|
ZUID-AMERIKA, naar overzicht
kunsthistorie
Tegenwoordig wordt algemeen
aangenomen dat de eerste menselijke activiteit in Peru heeft plaats gehad
omstreeks 12000 v. Chr. Het tot nu toe oudst bekend aardewerk is gevonden
in Ecuador en Colombia, en gedateerd ca. 3000 v. Chr. Centrumgebied is
Peru, aansluitend een gedeelte van Bolivia, waar de eerste ceremoniële
centra ontstaan Zijn omstreeks 2000 v. Chr. Naarmate de studies vorderen
worden nog steeds dateringen gewijzigd.
VOOR-KLASSIFK, 1800 - 300 v. Chr..
In deze tijd ontstaan reeds kunstvormen en -technieken die voor de gehele
latere Peruviaanse kunst karakteristiek zijn, te weten keramiek en
textiel. Ingevolge vooral klimatologische omstandigheden bleef weinig
houtsculptuur bewaard.
Chavin
Omstreeks 2000 v. Chr. zijn zowel in de noordelijke en centrale kust-
gebieden als op de noordelijke hooglanden alle basis-keramiektechnieken
bekend, inbegrepen reductie en oxidatie, naast kerfversiering ook
beschildering. Tussen verschillende andere stijlen is het die van Chavin
de Huantar, die in een groot deel van Peru toonaangevend is. In deze is de
voor veel andere en latere stijlen typische stijgbeugelkruik reeds
aanwezig. De versiering van het aardewerk is doorgaans profaan
geïnspireerd.
KLASSIEKE TIJD, 300 v. – 1000 na Chr.
Aanvangsperiode : Vieus, Paracas, Recuay
In de aanvangstijd komen verschillende stijlen tot ontwikkeling. Op de
noordkust Vicus, met o.m. figuurkruiken in een opvallend spontane stijl,
enigszins verwant met werk uit Colombia en Ecuador; Paracas op de
zuidkust, met de vooral van lijkwaden bekend geworden textielkunst waarin
alle textiele versieringstechnieken voorkomen; in de noordelijke
hooglanden dient Recuay vermeld, met fraaie meestal roomkleurige keramiek
met verfijnde versiering, soms aangebracht door middel van
uitsparingtechniek. Vervolgens komen drie andere culturen op het voorplan.
1000 na Chr.
Moche
Dit is een cultuur van stedenbouwers, op de noordkust. Er is keramiek van
uitstekende kwaliteit vervaardigd, in het bijzonder figuurkruiken met
meesterlijke karakterweergave, om die reden ook wel portretkruiken
geheten. De bewerking van edel metaal staat op hoog peil; sieraden en
dodenmaskers zijn gedreven of in verloren vormtechniek gegoten.
Nazca
In het gebied op de zuidkust waar tevoren Paracas heeft gebloeid, vermag
de Nazca cultuur qua textielkunst niet de voorgangers te evenaren.
Daarentegen is hier het fraaiste keramiekvaatwerk gemaakt van geheel
Zuid-Amerika : dunwandig, foutloos gebakken, keurig gepolijst; versierd
met opgeschilderde, decoratief zeer geslaagde gestileerde mythologische
motieven; het meest in het oog springend is de frisse en tegelijk delicate
kleurstelling.
Tiahuanaco
Op de Boliviaanse hooglanden komt deze cultuur reeds op de voorgrond
omstreeks 200 v. Chr. Zij heeft kenmerken die vaak aan oud- Mexicaanse
culturen doen denken; o.m. komen ook hier uitgebreide neder- zettingen
rond de tempelcomplexen voor, en staat de gemeenschap onder gezag van
krijgslustige priestervorsten. Artistiek is in deze cultuur vooral bouw-
en beeldhouwkunst belangrijk. Zowel van reliëfs als van vrijstaande
sculpturen zijn godenfiguren en mythologische wezens bekend in compact
kubistische stijl, welk kenmerk niet zonder invloed is gebleven op de
artistieke vormgeving in een aantal Peruviaanse culturen in de zuidelijke
hooglanden.
LAAT-KLASSIFK, 1000-1532
Over deze periode hangt de fascinerende glans van de Incaheerschappij,-
nochtans beheerst deze slechts de allerlaatste korte fase van de
precolumbiaanse geschiedenis van Peru en een deel der omliggende landen.
Artistiek gezien zijn nog enkele andere culturen belangrijk, o.m. Ica,
Chancay, Chimu.
Chimu
Op de noordkust vestigen de Chimu een nieuw rijk met als hoofdstad
Chan-Chan, 30 km2 groot, ommuurd, omwille van de rechthoekige
wijkaanleg een urbanistisch fenomeen. De keramiek wordt massaproductie,
naar de vorm verwant met de Moche-keramiek, doch doorgaans monochroom
zwart, hetgeen er een weinig origineel en levendig karakter aan geeft.
Daarentegen staat de verwerking van edel metaal, met alle technieken van
legeren en vergulden, op zeer hoog peil; de figuurplastiek in gedreven
zilver is verreweg de meest belang- rijke artistieke uiting van de
Chimucultuur.
