HAARLEM. Zeer bezienswaardige hoofdstad van de provincie Noord-Holland. Ontstaan op een strandwal die in de 8ste eeuw al bewoond was. In de 12de en 13de eeuw floreerde de plaats door de aanwezigheid van een grafelijk hof, strategisch gelegen aan de enige verbindingsweg tussen Noord- en Zuid≠Holland. In 1350 werd dat hof opgeheven, maar de inmiddels ommuurde stad bleef bloeien, vooral door de bierbrouwerijen, de scheepsbouw en de textielnijverheid. In de 18de eeuw stagneerde de economie, om na circa 1830 weer op te leven. De bolwerken werden geslecht en aan de noordkant door Zocher tot park omgevormd. Ondanks de dynamische ontwikkeling sindsdien is het stadshart redelijk ongeschonden gebleven. Vooral de omgeving van de Grote Markt (een van de mooiste pleinen van Nederland) heeft nog veel fraais te bieden, naar provincie kaart, naar plaatsnamen lijst Nederland.

† † †
    
SACRALE GEBOUWEN
Grote Kerk of St.-Bavokerk (NH; Grote Markt).
De bouw van de laatgotische kruisbasiliek met een slanke vieringtoren begon in de laatste jaren van de 14de eeuw met het optrekken van het koor. De dwarsbeuk ontstond tussen 1445-1465. Na de afbraak van het oudere schip in 1471 werd het thans bestaande schip opgericht. De toren kreeg zijn huidige aanzien in 1519≠1520. De gevel van de doopkapel, zuidelijk van het schip, werd ontworpen door stadsbouwmeester Lieven de Key in 1593, het consistorium ten zuidoosten van het koor kreeg zijn gotiserende vormen in 1658 van Salomon de Bray.
Een groot deel van de inventaris van de schitterende kerk dateert van vůůr de Hervorming.
Het koorhek (1509≠1517) en de koperen koorlezenaar (1499) zijn van Jan Fierens uit Mechelen. De koorbanken zijn uit 1512. Het monumentale en rijk uitgevoerde orgel werd in 1738 gebouwd door Christian MŁller naar een ontwerp van DaniŽl Marot. In 1766 speelde de tienjarige Mozart erop. De toren bevat een klokkenspel van de gebroeders Hemony.

St.-Antonius van Paduakerk (RK; Nieuwe Groenmarkt). Waterstaatskerk uit 1843.

Bakenesserkerk (NH; Vrouwestraat). Schip en onderbouw van de toren dateren nog uit het einde van de 15de eeuw, de rijke zandstenen bekroning van de mooie toren ontstond omstreeks 1530.

St.-Bavokathedraal (RK; Leidsevaart 146).
Merkwaardig, kolossaal bouwwerk, tussen 1895-1930 gebouwd in een combinatie van o.a. neogotische en Byzantijnse vormen door J.Th.J. Cuypers en J. Stuyt. Het interieur en de rijke inventaris zijn zeer bezienswaardig.

St.-Janskerk (RK; Jansstraat 38).
Thans gemeentearchief en niet te bezichtigen. Oorspronkelijk kerk van het johannieterklooster; schip vermoedelijk 14de-eeuws, koor 15de-eeuws en sierlijk torentje uit 1595.

St.-Jozefkerk (RK; Jansstraat).
Waterstaatskerk uit 1844. Aardig interieur.

Nieuwe Kerk (NH; Nieuwekerksplein).
Een ouder gebouw werd tussen 1645-1649 vervangen door nieuwbouw naar een ontwerp van Jacob van Campen, met gebruikmaking van de sierlijke toren uit 1613 van de hand van Lieven de Key. In de kerk, een eenvoudig vierkant gebouw, zijn de schilders Philips Wouwerman en Jacob van Ruysdael begraven.

Waalse Kerk (NH; Begijnhof).
14de≠eeuws, vroeger kerk van het Begijnenhof; 16de-eeuwse sacristie met interessant houten gewelf.

