Gemeente Littenseradeel. Ten zuidwesten van Leeuwarden, naar overzicht prov. Friesland. In de Friese 'Greidhoek' lag de agrarische gemeente  Baarderadeel (Fries: Baarderadiel). De gemeente heeft bestaan tot 1984. Na de gemeentelijke herindeling op 1 januari 1984 is Baarderadeel samen met de gemeente Hennaarderadeel opgegaan in de nieuwe gemeente Littenseradeel met maar liefst 29 dorpen en 26 buurtschappenvroeger met o.a. Huins, Mantgum en Weidum, naar provincie kaart, naar plaatsnamen lijst Nederland.

     
    
Er is weinig begroeiing in dit deel van Fryslân.
Er is een wijds uitzicht over het vlakke weidelandschap. In dit boomarme gebied was de iep, voor de iepziekte optrad, de voornaamste boomsoort. De voornaamste bodembegroeiing bestaat uit verschillende grassoorten.

Baarderadeel had Mantgum als centrum.
De gemeente ontleen
de haar naam aan het dorp Baard, de oude middeleeuwse hoofdplaats. In de loop der tijden heeft deze vierde 'grietenij' van Westergo nogal eens van hoofdplaats gewisseld. Behalve Baard hebben ook Jorwerd en Weidum zich zo mogen noemen. Pas in 1908 werd Mantgum de zetel van de gemeente.

Mantgu
m is een statig dorp, met mooie vrijstaande herenhuizen en een witgepleisterde kerk op een hoge terp.
Aan de Veerhuishoek (Fearhűshoeke) is nog een voormalig veerhuis uit de 18e eeuw te bewonderen. Niet ver van Mantgum ligt de boerderij Hoxwier, genoemd naar de state die hier ooit heeft gestaan. Deze stins, waar nog 18eeeuwse tekeningen van bestaan, is in 1745 onder de slopershamer gevallen.

Ten noorden van Mantgum ligt Weidum,
dat ook een tijdlang het centrum van Baarderadeel is geweest. In die tijd was het dorp de woonplaats van vele notabelen.
Het opvallendste gebouw in de plaats is de Hervormde kerk uit de 13e eeuw, die grotendeels in zijn oorspronkelijke vorm bewaard is gebleven. De terp waarop de kerk ligt, is voor een flink deel afgegraven.

Voorbij Weidum rijdt u even linksaf naar Beers,
waar u het laatste restant kunt vinden van de vele stinzen en staten die dit gebied rijk is geweest:
 'De Poarte fan Beers',
het poortgebouw van de in 1756 gesloopte Unia State, gelegen ten noorden van de kerk en daterend uit 1616. Het is een aantrekkelijk gebouw, met topgevels aan voor- en achterzijde, dat nog niet zo lang geleden grondig is gerestaureerd. Op de zolder van het poortgebouw is nu een bescheiden stinzenmuseum ingericht met voorwerpen die iets vertellen over de oude Friese adelshuizen, waaronder wapenstenen en -borden, afbeeldingen van alle nog bestaande poorten van oude stinzen en gegevens over de zwanen jacht.

Ongeveer 5 km ten westen van Beers,
vlak bij de autoweg van Bolsward naar Leeuwarden, ligt het terpdorp Huins, met zijn 13e-eeuwse kerkje. Ten zuiden van Wieuwerd  ligt Bozum. Het heeft een 12e-eeuwse kerk met fraaie fresco's in het koorgewelf.

Het mysterie van Wieuwerd

Wieuwerd is wel het bekendste dorp van
Littenseradeel.
Dat komt door de vier mummies die in een grafkelder onder het koor van de 13e-eeuwse kerk te zien zijn. De lijken werden driehonderd jaar geleden bijgezet, maar zijn nooit tot ontbinding overgegaan.
 
De kelder werd in 1765 bij toeval ontdekt.
De Leeuwarder Courant van 9 maart van dat jaar meldde dat in Wieuwerd een lijk 'in deszelfs gehele gedaante' was gevonden. Timmerlieden die in de kerk bezig
waren zouden uit nieuwsgierigheid een kijkje in de oude grafkelder hebben genomen. Toen zij een van de kisten hadden geopend waren zij zo geschrokken van het geheel gaaf gebleven lijk dat ze op de vlucht waren geslagen. Een andere lezing luidt dat de mummies door een timmerman waren ontdekt. Hij had zijn hamer door een tochtgat in de kelder laten vallen en was zijn gereedschap terug gaan halen.

Toen de kelder ontdekt werd stonden er elf met linnen beklede eikenhouten kisten met mummies erin.
In de loop van nog geen 200 jaar zijn zeven van die elf lijken door vandalisme onherstelbaar verminkt.

Wie de doden zijn weet niemand met zekerheid te zeggen.
De grafkelder werd in 1609 gebouwd in opdracht van Pieter van Walta die Thetinga State te
Wieuwerd bewoonde. Diens kleindochters sloten zich aan bij de religieus-mystieke secte van de Labadisten, die na de dood van hun leider, de Fransman Jean de Labadie, naar Friesland waren uitgeweken en vervolgens in Thetinga State hun intrek hadden genomen. Door de opvallende soberheid van de kisten - zonder naam, datum, familiewapen - vermoedt men dat de mummies leden van die secte zijn geweest.

