Stedentips voor Trips

HERENTALS, provincie Antwerpen. Heeft een voor Vlaanderen kenmerkende ontstaansgeschiedenis. In de 12de eeuw was er een allodium van de Sint-Waldetrudiskerk te Mons, Bergen, dat een nederzetting vestigde rond de huidige Bovenkerk; ten noorden daarvan, bij de Kleine Nete, ontstond ongeveer tegelijkertijd een koopmansnederzetting onder Brabants recht, die in 1209 stadsrecht verkreeg van Hendrik 1, hertog van Brabant , naar stedenlijst België / Luxemburg, naar provincie kaart Belg./Lux.

Historische stadswandeling in Herentals
1. Lakenhal
In het hart van Herentals staat de Lakenhal, de belangrijkste getuige van het rijke Herentalse verleden. In de vijftiende eeuw bouwden de wolwevers en laken makers de Lakenhal om er handel in te drijven.
De oudste bronnen vermelden het 'gulden huys', 'meethuys' of 'Ioothuys'. De laatste ingrijpende verbouwing was in 2010. Nu heeft de Lakenhal een socioculturele functie. Tijdens tentoonstellingen is de Lakenhal vrij toegankelijk.
Aan de noordzijde staat sinds 1534 het achthoekige belfort.
De spitse toren is ongeveer 35 meter hoog. Sinds het midden van de zestiende eeuw hangt in de belforttoren een beiaard. De huidige beiaard werd ingespeeld in 1965. De belforttoren staat op de werelderfgoedlijst van UNESCO.
Voor de zuidgevel staat het Boerenkrijgmonument uit 1898. Het herinnert aan de slag bij Herentals op 28 oktober 1798, een van de bloedigste episodes uit de opstand van de Kempense boeren tegen de Fransen.

2. Zandpoort
De Zandpoort wordt voor het eerst vermeld in 1402. De gevel is bekleed met gobertange-kalkzandsteen; binnenin is veel ijzeroer van de streek verwerkt. In 1643 werd de poort grondig hersteld en verbouwd, waarbij ze aan de buitenzijde een vlakke gevel in sobere renaissancestijl kreeg. De laatste restauratie dateert van 2007.
Sinds 1583 stond op de wal ten zuiden van de poort een schorsmolen. Hij maalde schors en graan. Hij werd na een brand in 1881 vervangen door een graanwindmolen, de Rijkerooymolen. Deze molen werd meestal Walmolen genoemd, maar ook Driesenmolen, naar de laatste eigenaar, Carolus Driesen. De Driesenmolen was een open standaardmolen, uitgerust met twee koppels stenen, grauwe en kunststenen. Een dergelijke kunststeen is nu opgesteld op de Molenvest.
 
3. Sint-Jozefscollege
De school in de Collegestraat is de opvolger van de Latijnse school die al in het begin van de veertiende eeuw bestond. In 1613 werd het middelbaar onderwijs toevertrouwd aan de augustijnen, die in 1796 hun klooster moesten verlaten. Pas in 1820 startte het college opnieuw, nu als stedelijke school, die vanaf 1834 aan het aartsbisdom werd toevertrouwd. In 1889 vond het college, dat daarvoor op de hoek van de Grote Markt en het Hofkwartier was gevestigd, een nieuw onderkomen op de huidige plek.
Schrijver Ernest Claes was oud-student van het college.
Herentalsenaren kennen hem vooral als kroniekschrijver van het collegeleven. Uit zijn Studentenkosthuis 'Bij Fien Janssens' citeren we graag dit: Herentals heeft mij de Kempense ziel in haar primitieve schoonheid leren kennen, mij in zich opgezogen, mij Kempenaar gemaakt. Het is mij als een tweede geboorteplaats geworden. En zoals aan zijn college, denk ik eraan terug met liefde en vertedering.

