Stedentips voor Trips

ETRUSKISCHE KUNST, Etruriërs, leermeesters van de Romeinen - Architraafbouw in de Etruskische tempel - Merkwaardige dodencultus bij de Etruriërs - Een zeer hoogstaande en leerrijke schilderkunst.
Naar overzicht kunsthistorie.  Naar uw accommodatie! 

De Etruriërs, leermeesters van de Romeinen
De Etruriërs, immigranten van Toscane, brengen er machtige stadsstaten tot stand zoals Veii (Veio), Caere (Cerveteri), Volci (Vulci), Tarquinia en Volterra. Van daaruit breiden zij (7e - 5e eeuw) hun invloed strekt zich uit naar het zuiden in Latium en Campanië, naar het noorden in de Povlakte. Zij leven in een hoog ontwikkelde materiële beschaving, met onmiskenbaar Griekse inslag; zij beoefenen de schilderkunst, het bronsgieten, de keramiek. Niet alleen op politiek gebied hebben zij grote invloed op Rome - zouden zijzelf de stadsstaat aan de Tiber niet hebben gesticht ? -, ook op de kunst van de Romeinen zullen zij op blijvende wijze hun stempel drukken. Men kan in de evolutie van de Etruskische kunst verschillende perioden (van ca. 1000 tot de Ie eeuw v. Chr.) onderscheiden; hier willen wij enkel wijzen op de meest typische kunstuitingen, die van belang zijn om de Etruskische component in de Romeinse kunst te leren kennen.

Architraafbouw in de Etruskische tempel   ▲
In de Etruskische tempel, een rechthoekige houten constructie op een hoog podium, wordt de architraafbouw toegepast. Deze tempels hebben een opvallend zwaar, vooruitstekend dak en een diepe voorhal met zuilen. Men noemt deze zuilenorde de Toscaanse orde, in feite een variante van de Dorische orde : basement onder de zuil, schacht zonder schaduwgroeven, lichte uitholling onder het Dorisch kapiteel. De oudste Romeinse tempels, zoals die van Jupiter Optimus Maximus op het Kapitool, zijn door Etruskische kunstenaars in typisch Etruskische stijl opgetrokken. De latere Romeinse architecten nemen deze tempelbouw over.

Ook gewelfbouw, vooral in burgerlijke gebouwen   ▲
Naast de architraafbouw passen de Etruriërs ook gewelfbouw toe. Eerst in de vorm van schijngewelven met geleidelijk vernauwende steenkringen zoals bij de Myceners; later komen zij door aanwending van de ronde boog tot tongewelven. Deze gewelfbouw vindt vooral toepassing in burgerlijke gebouwen zoals stadspoorten, fonteinhuizen, waterleidingen, rioleringen, b.v. de Cloaca Maxima te Rome.

Merkwaardige dodencultus bij de Etruriërs   ▲
Zoals de Egyptenaren geloven de Etruriërs in het voortbestaan na de dood. De overledene leeft in zijn graftombe zijn vroeger leven verder; het graf moet dus ingericht worden als een eeuwige verblijfplaats, met grafgiften, nl. herinneringen en gebruiksvoorwerpen uit het vroeger leven.
De Etruriërs leggen hun doden in sarcofagen, dit zijn (gewoonlijk stenen) lijkkisten; op het deksel van de sarcofaag wordt dikwijls de afbeelding van de overledene of van het overleden echtpaar aangebracht. De sarcofagen worden in grafkamers geplaatst, veelal uitgehouwen in de rotsachtige bodem en bedekt met een aarden heuvel. Deze graven en grafheuvels bevinden zich geordend bij elkaar, er lopen straten doorheen zodat er echte 'dodensteden' ontstaan. Tarquinia is archeologisch de belangrijkste dodenstad.
In de grafkamers worden sieraden en gebruiksvoorwerpen in goud, zilver en ivoor bijgezet; men vindt er ook vele Griekse vazen. Zeer belangrijk op kunsthistorisch gebied zijn de beelden, de reliëfs en de muurschilderingen die men er in grote mate aantreft.

Voorbeelden van hoe de Etruskische beeldhouwkunst evolueert naar realisme :    ▲
1. Apollo van Veii, ca. 500 V. Chr. (Museo di Villa Giulia, Rome), nog onpersoonlijke, stereotiepe gelaatsuitdrukking;
2. sarcofaag in gebakken klei uit Caere, 5e eeuw v. Chr. (ibidem), met echtpaar in liggende houding zoals bij de maaltijden; bemerk de steeds weerkerende archaïsche glimlach en het lonisch sierkapiteeltje;
3. Brutus de oudere, begin 2e eeuw v. Chr. (Museum van het Kapitool, Rome), met reeds sterk individuele gelaatstrekken.

