Het eiland    
Is nogal bergachtig, Punta la Marmora is 1834 m hoog. De kust vertoont grote inhammen. De belangrijkste van de veelal waterarme rivieren zijn de Tirso, Flumendosa, Mannu en Coghinas. De grootste meren zijn de strandmeren van Cagliari en Cabras en in het binnenland het stuwmeer Omodeo in de Tirso. De zomers zijn heet en droog. Gem. jaarlijkse temperatuur, in Cagliari is 18,1 °C. De winters zijn zacht en regenrijk met een gemiddelde jaarlijkse neerslag in Cagliari van 362 mm. Het binnenland is begroeid met macchia. Moeflons, wilde zwijnen en herten komen in de berggebieden voor.
De Sarden, It.: Sard, vormen een vermenging van Italianen met verschillende volken en spreken een eigen taal, de Sardische taal. Er zijn twee universiteiten, in Cagliari en in Sassari. De voornaamste economische activiteiten zijn akkerbouw, katoen, olijfolie, amandelen, zuidvruchten, wijn, tabak, granen, peulvruchten en vlas. In de hogere delen is veehouderij vooral schapen. Langs de kust is visserij, tonijn, sardines en kreeft.
Langs de kust is het toerisme van belang. Er zijn bootverbindingen met het vasteland en Sicilië; luchthavens te Cagliari en Alghero-Sassari.
De vroegste sporen van menselijke aanwezigheid op het eiland stammen uit het Neolithicum. De herkomst van de eerste bewoners staat niet vast, mogelijk kwamen ze uit Frankrijk. Gedurende het laat-Neolithicum werden ingewikkelde grafkamers uitgehouwen in vulkanische gesteenten langs de noordoostkust van Sardinië, Ponte Secco, S. Andrea Priu. Tijdens de klokbekerperiode, ca. 2000 v.C., verschenen de eerste dolmen, Perda Lunga, Mesu Enas en menhirs, Cagliari.
Omstreeks het midden van het 2de millennium v.C. ontstond de typische nuraghe-cultuur op het eiland. Nuraghi zijn verdedigbare stenen torens, variërend in grootte van een tot drie verdiepingen, omgeven door een dikke ringmuur. Ze dienden waarschijnlijk als toevluchtsoord in tijden van gevaar. Vaak ligt een nederzetting, in enkele gevallen bestaande uit meer dan zestig hutten, tegen de ringmuur aan: Su Nuraxi, Barumini, Sant'Antine, Torralba. Er zijn ca. 6500 nuraghi op het eiland bewaard gebleven. De latere nuraghe-periode wordt gekenmerkt door de vervaardiging van opmerkelijke bronzen beeldjes, die een gedetailleerd beeld geven van uitrusting en kledij in de eerste helft van het 1ste millennium v.C.

Posada
De plaats, gelegen aan de monding van de gelijknamige rivier, werd zoals de talrijke graven, vooral in de 'Gasile Orgolesu' en ten zuidwesten van de rijksweg, bewijzen, al in prenuraghische tijd door holbewoners bewaakt. De Romeinen bouwden ten westen van de delta het steunpunt Ferronia. Vanaf de toren van het Castello della Fava kan men de puinhopen hiervan zien liggen. Deze l2de-eeuwse vesting, die oostelijk boven het eigenlijke Posada gebouwd was, vormde samen met de Saracenentoren bij Sa Caletta de kustbescherming van de Judices van Ottana.
Omgeving
In de woeste granietvlakte ten noordwesten van Monte Alto bevinden zich overal grafholen en zelfs half vervallen Tombe del Giganti. Deze streek is zo geïsoleerd dat in Bitti een bijzonder dialect bewaard is gebleven. Boven Lula ligt het in religieus opzicht opmerkelijke kerkje S. Francesco, dat gebouwd werd door een bandiet die geplaagd werd door zijn geweten. Het wordt als een burcht omringd door een grote muur met kleine afzonderlijke onderkomens, waarin tijdens de 'grote bedevaart' begin mei families dagenlang doorbrengen. Daarnaast 4de/5de-eeuwse holen en graven van de de sos Enattos, vervallen delfplaatsen van lood en zink, die nog tot in de 16de eeuw gebruikt werden. Ten oosten van de nuraghe Loddone resten van een klein nuraghedorpje.