4. Sint-Walderudiskerk
De Sint-Waldetrudiskerk wordt in de volksmond 'de Bovenkerk' genoemd. Ze staat in het midden van de oudste stichtingskern van Herentals. De kerk is een parel van Brabantse hooggotiek. De positie van de toren tussen koor en beuk is opvallend. De toren lijkt wel in het schip te zakken. Dit is allicht te verklaren door het feit dat de toren samen met de dwarsbeuk het enige overblijfsel is van de oorspronkelijke veertiende-eeuwse kerk.
De kerk is rijkelijk versierd met borstweringen, waterspuwers, nissen en torentjes. Wandelt u vooral eens rond de kerk. Aan de zuidzijde, bovenop de sacristie, staat het zogenaamde zilvertoreke. Dit achthoekige torentje diende als schatkamer van de kerk.
De kerk heeft heel wat kunstschatten,
zoals het retabel van Sint-Crispien en Crispiniaan, en waardevolle schilderijen van de Franckens, Jordaens, De Vos en Cossiers.

5. Beslotenhof
Het Besloten Hof werd als slotklooster opgericht in 1410 en bewoond door zusters norbertinessen tot ze in 1797 werden verdreven door de Franse republikeinen. In 1836 betrokken de zusters franciscanessen het klooster.
Aarzel niet om de poort open te duwen en u onder te dompelen in de rust van het Besloten Hof.
De gebouwen rond de binnen koer stammen uit de zeventiende eeuw. Door het poorthuis kijkt u recht op de oude woning van de proost (1682). Let op het oude wapenschild van Herentals dat gelijkvloers, tussen twee vensters links van de ingangsdeur, werd aangebracht.
De vijftiende-eeuwse kapel werd tijdens de Franse Revolutie gedeeltelijk gesloopt, maar in 1855 heropgebouwd. Achter de kapel ligt het mooie convent uit 1661, waar de zusters in gemeenschap leven. De zusters delen nu het Besloten Hof met het Wit-Gele Kruis.

6. Bovenpoort
De eerste vermelding van de Bovenpoort, ook wel Hoogpoort, dateert van 1361. De gevel is bekleed met gobertange-zandsteen; binnenin is veel ijzersteen uit de streek gebruikt. Net als de Zandpoort maakte de Bovenpoort deel uit van de omwalling van de stad. De poort heeft een bewogen geschiedenis en is een aantal keren in verval geraakt en heropgebouwd. Omdat ze in heel slechte staat was en er geen geld was om herstellingen uit te voeren beslisten de wethouders in 1754 om een groot deel van de poort te laten afbreken. Het militaire nut van de poorten was intussen tot nul herleid.
In 1772 volgde een echte restauratie,
die bepalend is geweest voor het huidige uitzicht van de poort. De twee koperen siervazen op het dak zijn er toen opgezet. De recentste restauratie gebeurde in 2006.

7. Stadswallen
Na de toekenning van vrijheidsrechten aan Herentals door Hendrik I, hertog van Brabant, in 1209 mocht de nieuwe stad versterkingen bouwen. Zo konden de Herentalsenaren aanvallen van plunderaars en roversbenden afslaan en hun welvaart verdedigen. Het behoud van hun welvaart was niet alleen in het belang van Herentals maar ook in dat van de hertog. De Nonnenvest en de Begijnenvest zijn samen met de beide stadspoorten de laatste tastbare overblijfselen van die middeleeuwse versterkingen. Het waren aarden wallen, opgeworpen met het zand dat uit de ernaast gelegen grachten afkomstig was. De wallen werden beplant om verstuiving tegen te gaan. Er stonden strenge straffen op het kappen van het hout op de wallen.
Het authentieke profiel is nog het best zichtbaar aan de Nonnenvest, waar de wal een hoogte bereikt van tien tot twaalf meter.



