NOORD-AMERIKA , naar overzicht kunsthistorie

Betreffende het tijdstip waarop de eerste mensen Noord-Amerika zijn gaan bevolken is nog niets met strikte zekerheid te zeggen. De op dit ogenblik onbetwiste vroegste vondsten worden gedateerd ca. 9500 v. Chr.; sommigen dateren de Sandiacultuur, in het zuidwesten als de oudste steentijdcultuur omstreeks 18000 v. Chr..
PREHISTORIE
In het zuidwesten is met de Basketmakercultuur, 100-700, het oudst bekende vlechtwerk bekend. Belangrijker is evenwel in deze regio de eindfase van de Pueblocultuur, 1050-1300, omwille van het met gestileerde- en mensmotieven in een kloeke stijl beschilderd aardewerk. In het zuidoosten hebben verschillende tussen 1000 en 1600 te dateren culturen enige steensculptuur en terracottavaatwerk, ook figuurkeramiek en zelfs houtsculptuur nagelaten, waardoor wordt aangetoond dat de kunstgenres die de roem uitmaken van de pre-Columbiaanse culturen van Midden- en Zuid-Amerika, in wezen ook bij de Noord-Amerikaanse  indianen aanwezig geweest zijn.
Figuurkeramiek en -sculptuur zijn ook bekend van het middenwesten, o.m. van de Mound- en van de Hopewelicultuur, 900-1400. Tot de meest merkwaardige voortbrengselen daarvan behoren ongetwijfeld de fraai gestileerde sieraden in micaplaat. Sieraden van mica, obsidiaan, schelp, textiel en koudbewerkt metaal komen overigens reeds voor in de Adenacultuur, ca. 700 v. Chr..
HISTORISCHE TIJD
De Spaanse inval en de daaropvolgende kolonisatie door andere Europese mogendheden hebben voor gevolg dat zo goed als alle stammen uit hun oorspronkelijk woongebied verdreven worden. De huidenjacht veroorzaakt niet alleen de vernietiging van de bizon als voedselbron, doch ook als bron van grondstoffen - huid, hoorn, bot - voor allerlei uitrusting en gereedschap. In de 19e eeuw leidt de algemene bekendwording van ijzeren werktuigen, glaskralen en scheikundige kleurstoffen tot een nieuwe esthetiek. Uit die tijd stamt ook het overgrote deel van wat wij van de Noord-Amerikaanse Indianen kennen.
Briljante ambachtskunst
Het ligt voor de hand dat de uit hun traditioneel levenspatroon gerukte en op de vlucht gedreven Indianen zich beperken tot het verfraaien van gebruiksvoorwerpen. De onderscheiden gebieden blijken elk in een of andere tak uit te munten. Zo kent men van Californië het versieren van o.m. kledingstukken met gekleurde stekelvarkenspenen, van vlechtwerk met vogelveertjes, beide artikelen nadien met kralen. Naast kralenwerk staat bij de Prairie-Indianen ook het beschilderen van reistassen op behoorlijk peil. In het zuidwesten maken de Navajo niet alleen strak stilerende, vaak ook visionaire zandschilderingen bij religieuze ceremoniën, doch ook bijzonder fraai textiel en zilvertooi; laatstgenoemde kunstambachten worden nog steeds met goed resultaat beoefend. Alles bij elkaar betrekkelijk primitieve toegepaste kunst, doch elk genre getuigend van grote handvaardigheid en evenwichtige schoonheidszin.
Beeldhouwers op de Noordwestkust
Behalve enige picturale schilderkunst op van de  Sioux, genootschapsmaskers van de Seneca, geestenmaskers en -poppen van de Hopi en de Zuni, van maïskolfbladeren gevlochten maskers van de Iroquois, is eigenlijke beeldende kunst slechts bij de Noordwestkust-Indianen gemaakt. De kunst is hier gestimuleerd door een vrij verspreide welstandsambitie, waardoor bij sommige stammen zelfs van beroepskunstenaars sprake is.
De belangrijkste inspiratiebron is het totemisme; vandaar een overweldigende aanwezigheid van diermotieven. Op metershoge totempalen, op bergkoffers, dansmaskers en -rammelaars, sjamaanamuletten enz., treft een zeer oorspronkelijke vormdoordachtheid, samengaand met effectvolle beschildering.
Hiermee is niet gezegd dat in deze regio geen andere kunst is voortgebracht, integendeel. De zogeheten dekens van de Chilkat, met hun vlakvullingssysteem gesteund op in vóór- en profielaanzichten gefragmenteerde motieven, uitgevoerd in pastelzachte kleuren, zijn qua vormgeving en kleurstelling uniek.
ESKIMO
Van artistiek standpunt uit zijn vooral de Alaska-Eskimo belangrijk, in het bijzonder om hun maskerplastiek. Typisch in de vormgeving van deze maskers voor sociaal-religieus gebruik is het samenbrengen van realistische en in trance waargenomen elementen, in betrekkelijk harde kleurstelling, als het ware surrealisme 'avant la lettre'.
Basis bron: Het boek "Kunst van Altamira tot heden", F. Adriaens c.s.. A'dam, 1980