| DIYARBAKIR, donkere kunststad van het Oosten,
naar overzicht Turkije. De ligging van Diyarbakir is buitengewoon gunstig. De stad ligt namelijk
midden in
een in het Tertiair gevormde vlakte, die in het noorden wordt begrensd
door de Oostelijke Taurus, in het zuidwesten door de Karadag en in het
zuidoosten door het kalksteenplateau van Mardin. verheft zich een lavaplateau met daarop de stad. De Tigris, die hier uit de bergkloven van de Taurus tevoorschijn komt, maakt het mogelijk dit welvarende gebied te bevloeien. De stad werd voor het eerst genoemd toen de Romeinen er arriveerden, die Diyarbakir in 115 bij het Romeinse Rijk inlijfden. De stad bleef een heet hangijzer gedurende de oorlogen tussen de Romeinen en de Parthen, en later tijdens het conflict tussen de Byzantijnen en de Sassaniden. In 349 liet keizer Constantijn er een muur omheen bouwen. Deze werd in 363 uitgebreid om de vluchtelingen uit Nisibis onderdak te kunnen geven. Ondanks de geweldige vestingmuren was de stad, die de Perzen had weten af te slaan, in 640 niet bestand tegen de bestorming door de Arabieren. De Arabische bezetting werd gevolgd door die van de Mongolen in de 13de eeuw; daarna volgde Timoer Lenk aan het einde van de 14de eeuw. De stad maakte vanaf 1515 deel uit van het Osmaanse Rijk. Süleyman de Grote liet in de stad een citadel en een wapenopslagplaats bouwen, terwijl verscheidene heersers de stad verfraaiden met islamitische monumenten, waarbij door de architecten vaak gebruik werd gemaakt van Romeinse resten. De zwarte lavasteen die in de stad als bouwmateriaal wordt gebruikt en de uitstekende staat van de vestingmuren, die met 5,5 km tot de langste ter wereld behoren, geven Diyarbakir het aanzien van een middeleeuwse stad. Dit wordt nog benadrukt door de manier van leven in veel wijken. Alleen in de twee hoofdstraten, Melik Ahmet Caddesi en Izmet Pasa Caddesi, zijn de tekenen van de moderne tijd volop aanwezig: hoge flatgebouwen, regeringsgebouwen, banken, hotels en winkels. Deze straten vormen het stadscentrum voor een agglomeratie. Diyarbakir heeft een prefectuur, een militair hoofdkwartier, een universiteit en een luchthaven. Bovendien heeft de stad, net als in het verleden, de eer de woonplaats te zijn van een jacobitische bisschop, een patriarch van de Syrisch-Orthodoxe Kerk. De levensmiddelenindustrie en de fabrieken voor bouwmaterialen zorgen voor werk en in de oogsttijd biedt het omringende landbouwgebied emplooi. Er worden tabak, zonnebloemen, katoen en suikerbieten verbouwd. Diyarbakir is echter vooral betrokken bij een ambitieus plan, gebaseerd op de exploitatie van het water van de Tigris en de Eufraat. Heel Zuidoost-Anatolië zou hierdoor kunnen worden voorzien van hydro-elektrische energie en water voor de bevloeiing van nieuwe landbouwgrond. Door de ingebruikneming van de stuwdam van Karakaya in 1987 konden de zes eenheden van de centrale in werking worden gesteld. Hierdoor kan de energie worden geleverd die nodig is voor het opzetten van industriële ondernemingen. Dankzij de Atatürkdam, ook aan de Eufraat, zal het water via de Urfatunnel naar de streek van Mardin, Ceylanpinar, Siverek en Suruc worden gevoerd. Hierdoor komt Diyarbakir in het centrum te liggen van een nieuw bevloeid gebied van 900000 ha. Bovendien voorziet dit exploitatieplan in stuwdammen op de Tigris. Bezienswaardigheden  Stadsmuur en citadel
