ZUTPHEN, provincie Gelderland. Ontstaan in de 11de eeuw rond een grafelijk hof, bij de monding van de Berkel in de IJssel. In de late middeleeuwen welvaart door handel (lid van de Hanze) en industrie (bierbrouwerij en textiel). Ook strategisch van belang; in 1572 deels uitgemoord door de Spanjaarden. Zware oorlogsschade in 1944 en 1945, desondanks nog steeds een van de mooiste steden van het land. Bijzonder fraai zijn de omgeving van de St.-Walburgskerk, de Groenmarkt en het unieke IJsselfront, naar provincie kaart, naar plaatsnamen lijst Nederland.

    
St.-Walburgskerk (NH).
In de kern heeft de gotische hallenkerk nog heel wat bewaard van de vorige die hier stond, een romaansgotische kruisbasiliek: koor, dwarsbeuk en middenbeuk met 13de-eeuwse gewelven. Tussen 1370-1390 kreeg het oude hoofdkoor een even hoge omgang met kapellenkrans. Na 1390 werd ten oosten daarvan de veelhoekige O.-L.- Vrouwekapel opgericht; bij de aansluitingen bevinden zich traptorentjes. In het midden van de 15de eeuw ontstonden zijbeuken, even hoog als de middenbeuk, eind 15de eeuw werd het mooie Mariaportaal aan de noorderzijbeuk gebouwd; rond 1500 werden de kapellen in het verlengde van de oude transeptarmen gebouwd en tussen 1561-1563 ontstond de beroemde librije aan de zuidzijde van de kooromgang.
De oude torenbekroning uit 1633 werd bij een recente restauratie hersteld.
De kerk is zowel vanbuiten (door de veelvonnige daken en verschillende materialen) als vanbinnen (door de afwisselende door­kijkjes) zeer aantrekkelijk. Bij de restauratie werd een reeks slecht behouden wandschilderingen uit het begin van de 15de eeuw in de koorkapellen en beter bewaarde gewelfschilderingen uit de 15de eeuw in koor, dwarsarmen en kruising blootgelegd. De monumentale doopvont met laatgotische en renaissancistische vormen is van Gielis van Eynde uit Mechelen (1527). De preekstoel ontstond rond 1670, het orgel tussen 1637-1643.
In de zuiderzijbeuk staat een sarcofaagdeksel
van zandsteen uit omstreeks 1200. De librije met middeleeuwse handschriften en incunabelen, en de kerk kunnen door de week van mei tot september bezocht worden.

Broederenkerk (NH; Rozengracht).
De kerk van het in 1293 gestichte dominicanenklooster ontstond begin 14de eeuw als een typische bedelordekerk met een basilicaal schip en eenvoudig koor. Het sierlijke torentje op het dak dateert uit 1772. In koor en middenbeuk werden gewelf schilderingen met decoratief rankwerk en Dominicaanse heiligen en wapens uit het tweede kwart van de 16de eeuw ontdekt. De overblijfselen van het klooster uit de 15de eeuw aan de noordzijde van de kerk bestaan uit delen van een kruisgang en de vleugels waarin het dormitorium en het refectorium gevestigd waren. Thans Stede/ijk Museum voor Zutphen en de Graafschap.

Nieuwstadskerk (RK; L. Vrouwestraat).
Sobere hallenkerk met een mooie hoge toren, die in de 14de en 15de eeuw werd gebouwd.

Stadhuis (Lange Hofstraat / hoek 's­Gravenhof).
Tussen 1450-1452 werden tegen de noordzijde van een ouder raadhuis een schepenhuis en een vleeshuis gebouwd, alle drie gedekt door evenwijdige kappen, en voorzien van topgevels aan de Lange Hofstraat. Die verdwenen bij de vernieuwing in 1729, alleen het voormalige vleeshuis kreeg zijn topgevel bij de restauratie in 1896 weer terug. Het interieur werd tot een indrukwekkende, tot aan het dak open zaal omgebouwd; sinds 1951 in gebruik als de burgerzaal.

Stadsversterkingen.
Zowel de bijna vierkante Oude Stad alsook de in het noorden aansluitende Nieuwstad bezit nog aanzienlijke resten van de middeleeuwse stadsmuur. In de buurt van het plein 's-Gravenhof staat de Bourgonjetoren uit 1457 met een stuk stadsmuur aan de zuidzijde.

