APPINGEDAM, provincie Groningen. Veel echte steden telt onze noordelijke provincie niet. Wie in Groningen zegt dat hij 'noa Stad' gaat, heeft het altijd over Groningen zelf. In de schaduw van de provinciehoofdstad heeft Appingedam zich echter van een 'vlek' tot een plattelands stad met een eigen karakter kunnen ontwikkelen, naar provincie kaart, naar plaatsnamen lijst Nederland.

    
    
Op het eerste gezicht maakt Appingedam trouwens helemaal niet de indruk van een stad,
maar eerder van een uitgestrekt dorp, met landelijke buitenwijken en weinig hoogbouw. Pas in het centrum worden we de historie van Appingedam gewaar, en proeven we die eigenaardige combinatie van een scherpe handelsgeest, noordelijke nuchterheid en een vleugje romantiek.

Na Groningen is Appingedam de oudste stad van de provincie.
Het is zelfs lange tijd de belangrijkste haven geweest van het waterschap Fivelingo, dat samen met Hunsingo en Westerkwartier de Ommelanden vormde. In 1327 kreeg Appingedam stadsrechten, maar al ver vóór die tijd dreef het handel met het Oostzeegebied en met de steden langs de Rijn. Er bestaan zelfs oude documenten waaruit blijkt dat een tol bij Bremen voor het vervoer op de rivier de Wezer gunstige uitzonderingstarieven hanteerde voor schepen uit Appingedam. In 1504 schonk Hertog George van Saksen de stad vier vrije jaarmarkten en een weekmarkt. Appingedam had toen ook een eigen rechtbank, en er werden munten voor de Ommelanden geslagen.
 
In de Middeleeuwen werd Appingedam nog omgeven door een stelsel van verdedigingswallen,
maar toen de troepen van de Duitse keizer Karel v in 1536 het stadje op Hertog Karel van Gelre veroverden, werden die wallen voorgoed geslecht. De stad Groningen zag dit alles met welgevallen aan, want Appingedam begon de provinciehoofdstad langzamerhand een doorn in het oog te worden.

Een andere bedreiging voor de positie van Appingedam vormde de opkomst van Delfzijl,
ontstaan bij de sluizen in de Delf (het huidige Damsterdiep). Delfzijl lag wat verder naar de monding van de Eems, en werd daardoor voor de scheepvaart steeds belangrijker. Appingedam paste zich echter voortreffelijk aan en werd van havenstad marktplaats; de bedrijvigheid ging door.

Aan de zuidkant van de stad heeft zich nu enige industrie geconcentreerd.
Ondanks de economische teruggang in vele delen van het land is in het Eemsmondgebied nog steeds sprake van een redelijke welvaart.

In het hart van de stad zijn de herinneringen aan een bloeiend verleden nog gaaf bewaard gebleven.
Dat schilderachtige centrum van Appingedam zal voor veel mensen een verrassing betekenen. Dwaalt u er maar eens op uw gemak rond, dan zult u zien dat het westen van ons land zeker niet het alleenrecht heeft op pittoreske bruggetjes, mooie Renaissancegevels en de nostalgie van de Gouden Eeuw.

Het mooiste deel van de stad is misschien wel de Solwerderstraat / Gouden Pand
met zijn vele trotse patriciërshuizen.
Aan de Wijkstraat staat het raadhuis, uit 1630. Vroeger werd de begane grond van dit in Renaissancestijl opgetrokken raadhuis nog als waag gebruikt. Uniek is dat door een latere uitbreiding het raadhuis tegen de Nicolaikerk is aangebouwd.

De Nicolaikerk
was oorspronkelijk een éénbeukige romaansgotische kruiskerk, maar is in de loop der tijden door allerlei verbouwingen uitgebreid tot een ware hallenkerk. Eromheen ligt het voormalige kerkhof, dat aan één kant in een plantsoen is veranderd.
Binnenin de kerk vinden we een mooie 17e-eeuwse kansel, een fraai Hinschorgel uit 1744 en een sacramentshuisje dat eraan herinnert dat de kerk eens roomskatholiek is geweest. In de 13e eeuw moet de kerk aan de westzijde een toren hebben gehad. Een latere, vrijstaande toren, werd in 1835 geheel verbouwd. Het moet helaas gezegd dat deze toren de oude kerk geen recht doet. Het gerestaureerde Taylor-klokkenspel is beroemd om zijn toonzuiverheid.

Het meest karakteristiek voor Appingedam zijn de 'hangende keukens'
boven het Damsterdiep, aan de zuidzijde van de Solwerderstraat. Daar zien we een rijtje in oorsprong middeleeuwse huizen, met uitgekraagde uitbouwen boven het water. Vanaf de Damsterdiepbrug hebt u een mooi uitzicht op deze gedeeltelijk houten keukentjes. Ook de kleine tuintjes aan het water zijn erg schilderachtig.

