct door hem beïnvloed.
Paul Gauguin  (1848-1903)
Een bewogen leven
Reeds jong leert Gauguin de exotische wereld kennen. Zijn vader vlucht als republikeins journalist en vestigt zich met zijn gezin voor enige jaren in Peru. Na zijn middelbare studies te Parijs neemt hij dienst in de marine en bezoekt Brazilië en Skandinavië. Vervolgens begint hij een carrière bij een bankinstelling maar geeft ze in 1883 plots op om zich volledig aan de kunst te wijden. Hij verlaat vrouw en kinderen en vestigt zich in 1886 in het Bretonse dorp Pont-Aven. Hij onderbreekt er zijn verblijf voor een reis naar Panama en Martinique. Terug te Pont-Aven toont zijn werk de duidelijke tekens van vernieuwing, zoals blijkt uit zijn Le Christ jaune (1889-1890). Rond hem schaart zich een groep jongeren waarbij ook de Nabis aansloten. Na een kort verblijf bij Van Gogh te Arles, dat op een tragische breuk eindigt, vertrekt hij in 1891 naar Tahiti waar hij enkele van zijn belangrijkste werken maakt. Nog keert hij naar Frankrijk terug en verblijft van 1893 tot 1896 te Pont-Aven, te Pouldu en te Parijs. In 1896 vertrekt bij voorgoed naar de Zuidzee-eilanden en sterft in 1903 op de Marquesas eilanden.
Exotisme
Het is één van de verdiensten van Gauguin de aandacht van  de Westerse wereld op de exotische kunst te hebben gericht, zoals kubisten en expressionisten dit na hem zullen doen. Hij heeft zich echter niet, zoals zij, door de exotische vormen laten beïnvloeden. Hij wil terugkeren naar de oerbronnen der inspiratie om zo het essentiële uit te drukken in geconcentreerde, eenvoudige vormen, lijnen en kleuren.
Voorrang voor het vlak en voor de lijn
Gauguins kunst concentreert zich rond twee beginselen: synthetisme door het verwerpen van perspectief en reliëf; cloisonisme door het gebruik van kleurvlakken binnen een omtreklijn. Hij behandelt het schilderij als een vlak, zonder illusie van diepte of schaduwreliëf. Een landschap moet er even decoratief effen in gesuggereerd worden alsof het een wandtapijt is. Hij gebruikt massieve en vereenvoudigde vormen, harde kleurcontrasten binnen een gesloten omtreklijn, licht zonder schaduw en neemt zijn vrijheid ten opzichte van de natuur.
Zie ook Het Bretagne van de Schilders   ;  Afbeeldingen P. Gauguin

De geëxalteerde Vincent van_Gogh eist het uiterste van zichzelf
Geboren te Zundert (Noord-Brabant) als zoon van de plaatselijke predikant wordt hij aanvankelijk opgeleid voor de kunsthandel, eerst te Londen, vervolgens te Parijs. Na een miskende liefde besluit bij dominee te worden. In 1878 vertrekt bij als evangelieprediker naar de Borinage. Zijn fanatieke aard doet hem het uiterste van zichzelf eisen om zijn medeleven met deze mijnbevolking uit te drukken. Maar dat mislukt en bij wordt door de missiepost afgezet.
Zijn enige heil is dan de kunst. Over Brussel trekt hij naar Nederland, waar hij uiteindelijk te Nuenen, bij zijn ouders, tot een sociaal-realistische stijl komt, waarvan de Aardappeleters (1885) het bekende voorbeeld is. In 1885 te Antwerpen, ontdekt hij het kleurige havenleven, de kunst van Rubens en de Japanse houtsneden. Zijn palet begint, na zijn donkere boerentaferelen, te verhelderen. In 1886 trekt hij naar Parijs, bij zijn broer Theo, die er kunsthandelaar is en hem zal blijven steunen.
