's-GRAVENHAGE / DEN HAAG , provincie Zuid-Holland. Residentie van de regering en de koninklijke familie en hoofdstad van de provincie Zuid-Holland, al sinds 500 jaar het feitelijke bestuurscentrum van Nederland. De oudste kern is de omgeving van het Binnenhof, waar de graven van Holland in de jaren 1230-1248 een slot op een strandwal oprichtten, te midden van hun jachtgebieden. Kort daarop ontstond een dorp op een naburige strandwal, waar later de St.-Jacobskerk werd gebouwd, naar provincie kaart, naar plaatsnamen lijst Nederland.

† † †
    
Geschiedenis
Vanaf de 14de eeuw gingen steeds meer aanzienlijken zich in het 'Hofkwartier' vestigen. Na een terugslag als gevolg van krijgsgeweld beleefde de plaats een nieuwe bloei na 1585. In 1613-1619 werd een grachtengordel aangelegd en tot in het begin van de 18de eeuw volgde de ene stadsuitbreiding de andere op.
Pas na 1850 (na een eeuw van stagnatie) werd de stad buiten de grachten uitgelegd,
en is sindsdien stormachtig gegroeid. Veel ouds is daarbij verloren gegaan en vervangen door niet steeds even gelukkige nieuwbouw. Bijzonder mooie stadsdelen zijn nog steeds de twee oude kernen (vooral de omgeving van de Hofvijver), het Willemspark (tussen Mauritskade en Javastraat) en de omgeving van het Malieveld. Verspreid door de stad is verder zoveel interessante 18de- tot 20ste-eeuwse architectuur te vinden, dat onderstaande opsomming slechts een summiere kan zijn.

Sacrale gebouwen
Grote of St.-Jacobskerk (Kerkplein). De oorspronkelijk 14de-eeuwse kerk kreeg na een brand in 1539 haar huidige aanzien: een schip met twee kapellen, drie dwarsbeuken en een hoog basilicaal koor. De bijna 100 m hoge, zeshoekige toren werd gebouwd in 1420-1425.

Kloosterkerk (Lange Voorhout 2).
Omstreeks 1400 gebouwd voor het verdwenen dominicanenklooster. De zuiderzijbeuk (met drie dwarskapellen) is van circa 1540.

Nieuwe Kerk (Spui 173a).
Tussen 1649-1665 gebouwd door Pieter Noorwits, die voortborduurde op de ideeŽn van Hendrick de Keyser. Elegant en belangrijk bouwwerk op een regelmatig grondplan (een langwerpige rechthoek met zes driezijdig gesloten apsiden), onder een ingenieuze kapconstructie.

Schuilkerk (oudkatholiek; Juffr. Idastraat 7-11).
Uit 1722 met een zeer mooi barok interieur.

Waalse Kerk (Noordeinde 25).
Eenvoudige kerk in empirestijl uit 1807.

Niet kerkelijke gebouwen
Binnenhof.
* Het oudste deel is het hoge rechthoekige rolgebouw uit circa 1230 met laatromaanse vensters. Daarachter ligt de Lairessezaal, die haar naam dankt aan zeven wandschilderingen van Gerard de Lairesse uit 1688.
* Westelijk van het rolgebouw ligt de gotische ridderzaal, geflankeerd door twee ronde torens en ontstaan onder graaf Floris V (1256-1296). Tijdens een restauratie in de 19de eeuw kregen de zijgevels een weergang met kantelen en torentjes, waarschijnlijk lijkend op het oorspronkelijke ontwerp.
* De zaal met haar indrukwekkende houten plafond dient tegenwoordig voor ceremonies als de opening van de Staten≠Generaal op de derde dinsdag in september (Prinsjesdag).
* Om de Ridderzaal heen staat een aantal parlements≠en regeringsgebouwen waarvan enkele vroeger een ander doel dienden, bijv. het voormalige goudsmidskeurhuis met een smalle 17de-eeuwse gevel.
* De Grenadierspoort aan de oostzijde (doorgang naar het Mauritshuis), is een sierlijk bakstenen gebouw uit 1634 met forse zandsteenblokken om de doorgang heen. Aan de westzijde vormt het het voorplein tot het Binnenhof; een renaissancepoort, de Stadhouderspoort, verbindt beide.

