LEIDEN, provincie Zuid-Holland. Omstreeks 1100 werden bij een dijkdorp aan de Rijn een burcht en een grafelijk hof (Gravensteen) gebouwd. In de 13de en 14de eeuw bloeide de zo ontstane nederzetting op door de lakennijverheid. Na het befaamde beleg in 1574 kreeg de stad haar universiteit. Daarna volgde een nieuwe opleving, ook van de textielindustrie, die na circa 1660 ophield. Na een lange periode van verpaupering krabbelde Leiden na circa 1870 weer op. In de vorige eeuw hebben gevoelloze saneringen grote stukken van de oude stad vernietigd. Veel moois is toch nog bewaard gebleven in de dicht bebouwde, pleinloze middeleeuwse kern, bij de samenvloeiing van de Oude en de Nieuwe Rijn, naar provincie kaart, naar plaatsnamen lijst Nederland.

     
    
In de jaren zeventig van de vorige eeuw
kreeg het bloeiende literaire leven in Leiden landelijke bekendheid dank zij J.M.A. Biesheuvel, Maarten 't Hart, F.B. Hotz e.a.

Sacrale gebouwen:
Hartebrugkerk (RK; Lange Mare).
Waterstaatskerk uit 1835-1836, door R. Molkenboer gebouwd, met een voorgevel verrijkt door een Ionische zuilenportiek. De toren ontstond in 1892, het koor in de jaren 1896-1897.

Lodewijkskerk (RK; Steenschuur).
Oorspronkelijk als kapel van het St.­Jacobsgasthuis in 1538 gebouwd, na de hervorming in gebruik als Saaihal, in 1808 weer tot katholieke kerk ingericht in opdracht van Lodewijk Napoleon. In 1956-1957 gerestaureerd en uitgebreid. De houten torenspits is in 1593 hier geplaatst. De inwendige aankleding ontstond tussen 1808-1809 naar een ontwerp van Jan Giudici.

Marekerk (NH; Oude Vest).
Deze merkwaardige koepelkerk werd tussen 1639-1649 gebouwd naar plannen van de stadsarchitect Arent van 's-Gravesande als achtzijdige centraalbouw; kort daarop werd het monumentale zandstenen portaal door Jacob van Campen toegevoegd.

Pieterskerk (NH; Pieterskerkhof) 
De bouw van de kruis basiliek begon eind 14de eeuw. Het koor werd in 1412 gewijd. Aan het einde van de 15de eeuw kwam het huidige vijfbeukige schip gereed, dat gebouwd werd op de plaats van een bouwvallig schip uit de 12de eeuw. De toen nog bestaande toren stortte in 1512 in; de middenbeuk werd daarna in westelijke richting doorgetrokken. Het brede, tweebeukige dwarsschip werd na 1500 toegevoegd. Inwendig is de kerk ruim en licht. Laatgotische preekstoel uit omstreeks 1525 en orgel uit 1639-1641. Het eenvoudige monument voor Boerhaave in het zuiderdwarsschip werd in 1762 opgesteld. Een gedenkplaat aan de buitenmuur herinnert aan John Robinson en de 'pilgrimfathers', die voor hun emigratie naar Amerika op het schip de 'Mayflower' in Leiden een toevluchtsoord hadden gevonden.

St.-Pancraskerk of Hooglandse Kerk (NH; Hooigracht).
Het oudste deel van de voormalige kapittelkerk is de 14de­eeuwse toren; de houten bovenbouw is uit 1622. Met het koor werd in de tweede helft van de 15de eeuw begonnen, het dwarsschip ontstond omstreeks 1500. De bouw van het schip schijnt in de eerste helft van de 16de eeuw te zijn gestaakt, toen het schip tot aan de oude toren reikte. Het gotiserende westportaal dateert uit 1655. Een stenen gewelf zou wel voorzien zijn, maar werd slechts in de kooromgang en zijbeuken gerealiseerd. De houten stergewelven in koor en dwarsschip zijn 19de-eeuws. De epitaaf voor burgemeester Van der Werff (t 1604), die de verdediging van de stad geleid had bij het beleg van 1574, is werk van Rombout Verhulst uit 1661.

Waalse Kerk (NH; Breestraat 64).
De in de kern laatgotische kapel van het St.-Catharinagasthuis werd in 1634­1635 uitgebreid en kreeg in 1737-1739 de huidige voorgevel en het barokke torentje. Rechts bleven drie traveeën van het gasthuis, dat ooit aan weerszij­den aan de kapel aansloot, behouden.