NIET-KERKELIJKE GEBOUWEN

Hoofdwacht (Markt).
Het gebouw heeft een voorgevel uit 1650, maar is in aanleg veel ouder. Het eerste raadhuis van de stad zou hier gestaan hebben.

Leprozenhuis (Schotersingel 2).
Schilderachtig gebouwencomplex rond laatmiddeleeuwse kapel, in 1319 gesticht buiten de muren.

Nieuwe- of St.-Jorisdoelen (Grote Houtstraat 144).
In 1591 gebouwd als schuttersdoelen, in 1706 omgebouwd tot Proveniershuis.

Paviljoen Welgelegen (Frederikspark).
Het voorname neoclassicistische paleisje, tussen 1785-1788 gebouwd voor de Amsterdamse bankier Henry Hope, ligt buiten de oude stad. Thans Provinciehuis; beelden van de Brusselaar Godecharle.

Poort.
De indrukwekkende verdedigingspoort uit de late 14de eeuw is de enige in Haarlem behouden gebleven poort. Het hoofdgebouw wordt aan weerszijden geflankeerd door achtkantige torentjes, de lagere voorpoortgracht heeft twee ronde torens.

Stadhuis (Grote Markt).
Eigenaardig complex waarvan het oudste deel, de Gravenzaal (midden-14de-eeuws), in 1630 van bordes, balkon en nieuwe vensters werd voorzien. De slanke toren op de rechterhoek werd in 1772 afgebroken, maar in 1914 naar oude tekeningen herbouwd. De twee vooruitspringende aanbouwen aan de Marktkant (de Kleine en de Grote Vierschaar) dateren uit de 15de eeuw. De laatste werd in 1633 vermoedelijk door Salomon de Bray gewijzigd.
Tot de veelvormige indruk van:
het gebouw draagt in hoge mate de mooie vleugel langs de Zijlstraat bij, in 1620 naar een ontwerp van Lieven de Key gebouwd. Inwendig in het oudste deel een grote zaal met op zware balken rustende zoldering (midden-16de-eeuws), daarnaast vele vertrekken met schilderijen en schouwen. In de oude raadzaal hangen twee gobelins uit 1629 die de verovering van Damiate en de verlening van het Haarlemse wapen uitbeelden.

Stads- of Kloveniersdoelen (Gasthuisstraat 32).
In deze voormalige schuttersdoelen met een poort uit 1612 en twee vleugels uit vermoedelijk 1562 hingen ooit de schuttersportretten van Frans Hals die thans in het Frans Halsmuseum hangen.

Standbeeld van Laurens Janszoon Coster (Grote Markt).
Het standbeeld voor Coster, die in het huis Grote Markt 25 werd geboren en bijna gelijktijdig met Gutenberg de boekdrukkunst uitvond, werd in 1856 opgericht.

Vleeshal (Grote Markt).
Het schitterende renaissancegebouw werd in 1602-1603 naar een ontwerp van Lieven de Key opgericht. Zie ook Musea.

Waag (Damstraathoek Spaarne).
Ook de in 1597-1598 gebouwde Waag kan naar een ontwerp van Lieven de Key zijn gebouwd: hij was sinds 1593 eerste stadsbouwmeester van Haarlem.