Barumini      ▲
In de laatgotische parochiekerk, 1541, zijn nog enkele Romaanse sporen te ontdekken. Het altaarstuk stamt uit de 16de-eeuwse School van P. Cavaro. Het bont beschilderde houten schrijn uit de 15de eeuw is beïnvloed door de Catalaanse kunst. Barumini is echter wereldberoemd door zijn nuraghevesting.
Su Nuraxi
Deze nuraghevesting met een laatnuraghische nederzetting dateert uit de 8ste-6de eeuw v.C. Enkele resten zijn zelfs nog ouder. Sinds 1951 worden er opgravingen verricht waarbij inmiddels maalderijen, ovens, voorraadkamers, putten en zelfs een badruimte zijn blootgelegd. De centrale burcht met de oorspronkelijk drie verdiepingen hoge midden toren, 1500­1450 v.C., vormt met de aangebouwde hoektorens, 9de/8ste eeuw v.C., en de diepe put waaruit het grondwater omhoog werd gehaald, een hechte eenheid. Het complex werd tussen de 8ste en de 6de eeuw v.C. uitgebreid met een extra buitenmuur met zeven ronde torens en een uitbouw aan de noordoostzijde. De Puniërs die het bouwwerk aan het einde van de 6de eeuw v.C. veroverden, sloopten het gedeeltelijk.
Omgeving
Bij de Giara di Gésturi, waar nog wilde ezels en kleine roodbruine wilde paarden leven, liggen verscheidene resten van kleine nuraghi verborgen die vermoedelijk dateren van ná de Punische inname van Su Nuraxi.
In Tuili, in de kerk S. Pietro, bevindt zich een altaarstuk met de H. Drie-eenheid, van de hand van een niet bij naam bekende Meester van Castelsardo, eind 15de eeuw. Op een nabij gelegen berg ligt de 12de-eeuwse burchtruïne Las Plas­sas, een voormalige grensvesting van het rechtsgebied Arborea.
In de dorpskerk van Mándas zijn nog delen, waaronder het stergewelf, te herkennen van het oorspronkelijk gotisch-Catalaanse bouw werk. Er zijn bovendien beschilderde beelden, 15de eeuw, bewaard gebleven.
De parochiekerk van Gergei vertoont nog gotisch-Aragonese sporen uit de 15de eeuw. In de kerk bevindt zich een altaarstuk van een leerling van P. Cavaro, 16de eeuw.
In het zuidwesten, bij de Nuraghe Preganti, heeft men een fraai reuzengraf gevonden; verder naar het zuiden, tot in het dal van de Rio Murera, zijn resten van nuraghi te vinden. Van Serri leidt de geasfalteerde weg over de Giara di Serri naar het gerestaureerde middeleeuwse kerkje Santa Vittoria en de gelijknamige nuraghische bron tempel, die voor een breed uitgebouwd heiligdom staat. De plattegrond van deze tempel, die is opgebouwd uit kunstig gehakte, gestapelde basaltblokken, is stellig de mooiste van alle overeenkomstige complexen van deze ouderdom: cyclopische, ovale ringmuur met halvemaanvormig toegangssegment, waterbekken en afvoergeul, offerbloed?, vervolgens een iets verhoogde voorruimte en een trap van 13 treden in de holle kegel van de bron, die boven de ronde onderbouw een koepel droeg. Ten westen daarvan bevonden zich twee altaren en ruimten voor de wachters, beschermd door een verdedigingswerk met grillige gangen. Aan de oostzijde lag het grote, ovale heilige terrein met een soort prieel, een aantal 'huizen' en de verdere dienstgebouwen. Uit blootgelegde soldatengraven blijkt dat dit complex dat de gehele omgeving beheerst moet hebben, later door Byzantijnse troepen ter bescherming van de verbindingen van Caralis (Cágliari) met het centrum van het eiland in gebruik is geweest. De Puniërs hebben het niet als zodanig gebruikt. Isili geniet bekendheid vanwege de weefschool van de 'Sorelle', waardoor de traditie van het vervaardigen van historische wandtapijten in stand bleef. Aan de noordzijde van het plaatsje bevindt zich de sinds 1975 gerestaureerde Nuraghe
In Paras. 3 km noordelijker liggen naast de weg de ruïnes van het Romaanse kerkje S. Sebastiano. In het kerkje van de H. Maria 'e Aleanza van Nuragus staat een wijwaterbekken op een Romeinse mijlsteen. Bij de Nuraghe Serra Illici zijn bronzen staven gevonden die afkomstig zijn van Kreta of Cyprus, 14de eeuw v.C..