Gevangenpoort (Buitenhof).
Aan het poortgebouw uit de l4de eeuw met gewelfde doorgang werd in de 15de eeuw een gevangenis gebouwd. Het eenvoudige huis met een trapgevel herbergt thans een historisch museum met o.a. oude martelwerktuigen.

Huis ten Bosch (Haagse Bos / Bezuidenhoutseweg).
Pieter Post bouwde het buitenhuis midden in het stadsbos in 1645 voor Amalia van Solms, die het als een monument voor haar gestorven man, stadhouder Frederik Hendrik, liet inrichten. Tussen 1734-1737 werd het paleis door DaniŽl Marot verbouwd, waarbij o.m. de twee zijvleugels in 1751 werden toegevoegd. Beroemd is de Oranjezaal, die Amalia van Solms liet versieren met schilderijen ter verheerlijking van haar man, naar schetsen van Jacob van Campen. Het grote schilderij met de Triomf van de Prins is van Jacob Jordaens. Het huis dient thans als woonpaleis van de konink≠lijke familie.

Huis Huguťtan (Lange Voorhout 34).
DaniŽl Marot bouwde het kolossale huis in 1734 voor de bankiersdochter
's-Gravenhage, Huis ten Bosch Adrienne Marguťrite Huguťtan, die vijf jaar later met Karel van Nassau≠Beverweerd trouwde. De rijke barokke voorgevel wordt beheerst door een middenpartij, opgetrokken naar een ontwerp van J. Baurscheit de Jonge.

Mauritshuis (Plein 29).
Mooiste classicistische paleisje van Nederland, gebouwd in de jaren 1633-1644 door Jacob van Campen en Pieter Post in opdracht van Johan Maurits van Nassau≠Siegen, na 1636 gouverneur van BraziliŽ. Het gebouw, op een rechthoekige plattegrond, heeft tegen de vier bakstenen gevels fraai contrasterende zandstenen Ionische pilasters en andere sierdelen, waaronder frontons aan de voor- en achterzijde. Sinds 1821 herbergt het paleis het Koninklijk Kabinet van Schilderijen. Zie ook Musea.

Oude Raadhuis (Kerkplein/hoek Groenmarkt).
Gebouwd in 1564-1565 en een van de vroegste en rijkste renaissancegebouwen in Nederland. Op de begane grond de voormalige rechtszaal met de oorspronkelijke schepenbank met drie allegorische voorstellingen uit 1671. In 1733 werd aan de zijde van het Kerkplein een grote vleugel in Lodewijk-XIV-stijl aangebouwd.

s-Gravenhage, Paleis Noordeinde met ruiterstandbeeld van Willem van OranjePaleis Noordeinde (Lange Voorhout).
Dit paleis dateert in aanleg uit 1533, werd in 1640 door Jacob van Campen en Pieter Post ingrijpend verbouwd en kreeg in 1814 onder koning Willem I zijn huidige vorm. Na de brand in 1948 werd het weer in de oorspronkelijke stijl gerestaureerd. Thans werkpaleis van de koningin.

Pageshuis (Lange Voorhout 6).
Tussen de vele mooie patriciŽrshuizen aan het Lange Voorhout valt de schitterende trapgevel van dit huis op. Eind 17de eeuw woonden hier de hofjonkers van stadhouderkoning Willem III.

Vredespaleis (Carnegieplein).
Het tussen 1907-1913 in een combinatie van neostijlen door L.M. Cordonnier ontworpen paleis, midden in een fraai park, is zetel van het in 1920 opgerichte Internationale Gerechtshof. De bouwen de luisterrijke inrichting werden mogelijk gemaakt door donaties uit vele landen (0.a.1,5 miljoen dollar van de Amerikaanse staalkoning Andrew Camegie).

Schilderijenzaal Prins Willem V (Buitenhof 35).
De schilderijenzaal, tussen 1774-1795 ingericht, was het eerste museum van Nederland. De schilderijen bedekken de hele wand. Werk van Rubens, Steen, Potter, Wouwerman, Jordaens, De Vos en vele anderen.