Hij ontmoet er jonge impressionisten die hem beïnvloeden. Maar bij zoekt meer, dan een vluchtige impressie. Op aanraden van Toulouse-Lautrec vestigt hij zich in 1888 te Arles, waar hij een eigen kleur en zijn zenuwachtige breder wordende pointillistische penseeltrek ontwikkelt. Onbegrepen, voelt hij zich door aanvallen van waanzin bedreigd en snijdt hij zijn rechteroor af. Hij wordt opgenomen in een gesticht in Saint-Rémy, waar hij verder werkt. Maar zijn palet wordt somberder, dofgrijs en blauw, dofrood en okergeel met groen. De vorm wordt bewogen - vlammende cipressen en brandende zonnen - wilde wolkenvluchten. Maar zijn gezondheid is geknakt. In mei 1890 reist hij naar Auvers, waar bij wordt opgenomen door dokter Gachet. Nog maakt hij enkele meesterwerken, maar pleegt in een vlaag van waanzin zelfmoord.
Natuur en menselijke beleving
Uit de beste werken van Van Gogh spreekt een kosmisch gevoel van een worstelende wereld. Hij stelt de zichtbare wereld voor, maar als draagster van een geestelijke waarde. Hij vertrekt van de vormen uit de natuur en de omgevende werkelijkheid, maar voert er de geladen stroom van zijn gemoedsleven door, zodat de vormen en kleuren veranderen naargelang zijn angsten en waanbeelden, naargelang zijn vreugde en exaltatie. Zijn korte golvende of rechte penseeltrekken, zijn punttoetsen, beantwoorden aan de zenuwachtige wisselingen van zijn gevoelens en de kleuren worden geladen met de kracht van zijn emoties. Het is niet de gestileerde, decoratieve stijl van Gauguin, noch de vaste eeuwige waarde van Cézanne, het is de expressieve, wankelbare taal van een gevoelsmens. Het is de weerspiegeling van het innerlijk beleven in de uiterlijke omgeving, niet aan de hand van verhaal of thema, maar door de eigen plastische middelen van de kunst: vorm, lijn, vlak en kleur. Van Gogh kondigt in zijn werk de boodschap van de expressionisten aan.
Zie hier voor afbeeldingen van schilderijen
James Ensor  (1860-1949)
De teruggetrokken Ensor laat zijn verbeelding spreken
Deze te Oostende geboren kunstenaar zal, met uitzondering van een verblijf te en voortdurend contact met Brussel, zijn geboortestad zelden verlaten en zo zijn onverschilligheid voor scholen, esthetische stromingen en tijdgenoten uitdrukken. Opgegroeid in de wondere wereld en tussen de 'chinoiseries' van de curiositeitenwinkel van zijn vader, ontwikkelt hij een bijzondere visie en een levendige verbeelding die hem een wereld vol fantasie, bewoond door monsters, duivels en skeletten doet oproepen. Hij stort zich niet in het geëxalteerde avontuur zoals Van Gogh, maar zijn ironisch, achterdochtig en twijfelend karakter isoleert hem in een fantasievolle obsessie, waarin zijn spot noch maatschappij, noch leven of dood ontziet.
Eerste, sombere periode (ca. 1877-1887)
Reeds vroeg komt zijn geweldige persoonlijkheid en vroegrijp genie tot uiting. Oorspronkelijk onder invloed van het Frans impressionisme, van Manet, Renoir en Degas, voert hij een gevoelig, maar somber palet, dat een intieme, luministische sfeer bepaalt. Portretten en burgerlijke interieurs getuigen hiervan.
De heldere periode (ca. 1888-1892)
Kenmerkt zijn meest creatieve stijl en wordt aanvankelijk bepaald door een bijzondere belangstelling voor de dynamische soms visionaire lichtbehandeling bij Turner. Wellicht is hij dit verschuldigd aan de Britse afkomst van zijn vader. In ieder geval dient dit uitstekend zijn symbolistische neigingen die aan kleur en licht een bijzondere betekenis hechten. De heldere kleuren, neergezet in luchtige toetsen, onderlijnen de scherpe accenten van zijn ironische kritiek en visionair levensbeeld, waaruit de erfenis van Jheronimus Bosch niet weg te denken is.