Niet-kerkelijke gebouwen
Academie (Rapenburg 73).
Als kerk van het dominicanessenklooster in 1516 gewijd, werd het rechthoekige gebouw in 1581 bestemd tot hoofdgebouw van de universiteit en in 1670 voorzien van een houten torentje. Aan de oorspronkelijke functie van het gebouw herinnert nog een rijke renaissancegrafzerk van Vincent Lucas uit 1556. De Senaatskamer met vele portretten van universiteitsprofessoren werd tussen 1733-1737 vernieuwd. In het gebouw is het Academisch Historisch Museum ondergebracht.

Bibliotheca Thysiana (Rapenburg 25).
Gesticht in 1655 en gebouwd naar plannen van Arent van 's-Gravesande. Zowel de voorgevel met Ionische pilasters alsook de inrichting uit de bouwtijd is goed behouden gebleven.

Burcht.
De 'burcht' op de samenvloeiing van de Oude en de Nieuwe Rijn is waarschijnlijk rond 1200 ontstaan op een kunstmatige, 12 m hoge heuvel (toevlucht bij overstromingen). De muur om het burchtplein heeft een doorsnee van circa 35 m, aan de binnenzijde grote boognissen en daarboven een weergang. In de loop van de eeuwen werden vele delen vernieuwd. De ingang kreeg zijn huidige aanzien in 1653; aan de voet van de heuvel een ijzeren hek uit de 18de eeuw tussen twee 16de-eeuwse pijlers.

De Doelen (Groenhazengracht).
De toegangspoort tot de verdwenen Schuttersdoelen is in 1645 gebouwd door Arent van 's-Gravesande en wordt bekroond door een beeld van St.-Joris te paard.



St.-Elisabethsgasthuis (Ceciliastraat).
Gesticht in 1428, in 1971 verbouwd tot tehuis voor ouden van dagen.

Gemeenlandshuis van Rijnland (Breestraat 59).
Schilderachtig, onregelmatig complex, in de loop van de eeuwen ontstaan rond een 16de-eeuwse kern. De lange voorgevel aan de Breestraat, met drie geveltoppen, is uit 1597-1598. In het fraaie interieur b­vindt zich o.m. de Grote Zaal, in de tweede helft van de 17de eeuw door Pieter Post vormgegeven, met beschilderd houten tongewelf.

Gravensteen.
De ooit grafelijke, later stedelijke gevangenis in de buurt van de Pieterskerk dateert in aanleg vermoedelijk uit de 13de eeuwen werd in de 17de eeuw uitgebreid. In de cellen werden wandschilderingen uit 1566 ontdekt (Christus aan het Kruis en de Beschimping van Christus).

Hofjes.
Leiden is bekend om zijn groot aantal (35) hofjes, die vaak naar de stichter zijn genoemd.
St.-Annahofje (Hooigracht 9).
In 1492 gesticht; ondanks de Hervorming heeft het zijn kapel met de oorspronkelijke inrichting behouden. Zandstenen poort uit 1685.
Hofje van Broekhoven (Papengracht 16).
In 1640 waarschijnlijk door Arent van 's-Gravesande gebouwd.
Meermansburg (Oude Vest 159).
Gesticht m 1681. Het grootste hofje van de stad. Bezit o.a. portretten van Jacob Cuyp en Jan de Baen.
Tevelingshofje (Vierde Binnenvestgracht 7).
Toegeschreven aan de stadsarchitect Willem van der Helm (1666). Mooie regentenkamer.

Korenbrug en Korenbeurs.
De brug over de Rijn uit 1642 kreeg in 1825 de twee open zuilengalerijen (de korenmarkt), werk van de stadsarchitect Salomon van der Paauw.

Lakenhal (Oude Singel 29).
In de jaren 1639-1640 door Arent van 's-Gravesande gebouwd; het beeldhouwwerk werd uitgevoerd door Bartholomeus Drijffhout en Pieter A. 't Hooft. Groot hoofdgebouw met twee lagere zijvleugels om een voorplein. Zie Musea.

Stadhuis (Breestraat).
Naar een ontwerp van Lieven de Key kreeg het oorspronkelijke raadhuis tussen 1594­1597 een mooie renaissancegevel met drie toppen, die na een brand in 1929 gerestaureerd kon worden. De rest van het gebouw moest opnieuw worden opgebouwd.

Waag (Aalmarkt / hoek Mandemakerssteeg).
Tussen 1657-1659 gebouwd door Pieter Post, samen met de daarachter liggende Boterhal. De geheel in zandsteen uitgevoerde topgevel is versierd met reliëfs van Rombout Verhulst.