Moderne architectuur.
* Het prachtige voormalige hoofdkantoor van de coŲperatie De Volharding, dat J.W.E. Buijs en J.B. LŁrsen bouwden (1927≠1928) aan de Grote Markt 22, is een van de eerste voorbeelden van glas- of lichtarchitectuur.
* Beide architecten deden ook samen de Rudolf Steinerkliniek (1926-1928; Nieuwe Parklaan 26).
Amsterdamse Schoolarchitect P.L. Kramer bouwde de Haagse Bijenkorf (1924-1926), hoek Grote Marktstraat/Wagenstraat.
* Het kantoorgebouw voor De Nederlanden van 1845 (1895-1896; Kerkplein) is van H.P. Berlage. Hij bouwde ook de First Church of Christ Scientist aan de Andries Bickerweg 1b.
* Het complex Papaverhof (1919-1922) is van J. Wils.
Het Nederlands Congresgebouw (Churchillplein 10) werd in 1956 door J.J.P. Oud ontworpen en na diens dood door zijn zoon H.E. Oud uitgevoerd.
* Een spectaculaire concentratie van eigentijds bouwen is te vinden aan de Bezuidenhoutseweg: op nr. 67 het ministerie van Buitenlandse Zaken (1974-1984) van Apon, Van den Berg, Ter Braak en Tromp;
* grenzend aan de Prins Willem Alexanderhof de Koninklijke Bibliotheek (1973-1982) van A. Hagoort, P.B.M. van der Meer en A.J. Trotz;
* het Algemeen Rijksarchief (1972-1979) van Sj. Schamhart en H. van Beek.
* Het Danstheater (1980≠1987) aan het Spui is van D. van Mourik en Carel Weeber.
* Weeber tekende alleen voor het woningbouwblok aan de Schedeldoekshaven/Zwarteweg (1982-1985).
* Het postkantoor (1984≠1987) op de Rijswijkseweg/hoek Waldorpstraat is ontworpen door Bureau Kraaijvanger.



Musea
Mauritshuis (Plein 29).
De collectie bestond oorspronkelijk uit schilderijen uit het bezit van het Huis van Oranje. De huidige verzameling is echter voornamelijk na 1822 tot stand gekomen. De 16de- en 17de-eeuwse schilderkunst uit Noord- en Zuid-Nederland is het rijkst vertegenwoordigd. Het is niet het brede historische overzicht dat het museum zozeer de moeite waard maakt, maar juist de aanwezigheid van een aantal absolute topstukken van o.a. Rembrandt, Vermeer, Hals, Steen, Potter, Rubens en Van Dijck. Verder in de verzameling werk van de Vlaamse primitieven (o.a. Rogier van der Weyden) en 16de-eeuwse Duitsers als Holbein en Cranach.

Haags Gemeentemuseum (Stadhouderslaan 41).
Het museum, gebouwd in de jaren 1927-1935, is ontworpen door H.P. Berlage. Hoogtepunt van de verzameling moderne kunst is een grote Mondriaancollectie. Andere afdelingen zijn gewijd aan oude kunstnijverheid en muziekinstrumenten. Er worden regelmatig wisselende tentoonstellingen georganiseerd.

Haags Historisch Museum (Korte Vijverberg 7).
Gevestigd in het geheel gerestaureerde pand van de Haagse schutterij, de St.-Sebastiaansdoelen. De geschiedenis van' s-Gravenhage wordt met de modernste middelen en op een speelse manier in beeld gebracht.

Rijksmuseum Meermanno-Westreenianum (Prinsessegracht 30).
Ondergebracht in het fraaie woonhuis ,van de verzamelaar naar wie het genoemd is, W.H.J. baron van Westreenen van Tiellandt (1783-1848). O.a. oudheden, middeleeuwse handschriften, gedrukte boeken en laatmiddeleeuwse Italiaanse schilderkunst. Sinds 1960 is hier ook het Museum van het Boek gevestigd, gewijd aan alle uiterlijke aspecten van het boek.

Rijksmuseum Mesdag (Laan van Meerdervoort 7).
De verzameling is met het (18de-eeuwse) gebouw in 1903 aan de staat geschonken door het schildersechtpaar Mesdag -Van Houten. In de collectie vooral werken uit de Haagse School en de School van Barbizon. Vertegenwoordigd zijn Breitner, Maris, J. IsraŽls, Corot, Courbet en Millet.

Panorama Mesdag (Zeestraat 65b).
Het grootste (1700 m2) 19de-eeuwse panorama van Europa, geschilderd door Hendrik Willem Mesdag, bijgestaan door zijn vrouw Sientje Mesdag≠Van Houten en andere collega's, onder wie Breitner. Het cirkelvormige panorama geeft een beeld van het vissersdorp Scheveningen in het jaar 1880.