De enorme muur om de oude stad meet van oost naar west 1,6 km en van noord naar zuid 1,1 km. De twee elkaar kruisende hoofdstraten verlopen nog steeds langs deze twee assen en verdelen de stadskern in vieren. (N.-Z.-straat: Gazi Caddesi; 0.W.-straat: oostelijk deel Yenikapl Caddesi, westelijk deel Melek Ahmet Paşa Caddesi.) De 5,5 km lange muur is versterkt met 72 torens. De muur is, afgezien van een parallellogramvormige uitbouw aan de Z.W.-hoek, nagenoeg ovaal en sluit in de N.O.-hoek de eveneens ovale citadel in (Iç Kale). Deze beslaat 650 m2 en wordt versterkt door 16 torens. De muren hebben 5 poorten waarvan de westelijke de hoofdingang is. De citadel is gebouwd op een heuvel, Büyük Tepe, die door puinresten van vorige bewoning maar ook kunstmatig is ontstaan en ca. 40 m boven de omgeving uitsteekt. De allereerste nederzetting moet op deze plaats worden gezocht. Bij opgravingen zijn alleen de fundamenten van het Ortokidenpaleis blootgelegd. Men heeft muurresten gevonden met schitterende faience-inscripties, een achthoekig, ooit verguld waterbekken, keramiekscherven alsmede een voorstelling van de Ortokidische dubbele adelaar. De Ortokiden, die hier in de 12de eeuw resideerden, maakten gebruik van de Byzantijnse vesting, 4de eeuw, en lieten deze onder hun vorst Mahmut tot kleine residentie verbouwen. De burcht kreeg pas in 1527, in opdracht van Süleyman de Prachtlievende, zijn huidige uiterlijk. Stadspoorten Aan de noordzijde van de stadsmuren, aan het begin van de uitvalsweg naar Elâziğ, staat de Dag Kapisi, ook Harput Kapisi, naar de destijds belangrijke oudere nederzetting van Elâziğ genoemd. In de middeleeuwen heette de poort Bab el-Armen, 'Poort van de Armeniërs'. Naast de doorgang twee naar voren springende torens. Onder aan de linkertoren is een steenblok verwerkt waarop melding wordt gemaakt van de Romeinse keizers Valentinianus, Valens en Gratianus. Hoogstwaarschijnlijk heeft hier al in de Romeinse tijd een poort gestaan. De reliëfs met afbeeldingen van twee leeuwen en een vogel stammen uit de Abbasidentijd, circa 900. Ook op andere plaatsen op de poorttorens zijn Arabische inscripties aangebracht. Een gedeelte van de muur die deze poort met de Urfa Kapisi, westelijke poort; 1,2 km, verbindt, is in 1931, te samen met de vijf torens, afgebroken. De hiermee verbonden wallen, die om de 50 m met een veelhoekig of halfronde toren worden versterkt, zijn daarentegen goed bewaard gebleven. De negende toren, met een Seltsjoeks reliëf, sfinx, werd blijkens een inscriptie in 1237 gerestaureerd. Al snel volgt nu de westelijke poort, Uria Kapisi, die in de middeleeuwen Bab er-Rum, 'Romeinenpoort', werd genoemd. Deze poort is op de sluitsteen van de boog gedecoreerd met een adelaar, die zijn vleugels uitspreidt boven een stierenschedel. Verder aan beide zijden van de poortinscriptie een gevleugelde draak. Twee van de oorspronkelijk drie doorgangen zijn door de Ortokide Mohammed dichtgemetseld. Uit deze periode stammen ook de met ijzerbeslag gedecoreerde deurvleugels. Vanaf de buitenzijde van de muur leidt een pad, dwars door een vuilnisbelt, naar het zuidwestelijke segment van de wallen dat een trapezium vormt. De westelijke hoek daarvan wordt ingenomen door het Ulu-Badan-bastion, Ulu Badan Burçu, een toren met een doorsnede van 25 m, waarvan het bovenste deel is verwoest. Op het muurwerk reliëfdecoraties, adelaars en sfinxen, en Koefische, een Oudarabisch lapidair schrift, inscripties. Het vestingwerk ontstond circa 1208 bij de verbouwing van een Byzantijns bastion. De onderste etage van de kazematten is nog toegankelijk. Ca. 400 m in Z.O.-richting staat de Yedi Kardeş Burçu, 'Zeven-Broersbastion'. Het stamt uit dezelfde tijd en vertoont naast inscripties een reliëf met afbeelding van een leeuw. De tweede toren hierna van de nu terugwijkende muur, die zich na 7 torens voortzet in de zuidelijke poort, heet Nur Burçu. De inscriptie naast het reliëf verwijst naar de tijd der Seltsjoeken, 1088. Men kan de ca. 400 m van hier gelegen zuidelijke poort, Mardin Kapisi, in de Arabische tijd Bab ei-Teil, 'Heuvelpoort'. genaamd, ook van binnen bekijken. Prachtig uitzicht over het Tigrisdal. Van de drie doorgangen is alleen de meest oostelijke geopend. Blijkens een inscriptie hebben onder kalief Muktadir, 909, restauraties plaatsgevonden. Aan de oostzijde sluit een klein bastion aan, dat met een stompe hoek iets naar voren steekt. De spits wordt gevormd door de Kiçi-Burçu-toren, die volgens een inscriptie tussen 1029 en 1037 werd gebouwd. De derde toren daarachter werd in 1052 geheel herbouwd en vernieuwd. Ook de Findik Burçu, halverwege de Z.