Stedentips voor Trips

ASWAN EN PHILAE, een eilandverhuizing, naar overzicht Egypte 

Langs de Nijloevers in de omgeving van Aswan stuit men op enkele van de mooiste landschappen die Egypte te bieden heeft.
Het stadje Aswan zelf is nauwelijks interessant te noemen. In de oudheid concentreerde het mondaine leven zich op het Olifanteneiland, het bestuurlijk centrum van de provincie. De huidige naam, die aan de Grieken te danken is, is de letterlijke vertaling van de Egyptische benaming Abu, het eiland van de olifanten. Van de paleizen, parken en tempels, waarvan die van Khnoem de belangrijkste was, is niets meer terug te vinden. Er valt niet veel meer te bekijken dan de Nijlmeter en de overblijfselen van de kaden.

Recht tegenover het eiland op de rechteroever van de Nijl verrezen opslagplaatsen waar de handelsgoederen uit Nubië en de gebieden langs de bovenloop van de Nijl hoog opgetast lagen.
De verzameling pakhuizen groeide uit tot Aswan, dat bij de Egyptenaren indertijd bekendstond als Soeanoe, een term waarvan de stam 'handel' betekent. De Grieken verbasterden de naam tot Syene. Van de nederzetting uit de oudheid bestaat alleen de naam nog. Er moet indertijd niettemin een aanzienlijke bedrijvigheid geheerst hebben, en wel vanaf de allervroegste tijden, daar de farao's het beroemde roze graniet uit de nabijgelegen groeven betrokken. Tot in de Romeinse tijd werden de groeven intensief geëxploiteerd om aan de grote vraag naar het graniet, dat de Romeinen syeniet noemden, te beantwoorden.

Vóór de aanleg van de stuwdammen die de aanblik van de streek ingrijpend veranderden, lagen de eerste stroomversnellingen vlak boven Aswan.
Strabo wijdde zich aan een meeslepende beschrijving: 'De cataract bevindt zich precies in het midden van de rivier en bestaat uit een rij rotsblokken met een gelijkmatig afgevlakte bovenkant waar het water in razende vaart overheen stroomt tot het zich met een oorverdovend lawaai over de steile rand naar beneden stort. Aan de zijkant laat de stroomversnelling vlak onder beide oevers een geul vrij die zelfs stroomopwaarts vrij gemakkelijk bevaren kan worden. De schippers varen hier tegen de stroom in doorheen tot voorbij de stroomversnelling, waarna ze zichzelf en hun bootje aan de sterke stroming toevertrouwen. Hierdoor worden ze meegesleurd tot aan de steile rand van de stroomversnelling, die genomen wordt zonder dat henzelf of hun vaartuig ook maar iets overkomt.
Het eiland Philae lag stroomopwaarts van deze tamelijk kleine stroomversnelling. Ten gevolge van de aanleg van de eerste stuwdam door de Engelsen staken de heiligdommen op het eiland van december tot maart nog maar voor een deel boven het water uit.

Daar het tempelcomplex, dat vanuit bouwkundig oogpunt tot de opmerkelijkste van Egypte behoort, door de aanleg van de grote stuwdam voorgoed onder water zou verdwijnen,
werden de monumenten van Philae steen voor steen naar Agilkia overgebracht om daar gereconstrueerd te worden nadat dit eiland eerst was afgegraven zodat het dezelfde vorm als op Philae kreeg. Zelfs de ligging ten opzichte van de windstreken is exact hetzelfde.

De oude naam van het eiland, dat aan de verering van Isis gewijd was, luidde Pilak, waarvan de Grieken op hun beurt weer Philae maakten.
Isis komt zonder twijfel oorspronkelijk uit de delta en er is aanleiding om aan te nemen dat zij in het eerste begin niet meer dan de vergoddelijking van de troon was. In de zetel die zij als hoofdbedekking draagt, bleef de herinnering aan deze oerbetekenis bewaard.

Maar in het Ptolemaeïsche tijdperk, de tijd dat haar tempel op Philae verrees, vertoonde zij al ruimschoots alle kenmerken van een universele godin.
Als moeder van Horus werd zij op één lijn gesteld met Hathor, de godin der hemelen. Een dergelijk verheven plaats in de rangorde der goden rechtvaardigde zonder meer de bouw van de 'parel van Egypte', haar tempel op Philae.