8. Vistrap
In de vijftiende eeuw kenden de Herentalse wol- en lakennijverheid een enorme bloei. Voor de productie maakten de Herentalse lakenmakers dankbaar gebruik van de nabijheid van de Kleine Nete en haar zijarmen. Water was immers onmisbaar voor het vervaardigen van het fijne laken, maar werd ook gebruikt om energie op te wekken met watermolens.
De stuw op de Kleine Nete, enkele tientallen meters stroomopwaarts vanaf kasteel Le Paige, dient niet om energie op te wekken maar om het verval van de rivier te controleren. De stuw verhindert dat vissen stroomopwaarts zwemmen om te paaien. Om deze hindernis weg te werken heeft men een merkwaardige constructie gebouwd: ter hoogte van de stuw is een omleiding in de rivier gelegd. Het water stroomt er naar beneden langs een reeks brede lage trappen. Onderzoek heeft aangetoond dat meer dan twintig vissoorten van deze weg gebruikmaken.
 
9. Oude Gasthuis
Het Herentalse gasthuis, ontstaan voor 1253, is ongetwijfeld het oudste van de Kempen. Van 'gasthof' evolueerde het geleidelijk naar 'ziekenhuis'. Het maakte deel uit van een klooster van de zusters augustinessen.
U ziet vier gebouwen waarvan de architectuur van historisch belang is. De ingangspoort en het oude klooster stammen uit de zeventiende eeuw. Let vooral op de zestiende-eeuwse kapel, met gotische koorramen, spits lantaarntorentje en laag buitenportaal. Ze wordt nog steeds gebruikt voor huwelijken en uitvaartplechtigheden.
In het oude klooster vinden nu verschillende diensten van het Herentalse OCMW onderdak.
In de gasthuisschuur vindt u de oudste delen van het domein. In het gebinte van de schuur zitten balken van rond het begin van de veertiende eeuw.
Het Oud Gasthuis vormt een opmerkelijk geheel
met het rood bakstenen ziekenhuis uit het interbellum, het ziekenhuis uit de tweede helft van de twintigste eeuw, en een splinternieuwe vleugel uit de eenentwintigste eeuw.

10. Kasteel Le Paige
De Le Paiges waren een vooraanstaande Herentalse familie. Verschillende leden van de familie zijn burgemeester van Herentals geweest.
Bij de geboorte van Henri Le Paige in 1806 liet zijn vader 30 eiken planten op het domein aan de Nederrij. De kiem van het arboretum was gelegd.
Nu staan er meer dan 70 verschillende boomsoorten uit de hele wereld in het park.
De waterpartij in de tuin is een restant van de oude vesten rond de stad, net zoals de aarden wal met paviljoen en ijskelder.
Het kasteel zelf is gebouwd in 1892. De bouwstijl kan eclectisch genoemd worden: elementen uit de renaissance, barok en classicisme vormen een neostijl. In het interieur vinden we een aanzet tot art nouveau. Het smeedijzeren hek aan de voortuin is van de Herentalse ijzergieter Van Aerschot.
Sinds de restauratie in 2000 heeft het kasteel een sociaal-culturele functie. Tijdens tentoonstellingen is het kasteel vrij toegankelijk.

11. Sint-Josefinstituut
De gebouwen van het Sint-Jozefinstituut hebben een lange voorgeschiedenis. Vanaf 1820 groeide het begijnhof uit tot een onderwijscentrum. De begijnen richtten er een huishoudschool op voor arme meisjes. In 1835 kwamen de lekenonderwijzeressen Maria Theresia en Jeannette Van Heteren zich op het begijnhof vestigen.
De school werd in 1850 omgevormd tot een gemeentelijke lagere meisjesschool.
De lessen werden gegeven in twee begijnenhuisjes aan de westzijde van het begijnhof. Maria Theresia Van Heteren was er schoolhoofd. In 1848 werd gestart met de Normaalschool. Bijna alle begijnenhuisjes langs de Burchtstraat werden hiervoor gebruikt.
Geleidelijk groeide het aantal leerlingen. Een nieuw schoolgebouw werd in gebruik genomen in 1904. Door een uitbreiding in 1914 kreeg de school haar huidige omvang.