Nuoro      ▲
Nuoro is de hoofdstad van de gelijknamige provincie. Ligt aan de voet van de Ortobene.
Núoro is de 'heimelijke hoofdstad' van Sardinië, het 'hart' van Barbagia. Dat wordt vooral duidelijk bij de jaarlijkse processie, meestal in het laatste weekend van augustus, waaraan 'geheel' Sardinië deelneemt. De 19de-eeuwse dom, de S. Maria della Neve, ligt aan het gelijknamige plein.
Omgeving.
De Nostra Signora della Solitudine is de grafkerk van de familie Deledda, die in een welverzorgde omgeving aan de Viale F. Ciusa ligt, iets ten oosten van Casa della Deledda. De in 1615 gebouwde plattelandskapel werd in 1955 aanzienlijk verfraaid. Op de hoog oprijzende Monte Ortobene bevindt zich te midden van grote steeneiken de pelgrimskerk Madonna de su Monte. Fonni is nog steeds het beroemdste Barbagiadorp met veel nuraghi in de buurt. Een mooi landelijk weggetje voert omhoog naar de Nostra Sig­nora dei Martiri, waar men een bewegende madonna, 17de eeuw, kan aanschouwen. Een tocht zuidoostwaarts door de 'Dolomieten van Sardinië' met de 'Punta sos Nidos' (1349 m) en de 'Punta Corrasi' (1463 m) voert naar Oliena. Het dorp bezit nog een bijzondere houten stellage, waaraan het vee werd vastgemaakt om beslagen te worden. Wat religieuze schatten betreft is alleen het zorgvuldig in de sacristie van de parochiekerk, 17de eeuw, bewaarde triptiek van een onbekende l5de-eeuwse meester uit Sardinië het vermelden waard. De in een grove gotische stijl gebouwde Chiesa Santa Maria Maggiore stamt uit de l5de eeuw.

Olbia      ▲
Olbia, provincie Sassari, is een belangrijke haven, o.m. autoveer naar Civitavecchia bij Rome.
Resten van nuraghi in de hele omgeving bevestigen het bestaan van zeer oude nederzettingen.
S. Simplicio. Zonder twijfel is deze kerk uit de II de en 12de eeuw een van de belangrijkste religieuze gebouwen van Sardinië. De muren zijn opgetrokken uit grote rechthoekige blokken graniet. De driedelige zuilenarcade boven de eenvoudige ingangsboog geeft de façade een wat vriendelijker aanzien. De zijmuren zijn versierd met reeksen kleine boogjes. De nogal duistere kerk heeft drie schepen, die van elkaar gescheiden worden door granieten pijlers met zuilen en grillig gevormde kapitelen. Boven het rechterzij schip vindt men de aanzet voor een toren met open klokverdieping. Nabij de ingang zijn aan weerszijden Romeinse urnen en mijlstenen met inscripties ingemetseld.
Omgeving
Door de foutieve bewegwijzering is de nuragheburcht Cabu Abbas nauwelijks te vinden. Deze ligt, naar alle waarschijnlijkheid opzettelijk, zo onopvallend in de noordoostelijke bergkam verscholen dat hij van beneden af amper zichtbaar is. De burcht zelf daarentegen biedt een ideale uitkijkpost. Twee grote poorten dragen ieder een reusachtige architraaf. De bovenste toren is kennelijk verwoest. In westelijke richting vindt men Telti, met in de buurt het verlaten Romeinse Castra mansio Gemellae; richting zuiden de schamele nuraghiresten bij Ala dei Sardi en Monti.