Inca
Vanuit een gebied rond het Titicaca-meer leidt planmatige
veroveringspolitiek van een ondernemingslustige clan tot inpalming van het
Chimurijk in Peru, van Ecuador, het Boliviaans hoogland, het noorden van
Argentinië en van Chili. Binnen opmerkelijk korte tijd ontstaat in dit
uitgestrekt gebied, dank zij invoering van vooruitstrevende sociale,
politieke en technische voorzieningen, een en ander onder strakke centrale
leiding, een opmerkelijke culturele eenheid.
Op artistiek vlak dient gewezen op met bewerkte goud- en zilverplaten
versierde tempel- en regeringsgebouwen in de oude hoofdstad Cuzco; toch
getuigt dit eerder van technisch meesterschap en luxe, dan van artistieke
aanleg en begeestering. In dit verband moeten ook vermeld : de
indrukwekkende dammen, hangbruggen; een grandioze vesting is Machu Picchu,
met muren van gepolijst graniet, waterverdeling en badhuizen.
Alle andere kunstuitingen van de Inca zijn, in het licht van de
verbluffende architecturale prestaties, nauwelijks meldenswaard; naast
oorspronkelijkheid missende keramiek en figuurplastiek in edel metaal,
hooguit nog de ceremoniële mantels, helmen en schilden met abstraherend
aandoende versiering van ingeweven of op gekleefde vogelveertjes.
OVERIGE GEBIEDEN
Costa-Rica en Panama
Zijn, samen met Nicaragua, doorgangsgebied geweest tussen Mexico en
Zuid-Amerika. Pas in de periode 500-800 is de eerste volwaardige kunst
voortgebracht. Voor eerstgenoemd land kan gewezen op de vaak in gedurfde
vormen uit vulkaansteen gehouwen metates, ceremoniële maalstenen,
naast schematiserende figuurplastiek, en vaatwerk met verfijnde polychrome
versiering. In beide landen zijn artistiek zeer hoogstaande sieraden
gemaakt waarvoor de techniek vermoedelijk van Colombia is overgenomen.
Ecuador en Colombia
Steken, na Peru, met kop en schouders uit boven de andere Zuid-Amerikaanse
gebieden. Met Peru staat Ecuador aan het begin, ca 3000 v. Chr., van de
Noord-Andes-keramiektraditie; in de formatieve tijd, 1500-500 v. Chr., is
het voor de figuurkeramiek typisch koffieboonoog ontstaan. In de periode
tot aan de Incaoverheersing treedt duidelijk vormverwantschap naar voren
met de kunst van de Quimbaya in Colombia.
Voor Colombia dienen de monolietbeelden van de San Agustincultuur, 500
v.- 1200 n. Chr., vermeld, naast figuurkeramiek met zeer
volksspontaan
karakter, in het bijzonder van de Tairona- en de Muisca-culturen. Zijn
grote roem in de wereldkunst dankt Colombia aan een indrukwekkend
patrimonium sieraden in tumbaga, goudkoperlegering; reeds vanaf
300 v. Chr. staat deze kunst in de Calima- en Tolimaculturen
op technisch zeer hoog peil; in de Quimbayacultuur, 500-1000,
bereikt zij tegelijk ongeëvenaarde technische volmaaktheid en van alle
denkbare motieven gebruik makende artistiek hoogste verfijning.
Bron: Het boek "Kunst van
Altamira tot heden", F. Adriaens c.s.. A'dam, 1980
|
Hieronder treft u een selectie
links aan uit de site van Christopher
Witcombe: |
South American
Images (a large selection of royalty free digital images for
purchase through AnthroArcheArt.org)
Bolivia
Taquili
Island, Lake Titicaca -
Los Uros
(Floating Islands) -
Sulistani
Chullpas, Aymara -
Tiahuanaco
Peru
Acora,
Quechua -
Chavin de
Huantar, -
Chan-Chan,
Huaca del Dragon. Huaca Esmeralda -
Tshudi
Complex, Chimu -
Chankillo
de Castello,,Chankillo -
Huaca del Sol
& del Luna, Moche -
Great Wall at
Santa, -
Nazca Lines
- Necropolis,
Nazca -
Pachacamac
- Sechin
Inca
Cusco,
Coricancha, Tambomachay -
Pisac,
Intihuantana -
Huinay-Huayna
- Macchu Pichu
- Marchahuasi
- Ollantaytambo
- Puca Pucara,
Qenqoo -
Runcurque
- Tambo
Colorado
|
Art and Culture of the Incas
(Jorge Ruiz)
Pottery
- Gold
- Masonry
- History
- Timeline
|
| The
Lost Empire (PBS Nova Presentation)
|
| Camino
Inka a Machu Picchu - Cusco
|
|
Images of Megalithic sites in Peru (Photographs Copyright © Clive
Ruggles, Leicester University)
|
** Via
Hotels/Appartementen/Wereldwijd kunt u goed zoeken naar een
accommodatie in 92 landen. Laagste prijsgarantie,
maximale keuze, tevreden gasten, onpartijdige hotelbeoordelingen,
boeken in uw taal is mogelijk!
** Hoe maak ik een
printversie
van de pagina"?
** Zie ook de boekenpagina
eens!
** Door
Tekengrootte te
wijzigen kunt u de leesbaarheid van de tekst sterk verbeteren.
▲ |
|