De beeldhouwkunst evolueert naar portretkunst   ▲
In de Etruskische tempels en grafkamers staan beelden in terracotta (gebakken aarde) of in brons. Opvallend in deze beelden is de tendens naar individualisme. De Apollo van Veii, een der oudste godenbeelden te Rome, met een arrogante glimlach - typisch Etruskische mimiek ! -, is een imponerend beeld van 1,75 m. hoogte, met onmiskenbaar Griekse invloed. De wolvin van het Kapitool (ca. 500 v. Chr.) is het bekende levensgroot bronzen beeld van een wolvin, zinnebeeld van de Romeinse staat. Het werk is nog strak, doch indrukwekkend door de uitstraling van energie en door de schrikwekkende uitdrukking in de kop.
Meer en meer gaat de beeldhouwkunst de richting van de portretkunst uit. Beroemd is de zogenaamde Brutus de oudere, met gedetailleerde weergave van een rustig doch wilskrachtig gelaat. Daartegen is de Arringatore, redenaar, een Etruskische magistraat die het volk toespreekt, reeds een echt Romeins werk.


 
Een zeer hoogstaande en leerrijke schilderkunst   ▲
In de Etruskische kunst bekleedt de schilderkunst onbetwijfelbaar de eerste plaats. Het gaat hier in hoofdzaak om wandschilderingen in de grafkamers. Hoewel vele van deze schilderingen ofwel door onachtzaamheid te loor zijn gegaan ofwel nog niet voldoende onderzocht en openbaar gemaakt, toch geeft het reeds gekende erfdeel ons een idee van de omvang en de betekenis van de Etruskische grafschilderkunst. Zoals bij de Egyptenaren leveren deze schilderingen ons een boeiend en breed inzicht in de zeden en de gewoonten, in het zorgeloos en uitbundig dagelijks leven van de Etruriërs. De gebruikte technische procédés zijn een rechtstreekse voorbode van de latere Romeinse schilderkunst.

Voorbeelden van Etruskische schilderkunst   ▲
1. wandschildering uit het 'graf van de luipaarden' te Tarquinia : en op mars in losse zwierige kledij; levendig en beweeglijk, hoewel vrij lineair en schetsmatig van opvatting;
2. Etruskische dame, uit het 'graf van de onderwereld' in Tarquinia; zuiver scherp afgetekend tegen de donkere achtergrond; geslaagd gebruik van clair-obscur aan rangen, neus en ogen; voorname, introverte en ietwat droefgeestige uitdrukking.

Belangrijke steden en vindplaatsen zijn   ▲
Arezzo, Chiusi, Cortona, Fiësole, Populonia, Roselle, Sovana, Vetulonia, Vulci en met name Volterra met een grote goed bewaarde stadsmuur en stadspoorten. In Volterra vindt u het belangrijkste Etruskische Museum. Komt u in Toscane, mis dit museum dan niet! Ziehier ook voor "albast".

Aanbevolen   ▲
*  De Etrusken. Uit de serie: Het Ontstaan Der Mensheid. Time/Life Uit dit boek komen de volgende samenvattingen  Bent u geïnteresseerd ga hier dan zeker eens naar toe.
*  Etrusken  Willebrord Nieuwenhuis
In dit boek gaat de auteur, journalist van o.a. NRC-Handelsblad, op zoek naar de geheimzinnige Etrusken, een volk dat van de 9e tot de 5e eeuw voor Chr. een heel eigen cultuur voortbracht in Noord-West-Italie (Toscane, Umbrie en Latium). Op zijn zoektocht langs de oude monumenten en graven praat de auteur met archeologen, priesters, grafrovers, museumdirecteuren en amateur-Etruskologen over de Etrusken, hun nog niet geheel ontcijferde taal, hun herkomst (waarover controverses bestaan) en hun exuberante levenstijl. Het boek is een vlot geschreven, persoonlijk verslag van de fascinatie die de auteur heeft voor de Etrusken.  Registers op personen en geografische namen.
* naar regio overzicht Toscane

Hieronder treft u een selectie links aan uit de site van Christopher Witcombe   ▲
Basis bron: Het boek "Kunst van Altamira tot heden", F. Adriaens c.s.. A'dam