Geschiedenis  
900–1200
Van een zelfstandig vorstendom Aragón was vrijwel geen sprake voordat Sancho Garcia I, koning van Navarra 905–925, dit gebied door huwelijk verwierf. Het ontleent zijn naam aan de bergstroom, waarvan het dal zijn eerste kern werd. Het graafschap Aragón verwierf geleidelijk een zekere autonomie ten opzichte van Navarra, en toen de beroemdste van de vroegmiddeleeuwse vorsten van dit land, Sancho Garcia III, ca. 1000–1035, overleed, werd zijn derde zoon, Ramiro, de eerste koning van Aragón. Een eeuw lang bleef het nieuwe koninkrijk een arm en weinig bevolkt staatje. Eerst in het begin der 12de eeuw dreef de Reconquista de mohammedanen voldoende naar het zuiden terug. Na de inneming van Zaragoza (1118) beschikte het althans over één voorname stad. Dit was het werk van Alfons I, die van daaruit het hele midden-Ebrogebied onder zijn controle wist te stellen. Het land werd opnieuw bevolkt met christenen, ten dele Mozaraben, die Alfons uit de islamitische gebieden ging bevrijden en naar het noorden met zich terugvoerde. Ook ten noorden van de Pyreneeën liet Alfons zijn invloed gelden; de graaf van Béarn was zijn leenman.
1200–1400
De voornaamste Aragonese koning van de 13de eeuw was Jacobus I, 1213–1276. Van 1229 tot 1235 veroverde hij op de islamieten twee eilanden van de Balearen, Mallorca en Ibiza, terwijl Menorca een Aragonees protectoraat werd. Tussen 1232 en 1245 onderwierp hij ook het islamitische koninkrijk Valencia, zodat Aragón nu bijna geheel Oost-Spanje beheerste. Na 1258 bezat Aragón ten noorden van de Pyreneeën nog alleen het graafschap Rousillon, de rest had het aan Frankrijk moeten afstaan.
1400–1900
In het begin der 15de eeuw heerste in Aragón een verwoede opvolgingsstrijd. De nieuwe dynastie die aan het bewind kwam, was van Castiliaanse oorsprong. De tweede vorst van dit Huis, Alfons V,  slaagde erin zich in 1442 meester te maken van het koninkrijk Napels, en alhoewel ook daar later een zijtak regeerde, bereidde zulks toch de lange overheersing van Zuid-Italië door de Spanjaarden voor. De neef van Alfons, Ferdinand II, trad in 1469 in het huwelijk met Isabella van Castilië, wat de eenmaking van Spanje voorbereidde en een einde maakte aan de politieke onafhankelijkheid van Aragón, dat overigens zoals de andere staten, in het kader van de nieuwe monarchie zijn eigen instellingen behield en meer dan eens blijk gaf van onafhankelijkheidsneigingen. Omwille van de opstand die tijdens de Spaanse Successieoorlog in Aragón uitgebroken was, schafte Filips V de privileges af. In 1833 hield Aragón op te bestaan als bestuurlijke eenheid. Het werd toen verdeeld in de nu nog bestaande drie provincies Huesca, Zaragoza en Teruel.
Het erfgoed op kunstgebied     ▲
Aragon is als het ware een levend en bedrijvig openluchtmuseum. Langs de rivierbeddingen, onder en op de heuvels liggen talrijke archeologische vindplaatsen uit de tijd vóór de Romeinen. In de streek Bajo Aragón en de rivier de Vero bevinden zich ook rotstekeningen.
Uit de Romeinse tijd stammen de praalgraven van Fabara, Caspe en Chiprana of die van Sádaba en Sofuentes. Prachtige voorbeelden van Romeinse kunst kan men vinden in de stad Bi/bi/is niet ver van Calatayud, in Celsa met een speciaal Museum bij Velilla de Ebro, evenals in Los Banales op de weg naar Uncastillo.
Het mooiste voorbeeld van mohammedaanse kunst is het Kasteel-Paleis La Aljaferfa van Zaragoza. In dit recent gerestaureerde bouwwerk is het Parlement van Aragon gevestigd; een bezoek hieraan is zeer de moeite waard. Calatayud is met vijf kastelen en lange stadswallen het oudste vestingstadje van Spanje (IXe eeuw).
De Romaanse periode (Xle-XllIe eeuw) komt bij uitstek naar voren in de streek Alto Aragon en in Huesca zijn talrijke monumenten in Romaanse stijl te bewonderen.
Langs de Route van Santiago, die tegelijkertijd met het Koninkrijk Aragon tot bloei kwam, zijn vele bouwwerken uit deze periode te zien: kathedralen, kloosters, kapellen, kerken, kastelen ... Heel Huesca is een lofzang op de Romaanse kunst. In de provincie Zaragoza kan de reiziger in het gewest Cinco Villas enige hoogtepunten uit die tijd bezoeken. In Uncastillo is het Studiecentrum voor Romaanse Kunst gevestigd.
Cisterciënzer kunst (XIIe-XIIIe eeuw) vindt men in de kloosters van Veruela, Piedra en Rueda, enkele van de belangrijkste toeristische attracties van Aragon. Prachtige voorbeelden van gotische kunst zijn de Kathedraal van Huesca, Tarazona en
La Seo van Zaragoza, recent gerestaureerd, alsmede de kerken van de streek Bajo Aragón.
