Realisme, naar overzicht kunsthistorie

Na de periode van de Romantiek kon het niet uitblijven dat de realiteit of werkelijkheid van het dagelijkse leven weer de aandacht ging vragen. Zo ontstaat het realisme. Honoré Daumier was met zijn politieke spotprenten een voorloper. 
Kenmerken zijn
* Is een protest, reactie op zowel classicisme als de romantiek.
* Leven van alle dag is onderwerp. 
* In de beeldhouwkunst zijn het vooral veel historische monumenten.
* Bij de bouwkunst verschijnen nieuwe materialen maar blijft de stijl classicistisch.

Het oog gericht op de werkelijkheid
Zowel classicisme als romantiek hebben getracht de werkelijkheid te vergeten in een droom of een utopisch ideaal. De realist realiseert zich dat het door de romantiek verheerlijkte gevoel en emotie zich manifesteren ten aanzien van een werkelijkheid waar hij zich hoofdzakelijk gaat naar richten. Zo ontstaat een beschrijvende kunst, die meer waarde hecht aan natuurgetrouwe weergave in kleinere taferelen, dan aan grote historische composities. Door de werkelijkheid nader te bekijken worden ook de armoede en de noden van de arbeider en het gewone volk herkend. Het realisme vertoont dan ook een sociaal karakter dat zich direct op het heden, niet meer naar het verleden richt. Het realisme baseert zich nog op een ideologie, een geestelijke en morele inhoud.
Het naturalisme daarentegen beperkt zich uitsluitend tot de notering en weergave van de zintuiglijke waarneming.
De kunstenaars buigen zich over het lot van hun medemens. De duidelijk omlijnde vormen krijgen terug belang. Kleur wordt ondergeschikt aan lijn. Het coloriet blijft meestal getemperd en de compositie evenwichtig en eenvoudig.
SCHILDERKUNST
Frankrijk, zie "Vooraf" over Art Cyclopedia!
Daumier_Honoré, 1808-1879, heeft zoals Balzac een Comédie Humaine uitgewerkt. Hij begint in 1830 zijn loopbaan als karikaturist, met spotprenten op de burgerkoning Louis-Philippe, op rechters en advocaten. In het dagblad Charivari trekken zijn satires en karikaturen de aandacht op sociale misstanden. Zowel in litho's als in schilderijen vindt hij de juiste toets, maar ook in klei modelleert hij zijn scherpe karikaturen.
Courbet_Gustave, 1819-1877, is de leidende figuur van het realisme. Zijn werk is een reactie op classicisme en romantiek en treft door zijn grote eenvoud. Hij haalt zijn onderwerpen uit de werkelijkheid en geeft ze weer zoals ze hem verschijnen, zonder ze esthetisch voor te stellen. Het triviale karakter wordt onderstreept door gemis aan kleur, hoofdzakelijk wit-zwart, en door de grote afmetingen. Dit schokt de kritiek, die Courbet als een revolutionair beschouwt, terwijl hij een eenvoudige man van het platteland is. Op het salon van 1850 brengen zijn Steenkloppers en de Begrafenis te Ornans ( Klik hierboven op Courbet-Gustave - Image Archives - Web Gallery of Art - Paintings ... - en u ziet beide schilderijen!) grote opschudding door hun vulgariteit en lelijkheid. Hij mengt zich ook in het sociale en politieke leven. In 1873 moet hij uitwijken naar Zwitserland waar hij in armoede sterft.
Boudin_Eugene , 1824-1898, heeft eveneens geen andere bedoeling dan de realiteit weer te geven. Voor hem is dat de zee met haar bewegende wolkenhemel, waarmee hij van in zijn jeugd vertrouwd is. Het voorbeeld van de Nederlander Jongkind doet hem zich afwenden van de oude meesters. Hij wordt de schilder van de Normandische stranden met hun wandelaars en van de havens met hun boten (On the Beach of Deauville, 1869. Typisch is zijn compositie bestaande uit tweederden lucht en eenderde water. Beperkt colorist, verleent hij aan het grijs nuances en lichtspelingen , die de voorbereiding zijn van een impressionistische visie.
België
In 1851 worden De steenkloppers van Courbet te Brussel tentoongesteld en geven de stoot voor de doorbraak van het realisme bij onze schilders.
Groux_Henry 1825-1870, schildert het leven van de eenvoudigen in hun ellende en in hun dagelijkse omgeving. Hij kenmerkt zich door de sentimentele toon die hij aan sommige composities geeft, zoals in De dronkaard ( Kon. Musea Brussel) dat als het begin van het Belgisch realisme wordt beschouwd. In 1868 wordt te Brussel de 'Société Libre des Beaux-Arts' opgericht, waartoe o.a. Charles de Groux en ook Meunier_Constantin  behoren. Ze keren zich af van historieschildering en academisme en geven lucht aan hun drang naar vrijheid en realisme.