- en O.-poort, kan met zekerheid in de Seltsjoekentijd, 1098, worden gedateerd. Vanaf dit punt krijgt de stad een natuurlijke bescherming door de Tigris. De verschillende namen die de volgende, oostelijke poort, Yeni Kapi, in de Arabische tijd heeft gehad, Bab ed-Dicle = 'Tigrispoort', Bab el-Mail = 'Waterpoort', Bab el-Sjatt = 'Rivierpoort', wijzen erop dat men van hieraf kon afdalen naar de rivier. Het bouwwerk heet nog steeds Dicle Kapisi, 'Tigrispoort'. De Kral Kizi Burçu, die dit bouwwerk aan de noordzijde rugdekking geeft, dateert uit 1067. Het hierop volgende muursegment gaat feilloos over in de ovale ommuring van de citadel die eveneens, via een poterne, de Ogrun Kapi, met het rivierdal was verbonden.  Ulu Cami
De opvallende moskee staat in het centrum van de oude stad. Het is omstreden of ze op de plaats is gebouwd van de voormalige Thomaskerk, die in 628/629 door keizer Heraclius werd gebouwd en die weer in de plaats was gekomen van een in een oorkonde uit 403 genoemde voorganger. Het staat echter vast dat hier in 639 een christelijke kerk tot moskee werd verbouwd. Het is derhalve een van de oudste Islamitische gebedshuizen van Turkije. Blijkens documenten werd het gebouw in 770 gedeeld door christenen en moslims, twee derde deel. Een inscriptie op de muur van de gebedszaal duidt op een verbouwing door de Seltsjoekse sultan Melik Şah. Destijds schijnt hier een zuilenhofmoskee gestaan te hebben, die in 1115 ten prooi viel aan een grote brand die ontstaan was ten gevolge van een aardbeving. De Armeense historicus Mattheüs van Edessa maakt melding van 200 omgevallen zuilen. Na restauraties werd de moskee verscheidene malen verbouwd. De boog van het ingangsportaal wordt aan beide zijden door hetzelfde motief geflankeerd: een leeuw die een rund aanvalt. In de daarachterliggende hof staan, iets uit het midden, een zeshoekig en een vierkant waterbekken die beide een spitse overkapping hebben. De binnenhof wordt aan de overige drie zijden afgesloten door arcadegangen. De iets spits toelopende bogen aan de brede zijde, tegenover de gebedszaal, rusten direct op zuilen met kapitelen. De negen bogen aan de smalle zijde worden daarentegen gedragen door pijlers. Exact hierboven bevindt zich een tweede rij zuilen die de door vensters geopende muur van de bovenverdieping in vlakken verdeelt. In het oostelijk deel van de twee vleugels is de, sinds 1198. Vooral in deze zijvleugels zijn verschillende stijlen gecombineerd, hetgeen deze moskee zo beroemd heeft gemaakt: verschillend gedecoreerde zuilschachten, met een rijkdom aan vormentaal, zijn hier gecombineerd met spolia, o.a. antieke kapitelen met acanthusbladeren. Karavansera's, pleisterplaatsen en herbergen langs karavaanroutes Pal tegenover de Ulu Camii, aan de oostzijde van de Gazi Caddesi, ligt de in 1575/1576 gebouwde en naar zijn stichter genoemde Hasan Palja Ham. Het is de fraaiste en grootste karavansera van de stad. De voormalige verblijfsruimten, die zich om de binnenhof, fontein, groeperen, zijn thans als winkeltjes in gebruik. Aan dezelfde kant van de straat, iets meer naar het zuiden, ligt direct vóór de Mardinpoort de DelilIer Ham, 'Karavansera van de Leider', die naar zijn stichter ook Hüsrev Palja Ham wordt genoemd. Het bouwwerk, dat tussen 1522 en 1528 ontstond, werd in 1927 