HOFJES

Haarlem is vele hofjes rijk, die vaak in afgelegen straatjes en achter poorten verborgen liggen:
* Hofje van Staats (Jansweg 39), gebouwd in 1730 met hoge middenpartij en uitwendig voornaam;
* Hofje van Noblet (Nieuwe Gracht 2) uit 1758-1760 met een mooie regentenkamer, waarin goudleren behang en 18de-eeuwse portretten en meubilair;
* Hofje de Bakenesserkamer (Wijde Appelaarsteeg 11), het oudste hofje van de stad, in 1395 gesticht door Dirk van Bakenes, in de 17de eeuw nieuw opgebouwd en in 1756 verbouwd;
* Hofje in de Groene Tuyn (Wannoesstraat 23), in 1616 voor rk≠vrouwen boven de vijftig gesticht;
Brouwershofje (Tuchthuisstraat 8), gesticht in 1472, na een brand in 1576 herbouwd;
* Frans Loenenhofje (Witte Heerenstraat 24) uit 1607 met fraaie toegangspoort en mooie regentenkamer, waarin een portret van de jonge Frans Loenen door Jan van Scorel;
* Hofje van Guurtje de Waal (Lange Annastraat 40), uit 1616, met zijn bloeiende binnenhof en witte huisjes een van de meest schilderachtige hofjes in Haarlem;
* Teylershofje (Koudenhorn 64, aan het Spaarne), monumentaal complex, in 1787 gebouwd met 24 woningen in Lodewijk-XIV-stijl;
* Hofje van Heythuysen (Kleine Houtweg 135), 1651 gesticht, buiten de oude stad.



MUSEA

Frans Halsmuseum (Groot Heiligland 62). Voormalig oudemannenhuis uit 1608. Zeer sfeervol museum (sinds 1913) dank zij een met veel smaak uitgevoerde verbouwing van de vier vleugels; de Franse binnentuin die zij omsluiten is in ere hersteld. Belangrijkste deel van de collectie: schilderijen uit de Haarlemse School van Frans Hals (1580-1666) en andere meesters. In de nieuwe vleugel worden tentoonstellingen van moderne kunst gehouden.
In de Vishal en de Vleeshal (Grote Markt),
beide dependances van het Frans Halsmuseum, regelmatig exposities van oude en moderne kunst.

Teylers Museum (Spaarne 16).
Op ťťn na oudste museum van Nederland. Ontstaan in 1778 na het overlijden van de zijde- en lakenhandelaar Pieter Teyler van der Hulst, die zijn verzameling voor het publiek toegankelijk wilde maken. De historische natuurkundige instrumenten en de mineralen zijn ondergebracht in de magnifieke ovale zaal die Leendert Viervant in 1780 bouwde. Fossiele planten en dieren zijn te bezichtigen in de grote zaal.
Tot het museum behoort ook een wereldberoemde collectie tekeningen
van o.a. Michelangelo, RafaŽl en Rembrandt. De schilderijenverzameling uit de 19de en 20ste eeuw telt interessante stukken.

Schatkamer van de St.-Bavokerk (Leidsevaart 146). Gouden en zilveren religieuze voorwerpen.

ANDERE BEZIENSWAARDIGHEDEN
De stijl van Lieven de Key
is te zien in een reeks trapgevels, vooral in het centrum en aan de Gedempte Oude Gracht.

De Haarlemmerhout is een bos (aangelegd tussen 1583-1735) ten zuiden van de stad met overwegend beuken en linden.

Het station (1899-1908; Stations≠plein) van D. Margadant is prachtig gedecoreerd in art-nouveaustijl. De geest van Berlage is voelbaar.

Aan de Gedempte Oude Gracht staan twee interessante gebouwen van de Amsterdamse School: het warenhuis van V &D (J. Kuyt, 1929) en het Postkantoor (J. Crouwel, 1919-1922).

De architect J.B. van Loghem ontwierp enkele woningbouwcomplexen in 1917 -1922: Rosenhaghe (Zijl weg e.o.), Tuinwijk Noord (Kleverparkweg), Tuinwijk Zuid (Vijverlaan e.o.), en een rij huizen aan de Kleverlaan.

In de Haarlemmerhout staat een Hildebrandmonument van J. Bronner (1962). Hildebrand was het pseudoniem van de Haarlemse schrijver N. Beets (1814≠1903), die in zijn Camera Obscura o.a. het verhaal 'Een onaangenaam mens in de Haarlemmerhout' schreef.