Musea
Rijksmuseum van Oudheden (Rapenburg 28).
Zeer grote collectie met als bijzonder bezienswaardige onderdelen: de Egyptische afdeling (vooral de prachtige Taffeh-zaal, met een complete Nubische tempel), beeldhouwwerk uit Soemerië en de klassieke afdeling met kunst uit Griekenland en het Romeinse Rijk.

Rijksmuseum voor Volkenkunde (Steenstraat 1).
In dit oudste volkenkundig museum van Europa (gesticht in 1837) zijn zeer uitgebreide oudheidkundige en volkenkundige verzamelingen te zien van beschavingen buiten Europa: van de Eskimo' s tot Indonesië, van de Maya's tot Japan.

Stedelijk Museum De Lakenhal (Oude Singel 32). Op de schilderijenafdeling hangt een belangrijke collectie Hollandse meesters met werk van o.a. Lucas van Leyden, Jan van Goyen, Jan Steen, Rembrandt en Gerard Dou.

Andere bezienswaardigheden.
De fontein op de Vismarkt
werd opgericht in 1692-1693, vermoedelijk naar plannen van de toenmalige stadsarchitect Jacob Roman. Van de 17de-eeuwse versterkingen zijn twee poorten van Willem van der Helm behouden gebleven, de Zijlpoort uit 1667 en de decoratieve Morschpoort uit 1668-1669.

Het Weeshuis (Hooglandse Kerkgracht 17)
is een schilderachtig complex 17de-eeuwse gebouwen.

Mooie topgevels o.a.:
Oude Singel 72 uit omstreeks 1615, Pieterskerkgracht 9 uit 1620 en Breestraat 56 uit om­streeks 1629.
Aan het mooie Rapenburg
zijn vele statige gevels uit verschillende perioden te zien.
Tegenover de Stadstimmerwerf
aan het Galgewater uit 1612 stond ooit het geboortehuis van Rembrandt; het huidige huis in de Weddesteeg draagt een gedenksteen.
Interessante nieuwbouw van de Rijksuniversiteit
is te zien aan de Witte Singel: Ut Arsenaal' (door Tj. Dijkstra, 1984), de universiteitsbibliotheek en faculteitsgebouwen (1976-1982) van B. van Kasteel en J. van Stigt.
De sterrenwacht van de Rijksuniversiteit
(1858-1861) is gebouwd op een bolwerk aan de westkant van de stad.

Omgeving
Oegstgeest (2 km NW).
Ooit stond hier een van de oudste kerken van Holland, maar daar is niets van over. De huidige hervormde kerk ('t Groene Kerkje) werd opgetrokken op de plaats van een 15de-eeuws gebouw. Het schip werd in 1600, het dwarsschip in 1662 vernieuwd.
Het herenhuis Oud-Poelgeest
(midden 17de eeuw) was vanaf 1724 het woonhuis van Herman Boerhaave, maar werd sindsdien sterk veranderd. Tussen 1641-1643 woonde de Franse filosoof René Descartes op het buiten Endegeest, een adellijk huis uit circa 1650, ongeveer een eeuw later verbouwd.
Oegstgeest is de geboorteplaats
van de schrijver Jan Wolkers (1925), die er een aantal van zijn geruchtmakende boeken heeft laten spelen, o.a. Terug naar Oegstgeest.

Voorschoten (4 km ZW).
De fraai bebouwde en beplante Voorstraat vormt de kern van het beschermde dorpsgezicht. De hervormde kerk werd in 1868 gebouwd op de plaats van een oudere, waarvan slechts de forse 16de­eeuwse toren is overgebleven. Het raadhuis is een gebouw uit 1925 van W. Verschoor in de stijl van de Amsterdamse School.

Huis Duivenvoorde werd in 1631 gebouwd
met gebruikmaking van 15de-eeuws muurwerk en een 13de-eeuwse donjon. Het huidige aanzien kwam tot stand door een verbouwing in 1717. Het sierlijke gebouw heeft een U-vormige plattegrond en opvallend veel vensters. De rijke inrichting kan bezichtigd worden.

De voormalige fabriek voor goud- en zilverwerken 'Van Kempen en Begeer'
(1858) ligt als een landgoed in een prachtige parkachtige omgeving. Het inrijhek is een mooi staaltje Jugendstil (rond 1900). De magnifieke nieuwe aanbouw (1987-1988) is van de Amerikaanse architect Robert Stern.

Zoeken naar een accommodatiebestemming (6498) in Nederland
Zoeken via Hotels/Wereldwijd naar een accommodatie in 212 landen.
Algemene informatie over Nederland  ▲