Sassari      ▲
Sassari, hoofdstad van de gelijknamige provincie, ligt aan de noordwestkust van het eiland. De haven is Porto Torres, vliegveld Alghero-Sassari, Fertilia.
De plaats werd gesticht door de bewoners van Porto Tórres, die de piratenaanvallen aan de kust ontvluchtten. Het dorp, dat toen Tatthari heette, verkommerde onder de Byzantijnen. Later kreeg het de naam Sacer. In de middeleeuwen ontwikkelde het zich tot een belangrijke stad. Rondom de kathedraal liggen nog de resten van de middeleeuwse kern. Van oudsher spanden de notabelen van de stad nu eens met de ene, dan weer met de andere machthebber samen. Dit weerspiegelt zich in de steeds veranderde, veelal barokachtige, tegenwoordig cementen gebouwen die het stadsbeeld bepalen. Bijna alle kerken ondergingen barokke veranderingen. Pas in 1836 breidde de stad zich uit buiten de haar nauw omsluitende muren. Smalle en vaak verwaarloosde delen van de oude stad contrasteren met de moderne wijken.
Dom S. Nicola
Ook in de dom worden de vele bouwfases van de stad weerspiegeld: aan de noordzijde vooral is de 13de-eeuwse Pisaanse stijl duidelijk, er zijn gotisch-Catalaanse elementen, 14de/l5de eeuw, de pronkerige driedelige façade met portaal is gebouwd in l8de-eeuwse Spaanse stijl, het interieur is barok, de vieringkoepel dateert uit de I 5de/l6de eeuw. De gewelven van het transept werden in de l8de eeuw beschilderd. De Madonna del Bosco op het hoogaltaar is een Sardinische kopie uit de 16de eeuw van een onbekende 14de-eeuwse meester uit Florence. Interessant is ook de doopvont in de stijl van de Piëmontese late barok. In het domarchief bevinden zich onder andere de processiev lag met een afbeelding van de Madonna col Bambino en de zweetdoek van de H. Veronica (16de eeuw). In de aula verschillende waardevolle schilderijen, waaronder een Madonna dell'Umiltà en de Heilige Familie.
Andere bezienswaardigheden
Van de dom door de Via S. Caterina naar de kerk S. Caterinauit 1580, waarvan de gevels - zoals gebruikelijk - in de barok grondig werd gewijzigd. De drieschepige kerk heeft een achthoekige koepel boven de viering. De S. Antonio Abate, ook wel Chiesa dei Serri di Maria, 1707, aan het einde van de Corso Vittorio Emanuele, vlak bij het station, heeft enkel schade ondervonden van de barokke verbouwing, evenals de 400 meter verder gelegen Santissima di Trinità. De meer naar het noorden gelegen Fonte Rosello is een vierhoekige barokke fontein, 1606, met waterspuwende dierenkoppen en daarboven een ruiterstandbeeld van de H. Gavinus met vlag. Werkelijk de moeite van het vermelden waard onder de vele kerkjes is nog de S. Maria di Betlem aan de Corso Vico, 350 m Z van het station. Ze heeft haar sobere Romaanse façade met Pisaans-Lombardisch portaal en rozet weten te behouden. De kruisgewelven in het interieur dateren van een verbouwing uit 1465, de overkoepelde apsis
is 19de-eeuws. Een gotisch houtsnijwerk (Madonna col Bambino) uit de 12de eeuw bevindt zich links van het koor.
Bibliotheken/Musea
De Universiteitsbibliotheek bezit het kostbaarste geschreven stuk van Sardinië: de Carta de logu van Eleonora van Arborea. Daarnaast geschriften van plaatselijk belangrijke Sarden. De Pinacotheek heeft een Sardinische schilderijenverzameling. Het Sanna Museum heeft een unieke collectie Sardinisch kunsthandwerk. Mostra Artigniato Sardo (Viale Mancini). Deze grootse Sardinische tentoonstelling ten zuidwesten van het stadspark (Oiardino Pubblico) is meestal pas vanaf mei geopend. Ze verschaft een ongewone indruk van een tegenwoordig weer oplevende volkskunst op Sardinië. Het Archeologisch Museum Sanna (Via Roma) geeft een goed overzicht van de merkwaardige geschiedenis van dit 'vergeten' eiland.
Omgeving
Nog bijna aan de zuidwestelijke stadsrand, langs de Viale S. Pietro, ligt de Chiesa di S. Pietro di Silki, een merkwaardig gebouw. Het onderste deel van de campanile is in zuiver Romaanse stijl in de 13de eeuw gebouwd, terwijl het gedeelte erboven, uit de 14de eeuw, daarvan volledig verschilt. De eerste en derde kapel links in de kerk hebben gotische gewelven. In de eerste kapel bevindt zich een Madonna delle Grazie, een gotisch-Catalaanse houten beeldengroep uit de 14de eeuw. Op het hoge altaar staat een verguld altaarstuk.
Het eenschepige Romaanse kerkje S. Michele di Plaiano, 9 km in de richting van Porto Tórres,  bezat na de verwoesting van de apsis wel nog de oude constructie van 1082, maar alleen het lange schip werd na de overname door monniken uit S. Zeno in 1120 door Pisaanse metselaars die in Porto Tórres aan de San Oavino werkten, hersteld.
100 meter noordwestelijk van het station van Tissi zijn uit een helling oude grafholen uitgegraven. Bij een ervan hoort een reusachtige rondboogstèle zoals bij Imberthige werd uitgebeiteld.
Bij Múros ligt de Casa de Turricula, die volgens de radiocarboonmethode op omstreeks 1500 v.C. gedateerd moet worden. Het is een belangrijk bouwwerk in de ontwikkeling van de beschaving van Bonnánaro.