OMGEVING

Bloemendaal (3 km W).
De hervormde kerk aan het Kerkplein werd in 1635-1636 gebouwd. Dichtbij staat een tuinpaviljoen uit 1791 in Lodewijk≠XVI-stijl. Enkele l8de-eeuwse landhuizen, bijv. Sparrenheuvel.
De voormalige Montessorischool (Vijverweg 27) is een interessant voorbeeld van het 'Nieuwe Bouwen', van J.H. Groenewegen (1930-1936).
Een prachtige en zeer gevarieerde scala van bouwstijlen biedt het villapark Duin en Daal, in een door J.D. Zocher jr. ontworpen landschappelijke omgeving.

Heemstede (4 km ZW).
Op de fundamenten van een oudere, in 1573 afgebrande kerk werd tussen 1623 en 1625 een nieuwe hervormde kerk in gotiserende vormen opgetrokken. In het koor staat de marmeren tombe voor raadpensionaris Adriaan Pauw (t1653).
Het laatmiddeleeuwse slot Heemstede
werd in 1810 afgebroken; behouden bleven enkele delen en de rijk uitgevoerde toegangsbrug tot de in 1648 voor Adriaan Pauw opgetrokken 'Vredesburcht' (naar de Vrede van MŁnster waarbij hij de Nederlandse delegatie had geleid)
Voorname l8de-eeuwse landhuizen
o.a. Bosbeek, Huis te Manpad en Hartekamp, waar de Zweedse natuuronderzoeker Carl Linnaeus tussen 1735-1737 woonde en de botanische en zoŲlogische verzamelingen van de Amsterdamse koopman Clifford inventariseerde.
Aan de Manpadslaan staat een obelisk
ter nagedachtenis aan het verdrijven van de Vlamingen in 1304 en de mislukte poging tot ontzet van Haarlem in 1573.

Santpoort (5 km N).
Slot Brederode dateert vermoedelijk uit het begin van de l3de eeuw, werd in 1426 ten dele verwoest en daarna niet herbouwd. Na uitvoerige conserveringswerkzaamheden is het slot thans een romantische ruÔne. Langs de weg naar Velsen ligt een reeks landhuizen van Amsterdamse kooplieden, bijv. Beeckestein uit 1716-1721, met een mooie inrichting en schitterende tuinen.

Spaarndam (6 km NO).
Aantrekkelijk dorp aan de monding van het Spaarne, vooral interessant om de vijf oude sluizen en de aardige bebouwing rond de kolk (beschermd dorpsgezicht).
De hervormde kerk werd in 1627 gebouwd en in 1664 uitgebreid; inrichting van omstreeks 1665.
Het gemeenlandshuis van Rijnland aan de Spaamdammerdijk was oorspronkelijk een 'timmerhuis' (voor reparaties aan sluizen e.d.), uit 1641.
De eenzaam in het land liggende toren van Spaarnwoude is een laatromaans gebouw uit de l3de eeuw. De kleine aangebouwde zaalkerk uit 1764 is niet meer in gebruik.

Velsen (10 km N).
Van de eenbeukige romaanse kerk (NH; 10e of 11lde eeuw) staat nog een groot deel van de noordelijke muur en de westelijke voorgevel. De H. Willibrord zou op deze plaats reeds rond 690 een kerk hebben gesticht. Omstreeks 1200 ontstond de toren, vermoedelijk in de l4de eeuw verhoogd; het reliŽf boven de ingang zou uit de l3de eeuw kunnen dateren. Het oostelijke deel van de kerk ontstond in de l8de eeuw.

Vijfhuizen (5 km Z).
Het stoomgemaal de Cruquius is een van de drie gemalen waarmee in 1849-1852 de Haarlemmermeer werd leeggemalen. Het indrukwekkende gevaarte is thans als museum ingericht.

Zoeken naar een accommodatiebestemming (6498) in Nederland
Zoeken via Hotels/Wereldwijd naar een accommodatie in 212 landen.
Algemene informatie over Nederland