TOMAR met kloostercomplex. Deze stad ligt in het dal van de Rio Nabão, een zijrivier van de Rio Tejo in het district Santarém. De naam Tomar is afgeleid van het Arabische woord voor rivier. Tomar wordt omringd door heuvels, maisvelden, dennenbossen, olijf- en eucalyptusbomen. naar overzicht Lisboa e Vale do Tejo. Naar stedenlijstaz Portugal. Naar uw accommodatie. 

    
TomarAl van veraf is duidelijk te zien welke cultuurhistorische betekenis Tomar heeft.
Net als andere stadjes in Portugal -Alcobaça, Mafra en Batalha- wordt deze bepaald door één bouwwerk, in dit geval een klooster annex burcht op een heuvel. Deze burcht was nu eens niet het gevolg van het nakomen van een gelofte of ontstaan in opdracht van een koning, maar op instigatie van twee elkaar opvolgende ridderorden. Dit waren religieus-militaire verenigingen van ridders, die zich tot taak hadden gesteld het Heilige Graf in Jeruzalem en de pelgrims op hun tocht daarheen te beschermen. De combinatie van monnik en ridder was in de Middeleeuwen een normaal en geaccepteerd verschijnsel.

Orde van de Tempeliers
Voor Tomar was in eerste instantie de in 1119 in Jeruzalem opgerichte orde der tempeliers belangrijk. Deze orde had zijn hoofdzetel in een deel van een paleis in Jeruzalem, dat stond op een plein, waar vroeger de tempel van Salomo gestaan had, vandaar zijn naam. De leden van de orde waren te herkennen aan een witte mantel met een achtpuntig rood kruis op de borst. Aan het hoofd van de orde stond een grootmeester. De Portugese tak, de 'Ordem da Cavalaria do Templo' , kortweg
Templários,
had zijn zetel in Tomar. Behalve bij de Kruistochten naar het Heilige Land waren zij tevens nauw betrokken bij de strijd tegen de Moren op het Iberisch Schiereiland. Zo hadden zij een belangrijk aandeel in de verovering van Santarem en Lissabon in 1147. Voor zijn daden werd de orde beloond met burchten en landgoederen. Dit was niet alleen in Portugal, maar ook elders het geval. In Europa ontstonden zo rijke, machtige regionale orden, waarbij de 'Ordre du Temple' in Parijs de machtigste werd. Wereldlijke leiders moesten rekening houden met deze machtsfactor. Filips IV de Schone, koning van Frankrijk, was dit gegeven een doorn in het oog. Hij klaagde de tempeliers aan wegens zedeloosheid, verwereldlijking en machtsmisbruik. Hij wenste geen staat binnen de staat. Het bezit van de orde in Frankrijk werd geconfisqueerd en de onder druk geplaatste paus Clemens V, in ballingschap in Avignon, ontbond in 1312 de gehele orde. In Spanje en Portugal stuitte dit op groot verzet. Paus Johannes XXII, Clemens' opvolger, schonk daarop de Iberische vorsten het recht nieuwe orden te stichten en deze toegankelijk te maken voor de vroegere tempeliers.

Orde Christusridders
In 1319 stichtte koning Dinis hierop de orde der Christusridders, Ordem da Cavalaria de Nosso Senhor Jesus Cristo, die in 1350 door paus Julius III verbonden werd met de Portugese kroon. Een aantal jaren was Castro Marim in de Algarve het hoofdkwartier van de orde, maar in 1356 vestigden de ridders zich in Tomar. De orde kon zodoende de materiële welstand der tempeliers verder uitbreiden. Alleen de naam was veranderd, verder bleef alles bij het oude.
Na de definitieve verdrijving van de Moren
kreeg de orde een nieuwe opdracht: de vergroting van de Portugese Koninklijke macht. Hendrik de Zeevaarder en Manuel I werden grootmeesters en konden zo de orde gebruiken voor hun idealen. De orde financierde de ontdekkingsreizen en verzorgde de bekering tot het christendom van de 'ongelovigen'.
Hun symbool het achthoekige, rode kruis,
overgenomen van de tempeliers, werd een begrip. Het was onderdeel van het wapen van Manuel I en het sierde elk zeil van de karvelen van de ontdekkingsreizigers. Na deze roemruchte periode werd hun macht echter beperkt, doordat Joáo III in 1523 bepaalde dat het religieuze aspect weer de boventoon moest gaan voeren. De orde werd weer een zuivere monniksorde.
In 1789 volgde de secularisatie
en bij de val van de monarchie in 1910 werd de orde opgeheven.