Wie daar oog voor heeft, zal snel ontdekken
dat de hele binnenstad van Appingedam door het Damsterdiep wordt beheerst. Dat blijkt heel duidelijk uit de langgerekte plattegrond van het centrum. Het 'Diep' is eeuwenlang de levensader van het stadje geweest. Delfzijl heeft een groot deel van zijn scheepvaart 'overgenomen'. Dat verklaart het Appingedamse gezegde: 'Grönnen is een stad, 'n Daam is nog wat, maar Delfsiel is een gat.'



Voor de oude binnenstad
- een beschermd stadsgezicht sinds 1972 - wordt een actief vernieuwingsbeleid gevoerd, waarbij de woon- en winkelfunctie wordt versterkt. Enkele grote bedrijven zijn met overheidssteun van het stadscentrum verplaatst naar het nabijgelegen industrieterrein. Op de vrijkomende terreinen worden woningen gebouwd.

Een paar kilometer ten westen van Appingedam ligt onder Tjamsweer de oude borg Ekenstein.
Het noorden van ons land kent eigenlijk geen 'echte' kastelen, maar wel een groot aantal borgen en havezaten, die het midden houden tussen versterkte boerderijen en statige buitenhuizen.

De borg Ekenstein is daar een goed voorbeeld van.
Hij dateert uit 1648, en is in 1870 grotendeels verbouwd. Onlangs zijn de borg en"het oude 'Schathoes' geheel gerestaureerd. Daarbij kreeg de borg, die nu als hotel-restaurant in gebruik is, een belangrijke, moderne uitbreiding. Eromheen ligt een park, dat vrij toegankelijk is. Het omvat onder meer een hertenkamp, een speeltuin, een kinderboerderij en een karpervijver. Nog iets verder naar het westen ligt de ongeveer even oude borg Rusthoven, bij Wirdum.

'Bezienswaardigheden
Nicolaïkerk (NH).
De kerk is een der  mooiste in de provincie en heeft zich door verscheidene uitbreidingen ontwikkeld tot een driebeukige hallenkerk. De oorspronkelijk eenbeukige bouw uit de l3de eeuw bleef behouden in het huidige middenschip. Bij de eerste uitbreiding (tweede helft l3de eeuw) ontstonden het dwarsschip en het rechthoekige koor, waaraan bij de tweede uitbreiding (50 jaar later) een veelhoekige apsis werd toegevoegd.
In de gotische en laatgotische tijd
ontstonden de sacristie bij het koor, de kapellen aan beide kanten van de koorruimte en de hoge zijbeuken van het schip. Tijdens restauratiewerkzaamheden tussen 1948-1954 werden figurale en ornamentele schilderingen blootgelegd op de pilaren, gewelven en muren, die gedeeltelijk over elkaar heen waren geschilderd; ze dateren uit de verschillende bouwtijden. De mooi gesneden preekstoel, rustend op de hals van een pelikaan, dateert uit 1665. Het orgel met een rijk gesneden kast is gebouwd door AA Hinsch (1744).

Stadhuis.
Het stadhuis werd als gerechtsgebouw gesticht in 1630; de open zuilengalerij op de begane grond diende als waag. De in 1921 gerestaureerde, zeer levendige façade is verrijkt met natuurstenen renaissancistische versieringen, een Justitia beeld en een pelikaan (als symbool van barmhartigheid). Door later ontstane zijgebouwen is het stadhuis aan de zuid- en westkant verbonden met de kerk en haar vrijstaande toren (vernieuwd in 1835).

Aan het Damsterdiep
staat nog een rij oude huizen met boven het water hangende aanbouwkeukens.

Omgeving:
Oosterwijtwerd,
3 km NW.
De hervormde kerk uit de tweede helft van de l2de eeuw is een sober, gaaf bakstenen kerkje met halfronde sluiting.

Tjamsweer,
aan de rand van de stad. De hervormde kerk is een bepleisterd gotisch gebouw uit de tijd rond 1538 met misschien oudere delen.

De Borg Ekenstein, ca 3 km ten westen van Appingendam.
In de 19de eeuw verbouwd in neogotische stijl en tegenwoordig in gebruik als hotel, heeft aan de zijkan­ten en de achtergevel enkele gebeeldhouwde wapenstenen. In het inwendige bevinden zich een laat-18de­eeuws beschilderd vertrek en een neogotische ridderzaal. De pastorie dateert uit 1564; daaraan is nog goed te zien dat een dominee vroeger tevens boer was.

* Bron:  Dorpen in Nederland

Zoeken naar een accommodatiebestemming (6498) in Nederland
Zoeken via Hotels/Wereldwijd naar een accommodatie in 212 landen.
Algemene informatie over Nederland