De Drogenapstoren, met vier achtkantige hoektorens aan het uiteinde van de Zaadmarkt, werd tussen 1444-1446 gebouwd als stadspoort, maar wordt sinds 1465 niet meer als zodanig gebruikt.

Ten noorden van het Hagenpoortplein staat een opmerkelijke waterpoort, de Berkelruïne, vermoedelijk vroeg­15de-eeuws.

Aan de noordzijde van de Nieuwstad is nog een deel van de Oude Nieuwstadspoort uit 1536 bewaard gebleven; in de NW -hoek staat nog de Kruittoren, vermoedelijk vroeg-15de­eeuws.

Wijnhuis (Groenmarkt).
Van het oude 17de-eeuwse elegante Wijnhuis is slechts de toren met onderbouw uit 1618 en afsluiting uit 1637-1641 bewaard gebleven.



Woonhuizen.
De belangrijkste van de vele gebouwen met een middeleeuwse kern zijn: de voormalige proosdij van St.-Walburg (Proosdijsteeg 2) uit de eerste helft van de 13de eeuw; de huizen in Beukerstraat 65-67 (wellicht nog 14de-eeuws); Zaadmarkt 101 en Markt 42-44 (wellicht rond 1300); voormalige Munt van Zutphen (Rodetorenstraat 10-14) uit het begin van de 14de eeuw; huis Zaadmarkt 109 (uit 1549); Beukerstraat 44 (uit 1557).

Museum Henriëtte Polak (Zaadmarkt 88).
Interessante verzameling moderne Nederlandse figuratieve kunst met werk van o.a. Maks, Benner, Verwey en Van Pallandt.

Omgeving
Almen (8 km NO).
Vriendelijk dorp, schilderachtig gelegen aan de Berkel. De hervormde kerk stamt uit de 14de eeuw, het eenvoudige landhuis Velthorst uit de 18de.

Bronkhorst (8 km Z).
Het aantrekkelijke en mooi gerestaureerde stadje met o.m. vakwerkboerderijen ontstond rondom een ooit belangrijk kasteel, waarvan niets meer over is. De kleine bakstenen kerk uit de 15de eeuw werd in 1960-1961 ingrijpend gerestaureerd.
Huis Ophemert (1633) is het hoge woonhuis van een boerderij.

Brummen (7 km ZW).
De hervormde kerk (l5de-eeuws) bezit een forse, wat jongere toren. Het landhuis Engelenburg (17de-eeuws, in de 19de eeuw verbouwd) ligt in een mooi park. Van het herenhuis Laag Helbergen (16de­eeuws) zijn slechts delen behouden gebleven.

Eefde (3 km NO).
Huis de Voorst, beste voorbeeld in Nederland van een paleisje in Lodewijk-XIV-stijl, gebouwd tussen 1695-1700 door Jacob Roman (m.m.v. Daniël Marot) voor Joost van Keppel, een van de gunstelingen van stadhouderkoning Willem III

Lochem (14 km NO).
Het voormalige vestingstadje heeft een fraaie laatgotische hallenkerk met half ingebouwde toren (1478), omringd door een sfeervol plein. Het raadhuis dateert uit de jaren 1634-1640, de huidige voorgevel uit 1741.

Voorst (4 km NW).
De hervormde kerk is een laatgotische, overwelfde pseudobasiliek, die is aangebouwd tegen een eveneens tufstenen romaanse toren uit de 12de eeuw. Aan een oude IJsselbedding ligt de romantisch aandoende ruïne van het slot Nijenbeek.
Even noordwaarts het oorspronkelijk 16de-eeuwse, circa 1800 verbouwde Huis de Poll.

Warnsveld (1 km 0). Het romaanse onderstuk van de toren van de hervormde kerk dateert misschien nog uit de 11de eeuw; de rest van het gebouw is laatgotisch. Het prachtig gelegen Huis 't Velde is in aanleg 17de-eeuws, maar later sterk gewijzigd.

Zoeken naar een accommodatiebestemming (6498) in Nederland
Zoeken via Hotels/Wereldwijd naar een accommodatie in 212 landen.
Algemene informatie over Nederland  ▲