De intrede van Christus te Brussel (1888) is zijn meest bekende werk, waarin hij afrekent niet het naturalistisch impressionisme en uiting geeft aan zijn sociaal sarcasme. De intrige (1892) brengt zijn geliefkoosde maskers ten tonele als even zoveel gezichten van de verborgen menselijke driften. De maskers verraden het werkelijke gelaat van de mens, die zijn werkelijke natuur achter een schijngelaat verschuift.

Edvard Munch  (1863-1944)
Gekweld door angst
Deze Noorse kunstenaar woont lange tijd in het buitenland (Frankrijk, Italië en Duitsland) om zich dan in Noorwegen te vestigen en er dertig jaar in afzondering te werken. Geobsedeerd door de indrukken van dood en ziekte uit zijn jeugdjaren, heeft hij een zwak zenuwgestel en wordt gekweld door angsten. Vooral de dood obsedeert hem, ook de bedreigende onmogelijke liefde en de vrouw als noodlotsfiguur.
Zijn werk is een hevige gevoelsontlading in een fascinerende expressief plastische taal, waarin zowel de lijn als de kleur een psychische betekenis krijgen. De lijn is de onrustige arabesk, de vluchtende diagonaal of de dreigende verticaal. De schok van de compositie wordt veroorzaakt door de tegenstelling van licht en donker. De natuur is steeds aanwezig en dreigend verstrengeld in een geheime dialoog met het individu. Sensueel en morbiede tegelijk is deze kunst de expressie van de menselijke bezetenheid van het leven en de zwarte angst voor zijn eenzaamheid en zijn onbekende dood. De kreet (1893) vertolkt de symbolistische idee van een universele angst maar is tegelijkertijd het expressionistisch beeld van het 'ik', verloren in de eigen angst. Het fatale menselijke bestaan wordt een beklemming in De dans van het leven (1899-1900). Dezelfde dreiging voelt men in Maanlicht (ca. 1893). Uiterlijke natuurverschijning en innerlijke gemoedstoestand worden met elkaar verweven. Tegenover het persoonlijke avontuur van Van Gogh stelt Munch het avontuur van het individu in het universum. Hij zoekt naar de antwoorden op de universele vragen van leven en dood. Munch is van doorslaggevende betekenis geweest voor de ontwikkeling van het expressionisme.
Zie hier voor afbeeldingen.
SYMBOLISME
Kenmerken
Wanneer omstreeks 1886 een reactie op het impressionisme komt, ontstaat enerzijds het neo-impressionisme, anderzijds het symbolisme. Ze behoren beiden tot het post-impressionisme. Het symbolisme was oorspronkelijk een richting in de Franse letterkunde. In zijn manifest, verschenen in Le Figaro van 18 september 1886, stelt de dichter Moréas, de benaming symbolisme voor als enige benaming die de scheppende geest in de kunst kan bepalen. De essentie van de beweging is: de idee omkleden -met een gevoelsvorm. Het rekent dichters zoals Verlaine, Maeterlinek, Baudelaire tot zijn aanhangers.
In de beeldende kunst moet het kunstwerk zijn: ideëel als uitdrukking van een idee; symbolistisch als vormgeving van die idee; synthetisch, subjectief en decoratief.
Dus: plastische uitbeelding door een symbool van een gedachte, gepaard aan een gevoel. Dromen, visioenen en sprookjes leiden terug tot het oerbeginsel. De natuur helpt hierin mee en drukt het heimwee - de spleen - naar een ideale wereld en situatie uit. Het geheim van de mystiek en de praal van de godsdiensten doen cultussen en broederschappen ontstaan zoals de Rozenkruisers van Sar Péladan. De vrouw wordt afwisselend muze of fatale vrouw. De muziek speelt een belangrijke rol in de zielsvervoering: de figuur van Richard Wagner is belangrijk. Er wordt getracht naar de Uebermensch van Nietzsche.