De meest vooraanstaande Belgische landschapschilder Hippolyte Boulenger, 1837-1874, zoekt de directe weergave van het onverfraaide natuurbeeld met zijn voortdurende wijzigingen. Hij schildert in de omgeving van Brussel, hoofdzakelijk te Tervuren, en beïnvloedt zijn tijdgenoten, zodat er rond hem een groep van Tervuren groeit. De Antwerpse schilder Braekeleer_Henri, 1840-1882, reageert op het romantisme en tegen het academisch onderwijs. Hij werkt naar de natuur in nauwgezette techniek. Antwerpse interieurs, De man in de stoel, en stadsgezichten, de rede van Antwerpen, neemt hij nauwkeurig op. Hij schept een sfeer vol intimiteit waarbij het licht aan ieder voorwerp een eigen leven schenkt. Na een zware geestesziekte van 1880 tot 1884 wordt zijn factuur losser, krijgt de kleur levendiger accenten en het geheel een lyrischer achtergrond, waardoor hij zich, zoals in De volksvrouw, van het realisme verwijdert en naar het impressionisme verwijst.
Eugene Laermans, 1864-1940, wordt gevormd aan de Brusselse academie. Doof en halfblind drukt hij een eigen stempel op zijn werk dat vooral het boeren- en arbeidersleven tot thema neemt. Het oeuvre loopt parallel met de sociale beroeringen van het laatste kwart van de 19de eeuw. Het motief van de muur en de anonieme mensenfiguur wordt in grote krachtige kleurvlakken neergezet en betekent een schakel tussen realisme en expressionisme.
Duitsland
Menzel_Adolf, 1815-1905, ( Procession in Hofgastein, Munich) 1880verzet zich tegen de officiële salonkunst en verenigt zijn zin voor de werkelijkheid met de romantische behoefte om het verleden op te roepen. Tijdens een verblijf te Parijs bestudeert hij het werk van Daumier en van Manet, wat hem ertoe aanzet dat verleden tot een levend verschijnsel te herwerken.
Leibl_Wilhelm, 1844-1900,  is een direct navolger van Courbet. Hij kiest met voorliefde onderwerpen van het platteland, waar hij zich heeft teruggetrokken.
De realistische school van Nederland
draagt de karaktertrekken in zich die de illusie van het realisme overwinnen en kondigt door haar luminisme de overwinning van het licht in het impressionisme aan. De Haagse School inspireert zich op de emoties, ondergaan in de natuur. Vandaar de bijzondere studie van de lichteffecten, het zoeken naar een schilderwijze die het licht uit het doek laat stralen, zoals het ook uit de enorme Hollandse luchten straalt.
Israels_Jozef  ,1824-1911, schildert vooral het vissersleven, in een grijze kleur, in een armoedige, bewegingsloze sfeer, waar het licht haast onmerkbaar infiltreert. Hij had grote invloed, ondermeer op Liebermann.
De drie gebroeders Maris_Jacob, 1837-1899, Matthijs, 1839-1917, en Willem, 1844-1910, brengen hoofdzakelijk polderlandschappen in een gevoelige harmonie.
Mauve_Anton, 1838-1888, is de schilder van weiden en landerijen; Mesdag_Hendrik, 1821-1915, munt uit in delicate zeegezichten.
De grootste onder hen is Jongkind_Johan_Barthold. 1819-1891, die Eugène Boudin beïnvloedt en door de impressionisten als voorloper gehuldigd wordt. Vooral in zijn aquarellen bereikt hij een transparantie door de werking van het licht. De straling van de lucht en de weerspiegeling van het watervlak creëren een atmosfeer die typisch zal worden voor de impressionisten.
BEELDHOUWKUNST
Ook voor het realisme reageert de beeldhouwkunst in haar vormgeving langzamer en anders dan de schilderkunst, zodat zij moeilijk het onderscheid maakt tussen classicisme, romantisme en realisme. Dat blijkt duidelijk uit de vele standbeelden en monumenten die op openbare pleinen, dikwijls in opdracht van de overheid, worden opgericht doorheen geheel Europa en die meestal blijven aansluiten bij de grote klassieke traditie.
Uitzondering hierop is de Belg Meunier_Constantin , 1831-1905, die na een periode van schilderen, de beitel terug opneemt en onder de indruk van de donkere wereld van mijnwerkers en glasblazers een beeld ophangt van de arbeider, ook van de landbouwer en de volksvrouw. Hij verleent zijn figuren een grootsheid, die het begin betekent van de sociale bewustwording van de arbeider. Langs het realisme van Charles de Groux om, heeft de nieuwe visie van Millet in hem een voortzetting gevonden. Hij is de auteur van het opmerkelijke Monument aan de arbeid en van figuren zoals De buildrager, De puddelaar, e.a. Zijn invloed is zeer groot geworden, o.a. op het sociaal realisme van de Oost-Europese landen.
Vertegenwoordigers van realistische beeldhouwkunst. Edgar Degas  | J. Dalou  | Augustus St. Gaudens

** Via Hotels/Appartementen/Wereldwijd kunt u goed zoeken naar een accommodatie in 92 landen. Laagste prijsgarantie, maximale keuze, tevreden gasten, onpartijdige hotelbeoordelingen, boeken in uw taal is mogelijk!
** Hoe maak ik een printversie van de pagina"?
** Zie ook de boekenpagina eens!
** Door Tekengrootte  te wijzigen kunt u de leesbaarheid van de tekst sterk verbeteren.     ▲