De d
uizenden toeristen die jaarlijks de grafkelder van Wieuwerd bezoeken
vragen zich af hoe het mogelijk is dat de lijken nooit tot ontbinding zijn overgegaan. Onderzoeking
en hebben uitgewezen dat de kelder met zijn tochtgaten waarschijnlijk het uitdrogingsproces heeft mogelijk gemaakt. Uit het feit dat de koster er in oorlogstijd tabak droogde blijkt wel dat de kelder behoorlijk droogt. Maar het is lang niet zeker dat alleen hierdoor de dode lichamen zijn gemummificeerd.

Bezienswaardighede
n
Mantgum: N.H.-Kerk, met kerkhof. Wellicht 16e-eeuws kerkgebouw, omstreeks 1780 gerestaureerd. Te bezichtigen.

Beers: Poort van Unia State. Gerestaureerd poortgebouw uit 1616, 'De Poarte fan Beers', maakte deel uit van de in de 18e eeuw gesloopte Unia State. Thans in gebruik als stinzenmuseum. Te bezichtigen gedurende de zomermaanden.

Weidu
m: NH.-Kerk. Vroeg-13e-eeuws kerkgebouw met tufstenen toren uit ca. 1100. Fraai 17eeeuws interieur. Te bezichtigen.

Huins: NH.Kerk. Gepleisterd, door klimop begroeid 13e-eeuws kerkje, met rondgesloten koor. Te bezichtigen.

Wieuwerd: NH.-Kerk. Kerkgebouw uit ca. 1200, met onder het verhoogde koor een 17e-eeuwse grafkelder met vier gemummificeerde lijken. Te bezichtigen.

Bozum: NH.-Kerk. Eind 12e eeuw. Unieke fresco's. Te bezichtigen.


Uit de gemeentelijke site Littenseradeel :
Algemeen

Littenseradiel ligt in het Friese ‘Terpelân’ en behoort tot het vroegst bewoonde deel van het Noord-Nederlandse zeekleigebied.
Rond het jaar 500 voor Christus vestigden de eerste bewoners zich hier in de regelmatig door de zee overstroomde kuststreek. Om have en goed tegen het water te beschermen wierpen zij woonheuvels of terpen op. Deze tekenen zich nu nog af als lichte terreinverhogingen.

De ondergrond van de 29 dorpen en bijna even zo talrijke buurtschappen wordt gevormd door zulke oude terpen.
Sinds het jaar 1000 behoeden dijken land en bewoners tegen stormvloed en overstromingen. Vele oude dijken slingeren zich heel herkenbaar door het landschap, bijvoorbeeld de Slachte (ten westen van Kűbaard, langs Hidaard en Reahűs oostwaarts) en de dijk van de voormalige Middelzee (de Hegedyk tussen Jellum en Boazum).

Het oude zeekleigebied is altijd welvarend geweest.
Dat valt in dit bij uitstek weidegebeid af te lezen aan de talrijke grote boerderijen van het stelp- en kop-hals-romptype. Bijna ieder dorp telt statige herenhuizen en een beeldbepalende oude kerk. Imposante 11de en 12de eeuwse kerken in Romaanse stijl staan bijvoorbeeld in Jorwert en Boazum. Diverse fraaie dorpsgezichten, oude kerkpaden, talrijke dorpsvaarten, zeer verrassende elementen (de mummies in Wiuwert) en natuurlijk het weidse landschap nodigen uit tot rondtoeren en rondkijken.

Grietenij
Littenseradiel is per 1 januari 1984 ontstaan uit de gemeenten Baarderadeel en Hennaarderadeel. De naam is ontleend aan de namen van twee vroegere terpen uit die gemeenten: Easter'littens' in Baarderadeel en Wester'littens' in Hennaarderadeel.

Eind 14e eeuw waren Baarderadeel en Hennaarderadeel
onderdeel van Vijfdelen dat in het Noordwesten van Fryslân lag. Sinds het begin van de jaartelling noemde men dit deel van Fryslân Westergo. Westergo lag tussen de Zuiderzee (nu IJsselmeer) en de Middelzee (die Fryslân eeuwen lang in tweeën deelde).
Baarderadeel en Hennaarderadeel waren respectievelijk de vierde en vijfde grietenij van Vijfdelen. De andere drie grietenijen van Vijfdelen waren Menaldumadeel, Franekeradeel en Barradeel. De grietenijen van Vijfdelen droegen samen de zorg voor een deel van de waterkering.

Een grietenij is de voorloper van de huidige gemeente.
Grietmannen (soort burgemeesters) en rechters zorgden voor bestuur en rechtspraak in grietenijen. Grietmannen waren eigenlijk altijd personen uit welgestelde families. Belangrijke families die grietmannen leverden voor Baarderadeel en Henaarderadeel waren Van Aylva, Burmania, Lycklema ŕ Nijholt en Eysinga.

Bedrijvigheid
Vroeger was de bron van inkomsten vooral het boerenbedrijf (grotendeels melkveehouderijen).
Verdiende men vroeger brood niet als boer, dan was men knecht of had zijn werk in de toeleveringsbedrijven.
Tegenwoordig vindt men werk vooral in de steden rondom deze gemeente. Menigeen forenst naar de omliggende steden om daar te werken.

Zie voor meer info
Keatsebaen 1  - 8731 BN Wommels  - t. (0515) 334444  -  f. (0515) 332385  -  info@littenseradiel.nl  -  http://www.littenseradiel.nl/index.php?simaction=content&mediumid=1

Zoeken naar een accommodatiebestemming (6498) in Nederland
Zoeken via Hotels/Wereldwijd naar een accommodatie in 212 landen.
Algemene informatie over Nederland