Hoofdfiguren
Gustave Moreau (1826-1898) is in Frankrijk de waardige tegenhanger van de Engelse praeraffaëlieten die op de symbolisten grote invloed uitoefenen. Zijn werk wordt gekenmerkt door mytische beelden, uitgedrukt in een weelderige stijl. Hij is een uitstekend leermeester die o.a. grote invloed op de Nabis heeft en ook een schilder zoals Matisse in zijn beginperiode vormde.
Puvis de Chavannes (1824-1898) is vooral bekend om zijn grote muurschilderingen. Zijn stijl vertegenwoordigt meer een academisch allegorisme dan een echt symbolisme; hij wordt gekenmerkt door een eenvoudige ornamentale tekening.
Odilon Redon (1840-1916) is bevriend met Mallarmé en de jonge symbolistische schrijvers zoals Gide, Valéry, Jammes. Hij zoekt de menselijke schoonheid, veredeld door de geest en weet, vooral aan de hand van het pastel, zijn droomvisioenen in visuele taal om te zetten. Andere symbolistische schilders in Frankrijk zijn o.m. Maurice Denis (1870- 1943), die tot de groep van de Nabis behoort, en Paul Gauguin, die door zijn synthetische decoratieve stijl aan het symbolistisch ideaal beantwoordt.
Symbolisme buiten Frankrijk
In België creëert Ensor zijn bevreemdende wereld doorheen maskers en geraamten. Zeer belangrijk is het werk van Fernand Khnopff (1858-1921), voor wie de stilte van Brugge een fascinerende diepte kreeg en wiens vrouwen bevreemdende dubbelslachtige wezens zijn. Léon Spilliaert (1881 - 1946), William Degouve de Nuncques (1867-1935), en de eerste groep van Sint-Martens-Latem met Gustave van de Woestijne (1881-1947) en Georges Minne (1866-1941) zijn eveneens belangrijk.
In Nederland is de naam van Johan Thorn Prikker (1868-1932), maar vooral van Jan Toorop (1858-1928) te onthouden. De vrouwensilhouetten van deze laatste herinneren aan de Wajangpoppen uit Java, waarvan hij afkomstig is, en de decoratieve arabesken vloeien vanuit hun haargolven over de hele compositie.
In Engeland is Edward Burne-Jones (1 833-1898) zeer bevriend met Dante Rossetti en ondergaat de sfeer van de praeraffaëlieten.
In Zwitserland schept Arnold Böcklin (1827-1901) in zijn landschappen een romantisch bedrukkende sfeer.
Max Klinger (1857-1920) in Duitsland sluit aan bij de sagen en legenden. Gustav Klimt (1862-1918) is een van de hoofdfiguren van de Weense school, Met een erotisch decoratieve stijl.
Het symbolisme staat met een been in de 19^e eeuw, met het andere in de 20^e eeuw.
Het geeft aan hoe moeilijk de keuze was. Doorgaan op de manier van de impressionisten of op een andere manier, anders dus.
Het wordt het laatste. Kubisme en expressionisme vormen het begin van alle moderne stromingen in de 20^e eeuw.
Basis bron: Het boek "Kunst van Altamira tot heden", F. Adriaens c.s. A'dam, 1980
Internet

Post-Impressionisme | Neo-Impressionism | Vincent Van Gogh (Dutch) Symbolisme Gustave Moreau (French) | Paul Gauguin (French) | James Ensor (Belgian) | Fernand Khnopff (Belgian) | Jean Delville (Belgian) | Franz von Stuck (German) | Edvard Munch (Norwegian)

The Vincent van Gogh Information Gallery, David Brooks, with links 

** Via Hotels/Appartementen/Wereldwijd kunt u goed zoeken naar een accommodatie in 92 landen. Laagste prijsgarantie, maximale keuze, tevreden gasten, onpartijdige hotelbeoordelingen, boeken in uw taal is mogelijk!
** Hoe maak ik een printversie van de pagina"?
** Zie ook de boekenpagina eens!
** Door Tekengrootte  te wijzigen kunt u de leesbaarheid van de tekst sterk verbeteren.     ▲