ingrijpend gerestaureerd. De overige karavansera's in Diyarbakir hebben in het algemeen de naam. van de koopwaar die erin wordt opgeslagen, bijv. Pamukcular-, 'katoen', Ham en Kilimciler-, 'tapijt' Ham. Badhuizen Van de 23 badhuizen die DiyarbakIr in de 19de eeuw rijk was, zijn er thans nog negen overgebleven en in gebruik. Vermeldenswaard zijn het Deve Hamami, voor de BehramPaşa-Camii, aan de Gazi Caddesi, en het Melek Ahmet Palja Hamami, in de gelijknamige straat, ook Şensu Hamami genaamd, niet te verwisselen met het Palja Hamami, ongeveer op de helft van de Yenikapl Caddesi, noordzijde. Halverwege de Gazi Caddesi, westzijde, tussen de noordpoort en het centrum, ligt het Vahap Aga Hamami. Het Çardakli Hamami ligt verscholen in het N.O.-deel van de stad. Meryem Ana Kilise, Mariakerk Naast de binnen de citadel gelegen, zeer vervallen St. Joriskerk, koepelkerk, wellicht uit de 5de eeuw, is deze van oorsprong christelijke kerk, de enige nog bewaard gebleven kerk van de vele die de stad in de Byzantijnse tijd, toen ze nog bisschopszetel was, heeft geteld. Een deel van de destijds aan de H. Maagd gewijde kerk, die wellicht al uit de tweede helft van de 6de eeuw stamt, wordt thans gebruikt door de sekte van de jakobieten. De oorspronkelijke kerk had een centrale plattegrond met halfronde, uitspringende zijmuren en een klaverbladvormige naos. Aan de oostzijde een groot rechthoekig presbyterium met een afsluitende apsis .Men krijgt een idee van de grootte van de voormalige kerk wanneer men bedenkt dat de jakobitische kerk is ontstaan uit het oude presbyterium. Deze kerk bevindt zich in het westen van het Z.W.stadsdeel, niet ver van de BehramPaşa-moskee, en bezit een kleine toren aan de oostzijde, een zuilenvoorhal en het oorspronkelijke Byzantijnse altaar. Het Archeologisch Museum ligt buiten de muren, niet ver oostelijk van de weg naar Elâziğ. Het gebouwencomplex, dat pas sinds 1987 in gebruik is, staat op een onbebouwd terrein aan de Lice Caddesi, dicht bij een militaire helihaven. Het Atatürkmuseum bevindt zich in de ruimten van de citadel die Atatürk als commandant van de stad, na 1916, zelf heeft bewoond. Men verwissele deze historische plaats niet met het Atatürk Köşku, een in de l5de eeuw onder de 'Witte Hamel' gebouwd kasteeltje in het schilderachtige Tigrisdal, Z. van de stad. Atatürk, die ieder jaar op 5 april met tal van feestelijkheden wordt herdacht, kreeg dit kasteeltje in 1937 aangeboden. Het Ziya-Gökalpmuseum bevindt zich in het voormalige woonhuis van deze Turkse filosoof, vlak achter de Ulu Camii; een omvangrijke bibliotheek. De schitterende volkenkundige collectie van het Kültür Müzesi is ondergebracht in het voormalige woonhuis van de dichter Cahit Sitki Taranci, eveneens vlak achter de Ulu Camii. Het is een fraai voorbeeld van de vroege architectuur in Diyarbaklf.  De
brug over de Tigris bevindt zich 2 km Z. van de Mardinpoort, direct O. van de invalsweg. Het bouwwerk telt tien bogen en is opgetrokken uit donker basalt. Volgens de inscriptie die op langwerpige, duidelijk contrasterende witte kalksteenpanelen is aangebracht, dateert de brug in haar huidige gestalte uit 1065. Het is echter zeer waarschijnlijk dat hier ook al in de Romeinse tijd een brug heeft bestaan. Het staat in ieder geval vast dat de metropoliet, aartsbisschop, Johannes Sarä, die in 512, onder keizer Anastasius, het diocees Amida kreeg toebedeeld, op deze plaats een brug liet bouwen. Het is de vraag of de huidige brug opnieuw gebouwd is of een restauratie is van de oude brug. Tijdens het islamitische offerfeest worden vanaf de brug wensbriefjes in de rivier geworpen. ** Uw accommodatie in Turkije kunt U goed boeken via Hotels/Appartementen/Turkey. Er zijn ca 3000 hotels online boekbaar. Laagste prijsgarantie! ▲ |