Museon (Stadhouderslaan 41).
Dit museum voor het onderwijs is populair wetenschappelijk in de beste betekenis van het woord. Geologie, biologie, volkenkunde, geschiedenis, natuurkunde en techniek worden voorbeeldig gepresenteerd: leergierigheid wordt beloond met veel plezier. Het gebouw (1980≠1985) is van W.G. Quist.

Letterkundig Museum (Prinses Irenepad 10).
Alles met betrekking tot de Nederlandse literatuur na 1750 vindt hier een plaats. In de collectie o.a. handschriften, brieven, artikelen, bandopnamen en curiosa. Er worden regelmatig wisselende tentoonstellingen gehouden, gewijd aan een schrijver of een literaire stroming.

Andere bezienswaardigheden
Hofvijver, van hieruit heeft men een schitterend uitzicht op het Binnenhof en het Mauritshuis.
De Passage, een complex van drie met glazen kappen overdekte winkelstraten tussen Spuistraat, Buitenhof en Hofweg (1885 en 1929).
De watertoren (1874; aan het eind van de Pompstationweg) van L.A. Brouwer en Th. Stang is een sierlijk bouwwerk waarin verscheidene stijlen aan bod komen.

Aangrenzende gemeenten en stadsdelen
Rijswijk.
Het dorp Rijswijk groeide mee met' s-Gravenhage en zit er nu geheel aan vastgebouwd. De huizen Hofrust (Laan Hofrust 2), Hoornwijk (Jan Thijssenweg 2) en het voormalige raadhuis zijn typische landhuizen die vroeger buiten de stad lagen. Een mooi voorbeeld uit de 17de eeuw is Huis Cromvliet (Beetslaan 251). De NH kerk heeft nog enkele romaanse muurresten, een toren uit circa 1300 en een koor en schip uit de 15de eeuw.

Scheveningen.
Aan de weg naar Scheveningen ligt de miniatuurstad Madurodam (Haringkade 137), waarin alle belangrijke Nederlandse gebouwen nagebouwd staan in de grootte 1:25.
Scheveningen was ooit een vissersdorp, later een kuur- en vakantieoord.
Het Kurhaus, een weelderig strandpaleis, werd in 1884 door de Duitse architecten Henkenhaf en Ebert gebouwd.
De Oude Kerk (NH; Keizerstraat 8) is een driebeukige pseudobasiliek uit de 15de eeuw met een karakteristieke toren uit circa 1525.

Voorburg.
Mogelijk de plaats van de Romeinse vlootbasis Forum Hadriani. Het oudste deel van de bakstenen, laatgotische kerk (NH; Herenstraat) is de 14de-eeuwse toren, het koor kreeg zijn uiteindelijke vorm vermoedelijk omstreeks 1510; de ingang is 18de≠eeuws. In dezelfde mooie straat Huis Swaensteyn uit 1632 (een zwanenreliŽf boven de ingang) en hotel ' t Swaentje met een mooi uithangbord, en enkele andere fraaie gevels.
Het oorspronkelijk 14de-eeuwse kasteel De Binkhorst
kreeg zijn huidige aanzien in de 16de en 17de eeuw. Huis Hofwijck (Westeinde 2) werd tussen 1641-1643 door Pieter Post als landhuis gebouwd voor de dichter en staatsman Constantijn Huygens (thans Huygensmuseum). De tuin, ooit een schoolvoorbeeld van een geometrische tuin uit de 17de eeuw, werd na oude voorbeelden gedeeltelijk nieuw aangelegd.
Omgeving
Leidschendam (5 km NO).
De gemeente ontstond in 1938 door samenvoeging van de dorpen Veur en Stompwijk en ontleent haar naam aan een dam die hier al omstreeks 1220 gebouwd werd. De huidige sluis is van 1887, het mooie neonrenaissancistische sluiswachterhuisje van 1888. De achtzijdig hervormde kerk dateert uit 1654, maar werd in 1865 ingrijpend gewijzigd (het koepelvormige dak werd vervangen door een tentdak met klokkentorentje). '17de-eeuwse preekstoel. De stoomhoutzagerij De Salamander en de sluis zijn twee mooie industrieelarcheologische monumenten.

Zoeken naar een accommodatiebestemming (6498) in Nederland
Zoeken via Hotels/Wereldwijd naar een accommodatie in 212 landen.
Algemene informatie over Nederland