Nuraghi      ▲
Nuraghi, enkelv.: nuraghe, zijn prehistorische fortificaties op het eiland, bestaande uit ronde torens van los gestapelde, grote stenen, onderling met muurwerk verbonden.
De nuraghi komen voort uit de traditionele ronde, prehistorische behuizingen van het Middellandse-Zeegebied. Omstreeks 1300 v.C., in de middenbronstijd, ontwikkelden sommige zich tot eenvoudige torens. Door de toevoeging van meer torens, muurwerk en gangsystemen groeiden deze vervolgens uit tot complexe burchten. Vondsten van gebruiksvoorwerpen en aardewerk wijzen op Myceense contacten.
De nuraghi speelden een rol in de strijd tegen de Carthagers, die het eiland in de 6de–3de eeuw v.C. probeerden te veroveren, en later tegen de Romeinen in de 3de eeuw v.C. Veel nuraghi worden omringd door tientallen kleine ronde hutten. Er zijn ca. honderd van dergelijke dorpjes bekend en ca. 6500 à 7000 nuraghi, vooral in het noordwesten en midden van het eiland. De torre van Corsica en de talayots van de Balearen zijn verwante bouwsels.

Costa Smeralda      ▲
Costa Smeralda, Ital., = lett.: Smaragdkust, is een rotsachtig en bosrijk kustgebied in het noordoosten tussen Olbia in het zuiden en het eiland Caprera in het noorden. Het pittoreske gebied, met als centrum Porto Cervo, heeft zich m.n. sinds de jaren zestig ontwikkeld als een belangrijk toeristenoord.

Sardische taal       ▲
Sardische taal, ook Sardijns genoemd, wordt door ca. 1 miljoen personen gesproken. Is een Romaanse taal. De invloed van een vóór-Latijnse, waarschijnlijk Hamitische of Berberse taal is duidelijk aantoonbaar. In het algemeen wordt het Sardisch gekenmerkt door zijn behoudend karakter; het kent nog de uitspraak k voor e en i (kelu = hemel, v. Lat. caelum), behoudt de Latijnse uitgangen in -os, -as (bijv. dúos, dúas = twee), de werkwoorduitgangen in -s en -t (kantas, kantat, enz.) en de onzijdige hoofdwoorden in -s (témpus = tijd); kenmerkend is verder het lidwoord su, sa, sos, sas uit Lat. ipsu (klass. Lat. ipse).
Sedert de 11de eeuw zijn teksten in het Sardisch, in de dialecten van Logudoro achter Sassari en van Campidano, dwz. de omgeving van Cagliari, bekend. Een variant van het Sardisch wordt ook gesproken in het zuidwestelijk deel van Corsica.
Internet:
Sardegna.cagliari   Cagliari, Eng. -  Sardinia.itinerar.htm Trektochten op Sardinië  -  Sardegna.archeologia/  Archeologische sites op Sardinië

** Uw accommodatie kunt U goed boeken via Hotels/Appart./Sardegna.  Er zijn 381 hotels online boekbaar. Laagste prijsgarantie!  Let ook op de beoordelingen door gasten die de hotels bezochten! U kunt de ligging van de hotels via Google Earth bekijken!
Hotels in de populairste steden: Alghero  -  Cagliari  -  Olbia  -  Sassari  -  Oristano  -  Quartu Sant' Elena  -  Àrbatax  -  e.a.
Hotels op / nabij luchthaven: Elmas (CAG)   -  Fertilia (AHO)   -  Olbia (OLB)
** Uw accommodatie in geheel Italië kunt U goed boeken via Hotels/Appart.Italië.
** Via Hotels.Appart.Wereldwijd kunt u goed zoeken naar een accommodatie in 71 landen.
** Hoe maak ik een printversie van de pagina"?
** Door Tekengrootte  te wijzigen kunt u de leesbaarheid van de tekst sterk verbeteren.        ▲