12. Begijnhof
Al voor 1266 werd het oude begijnhof aan de andere oever van de Kleine Nete (Nieuwland) gesticht. Het huidige begijnhof werd gebouwd in de zeventiende eeuw. De poort in de Burchtstraat werd gebouwd in 1630, het poortgebouw aan de kant van de Begijnenstraat al in 1622. Het oudste huis van het begijnhof is het Fundatiehuis (1657), tegenover de ingang van de Sint-Catharinakerk (1599-1614).
Tegenover 'Ons Heer op de koude steen' aan de kerk staat de infirmerie.
In het gebouw werden arme en zieke begijnen opgevangen. De infirmerie is in haar oorspronkelijke staat behouden gebleven. Ze staat in een rij achttiende eeuwse huizen.
Vroeger was het begijnhof veel groter, maar in de jaren zestig van de twintigste eeuw is een groot deel afgebroken. Het begijnhof is nu onder beheer van het OCMW. De woonhuizen zijn in erfpacht gegeven. De erfpachters zijn verplicht de huizen te renoveren volgens welbepaalde voorschriften.

13. Augustijnerklooster
De paters augustijnen vestigden zich in 1613 in Herentals om onderricht te geven in de Latijnse school. In 1616 werd de eerste steen gelegd van het Augustijnenklooster, waarvan nu enkel de infirmerie, 1692, overblijft. Het klooster heeft erg geleden onder de Boerenkrijg. Tijdens de slag van Herentals op 28 oktober 1798 zijn de gebouwen van het klooster door de Franse soldaten in brand gestoken en grotendeels verwoest. De paters augustijnen keerden daarna niet meer terug in Herentals.
De infirmerie heeft onder andere gediend als tabaksmagazijn
en vervolgens als brandweerkazerne. De laatste ingrijpende verbouwing gebeurde in 1992. Sindsdien worden hier de archieven van de stad bewaard. Aan de buitenkant valt vooral de moderne zijaanbouw op, waarin de ingang is ondergebracht.
Bron is:
De brochure "Herentals, Historische stadswandeling".
Toerisme Herentals
Grote Markt 35 I 2200 Herentals I tel. 014-21 90 88 www.herentals.be I toerisme@herentals.be
Openingsuren: weekdagen van 9 tot 12 uur en van 13.30 tot 16 uur - niet open op maandagnamiddag - weekend elke zaterdag open van 10 tot 14 uur  - in juli en augustus zondag open van 10 tot 14 uur

Omgeving
Morkhoven, 8 km Z
De toren van de neogotische Sint-Nicolaaskerk dateert uit de 13de en 15de eeuw. Op de Bertheide staat het Museum Schedelhof, met een verzameling dierenschedels uit de gehele wereld.

Noorderwijk, 5 km Z
Bij de neogotische Sint-Bavokerk hoort een stevige westtoren in Kempische baksteengotiek, 15de eeuw. De kapel van Onze-Lieve-Vrouw-van-'t-Zand heeft meubilair uit de 17de en 18de eeuw dat deels uit de vroegere dorpskerk stamt.
 
Olen, 4 km ZO
Deze plaats is in heel Vlaanderen bekend vanwege de tinnen pot met de drie oren van keizer Karel V. De gotische Sint-Martinuskerk, met zijbeuken uit 1777, heeft een vieringtoren in zandsteen en een fraai rococomeubilair. De pastorie is uit 1769.

Vorselaar, 8 km NW
De driebeukige Sint-Pieterskerk bezit nog een koor, middenbeuk en westtoren uit de 15de en 16de eeuw. De uivormige spits van de toren dateert uit 1761. In Vorselaar staat bovendien het imposante waterslot de Borrekens, dat teruggaat tot de 13de eeuw. Wat men nu ziet, is een neogotische reconstructie uit de tweede helft van de 19de eeuw.

 Uw accommodatie in België
 kunt U goed boeken via Hotels/Appart./België. Er zijn 4966  Hotels/Appartementen online boekbaar.
 Uw accommodatie in Luxemburg
 kunt U goed boeken via Hotels/Luxemburg. Er zijn 246 hotels/appartementen online boekbaar.
 Algemene informatie over België
 Algemene informatie over Luxemburg