De volksbouwkunst is rijk gevarieerd met heel verschillende bouwwerken in de bergen in vergelijking met die in de dalen. De meest bijzondere kunstuiting van Aragon is echter de mudejarstijl (XIIe-XIVe eeuw), een ode aan de baksteen en de Arabische verbeeldingskracht, tot uitdrukking gebracht door na de herovering achtergebleven Arabieren, mudéjares genoemd, die gebruik maakten van bouwtechnieken van de thristelijke veroveraars.
De dorpen in het dal van de rivieren Jiloca en Jalón vormen met hun prachtige kerken tezamen een rozenkrans van mudejarkunstwerken. Teruel is een ware mudejarstad en de torens zijn door de UNESCO tot Werelderfgoed verklaard.
De renaissancekunst heeft een buitengewone stimulans betekend voor de civiele bouwkunst van Aragon. Naast La Lonja van Zaragoza zijn er talrijke paleizen van rijke families die in de XVIe eeuw naar de hoofdstad kwamen. Vele daarvan zijn tegenwoordig in gebruik als museum; in het bijzonder de Gemeentehuizen in de streken Moncayo en Bajo Aragón zijn zeer de moeite waard.
De XVIIe- en XVIIIe-eeuwse barok­en neoklassieke stijl is terug te vinden in vele kerken en ook in enkele burgerlijke en bisschoppelijke paleizen.
De basiliek van EI Pilar in Zaragoza en talrijke altaarstukken in de hele streek getuigen van de schitterende Aragonese barokstijl. Van het modernisme en historisme zijn prachtige voorbeelden te zien in Teruel en bij openbare gebouwen in Zaragoza (Heelkundefaculteit, Provinciaal Museum, Slachthuis, Markt). Ook de hedendaagse architectuur is bijzonder genoeg om bij het erfgoed gevoegd te kunnen worden, zoals bijvoorbeeld de concertzalen, tentoonstellingsruimten en sportpaviljoenen. Er wordt veel tijd en aandacht besteed aan restauratiewerkzaam heden.
Het erfgoed op natuurgebied    ▲
Aragon beschikt over een buitengewoon gevarieerd prachtig landschap. In de Pyreneeën bevinden zich in de zone van de valleien van Ansó en Hecho enorme bossen met Atlantische invloeden en een rijke fauna; het uit de ijstijd daterende Dal van Tena met het kuuroord Panticosa; het Nationaal Park van Ordesa y Monte Perdido dat reeds in 1918 uitgeroepen werd tot beschermd gebied vanwege de bijzondere natuur; en de Posetts­Maladeta zone met de hoogste toppen van de Pyreneeën en de zuidelijkste permanente gletchers van Europa. In het Pyrenees laaggebergte het Natuurgebied van Landelijk Belang San Juan de la Pena en de beroemde Mallos de Riglos, spectaculaire formaties als gevolg van erosieprocessen; in de Sierra de Guara diepe ravijnen, steile rotswanden en diep uitgesleten bergengtes en in La Ribagorza de kloven en het Massief van Turbón.
De Moncayo, de hoogste berg van de Cordillera Ibérica, is eveneens een Natuurpark met een rijke flora en fauna. In de bergen van Teruel Albarracin en Montes Universales met hoogvlaktes en afgeplatte heuvels waar de rivier de Taag ontspringt tussen het weelderig gebladerte; Javalambre, Sierra de Gûdar met mooie dennenbossen en veel verschillende soorten bomen; EI Maestrazgo met het Cultuurpark van Molinos en de bijzondere Kristalgrotten en de Bergpassen van Beceite met het landschap van EI Parrisal vormen de belangrijkste natuurgebieden in de Aragonese bergen, die vaak over bezoekerscentra beschikken.
In de dalen zijn de rivieren Mesa en Piedra dichtbij Nuévalos noemenswaardig, evenals in de Ebro Los Galachos de Juslibol, het Natuurreservaat van Galachos de Pastriz en het breed uitwaaierende stuwmeer
Mar de Aragón. Een waar spektakel vormen de watervogels bij La Estanca de Alcaniz, het stuwmeer van La Sotonera en vooral bij de Lagune van Gallocanta, die duidelijk staan aangegeven op wegenkaarten en routebeschrijvingen.
Jaca    ▲     terug naar Regio Aragon
Ligt in de provincie Huesca, op 820 m hoogte in de zuidelijke uitlopers van de Pyreneeën.
Ter plaatse is een dependance van de Universiteit van Zaragoza. Er is een zetel van een rooms-katholiek bisschop. Middeleeuws stadscentrum heeft een in oorsprong Romaanse, 11de eeuw, kathedraal, die later in mudéjarstijl werd veranderd. In het interieur zijn Romaanse fresco's en plateresco-decoraties. De imposante citadel is uit de 16de eeuw.
De stad, voorheen bekend als Iacca, was destijds een van de weinige Spaanse steden die geen langdurige Moorse bezetting hebben gekend. Ze werd in 1035 hoofdstad van het koninkrijk Aragon. De militaire opstand te Jaca was in 1931 de aanleiding tot de vorming van de Tweede Spaanse Republiek, 1931–1939.