Festa dos Tabuleiros en Feira de Santa Iria
Eens in de twee á drie jaar, de bevolking bepaalt zelf of het feest doorgaat, wordt begin juli in Tomar het Festa dos Tabuleiros gehouden, georganiseerd door de in de 14e eeuw door
Rainha Santa, de heilige koningin Isabel,
gestichte Broederschappen van de Heilige Geest. Deze broederschappen deelden brood, wijn en vlees aan de armen uit. Het feest duurt vier dagen en bestaat uit vuurwerk, stierengevechten, muziek en dans en andere folkloristische activiteiten. De straten worden versierd met slingers, bogen en papieren bloemen.
Het hoogtepunt is de processie op zondag.
Vierhonderd jonge mannen, zwarte broek, wit overhemd en een gekleurde das,  begeleiden een gelijk aantal jonge meisjes, witte jurk en gekleurde sjerp, in een optocht. De meisjes dragen moeizaam balancerend op het hoofd, een tabuleiro,  een plank of mand opgetuigd niet een dertigtal broden en versierd niet papieren bloemen en korenaren. Deze toren is vaak net zo hoog als de meisjes zelf lang zijn. Heidense offerfeesten liggen aan dit ritueel ten grondslag.
Eind oktober wordt tijdens de Feira de Santa Iria de heilige Irmé of Irene herdacht.
Zij was een non die in Tomar leefde. De monnik Remigo vermoordde haar en gooide haar in de Rio Tejo. Haar lichaam spoelde aan in Santarém.

BEZIENSWAARDIGHEDEN
Op het belangrijkste plein, het Praça da República met een standbeeld van grootmeester Gualdim Pais, staat tegenover het 17e-eeuwse raadhuis de

Igreia de São João Baptista
Het opvallendste aspect aan deze laat-gotischelmanuelino-kerk uit de 15e eeuw is de manuelino-klokkentoren met de achthoekige bovenbouw en piramidevormige spits. Het flamboyant-gotische hoofdportaal is van de hand van een onbekende Franse kunstenaar. Dit geldt ook voor de achthoekige gebeeldhouwde kansel. Aan de muren hangen schilderijen van de Portugese primitieven, 16e eeuw. 'Het Laatste Avondmaal' en 'Salomé' worden toegeschreven aan Gregório Lopes.  In de buurt van dit plein in de vroegere jodenwijk staat de

Sinagoga, Rua Dr. Joaquim Jacinto
Veel synagoges zijn er in Portugal niet bewaard gebleven. Dit kerkje uit de 15e eeuw heeft ook maar nauwelijks de vernielzucht van andersdenkenden doorstaan. Het heiligdom werd tussen 1430 en 1460 gebouwd en is slechts kort door de joodse gemeenschap gebruikt. In 1496 vaardigde Manuel I een edict uit waarbij de joden werden gedwongen óf het land te verlaten óf zich tot het christendom te laten bekeren. Velen kozen voor de eerste 'oplossing' en vertrokken naar de Lage Landen (Nederland en België) en Duitsland.

Het Museu Luso-Hebraico 'Abraão Zacuto'
is nu nog bescheiden van omvang, maar moet in de toekomst uitgebreid worden tot een cultureel en religieus centrum. In 1987 werden naast de synagoge de rituele baden, mikveh, uit de 15e eeuw blootgelegd.

Monumento Henrique o Navegador
Hendrik de Zeevaarder heeft zijn plaats gekregen op het plein aan de ingang van het bos 'Mata dos Sete Montes'. Vanaf hier loopt een kronkelende weg heuvelopwaarts. U bereikt eerst de

Ermida de Nussa Senbora da Conceigáo
Deze 16e-eeuwse kapel is een bijzonder zuiver voorbeeld van de vroege renaissancebouw. Wie de architect is, is niet bekend. In het interieur vallen het tongewelf en het caissettenplafond met rozetversieringen op. Bovenop de heuvel is parkeerruimte en het

Castelo dos Templários,
zie plattegrond van het complex en het kloostercomplex

Na de verovering van Santarém in 1147 en dat van Tomar in 1159
begon grootmeester Gualdim Pais met de bouw van een kasteel, waarvan niet veel meer is overgebleven dan de omwalling en de Rotunda.

Via de Torre de Homenagem
in de nog altijd indrukwekkende muur betreedt u de binnenplaats, de rustbanken zijn geheel bedekt met 'azulejos', die tot tuin is omgewerkt. Een dubbele trap leidt naar de tempelierskerk, beter bekend als Rotunda.

Onder Manuel I is deze zestienhoekige kerk,
gebouwd naar Syrisch-Byzantijnse principes, uitgebreid met een manuelino-schip en daaronder de kapittelzaal. Het geheel is daarmee opgenomen in de nieuwbouw van het klooster. Het schitterend gebeeldhouwde manuelino-portaal uit de 16e eeuw is van de hand van Joáo de Castilho: het is een kleinere, intiemere pendant van het zuidportaal van het klooster van Belém.

De 12e-eeuwse Rotunda, nu het koor van de kloosterkerk,
is gebouwd rond een achthoekig heiligdom, de 'charota', dat door 16 ribben met het plafond en de buitenmuren is verbonden. Van de Byzantijnse wandschilderingen is hier en daar (op de boog) nog iets zichtbaar. De rest van de decoraties is manuelino en renaissance (stucwerk, kleurrijk beeldhouwwerk en schilderijen).  

Convento de Cristo
Het hoger gelegen schip, netgewelven, van de kerk, dat met een spitsboog aansluit op de Rotunda, werd in 1510 voltooid door Diogo de Arruda. De in 1509 door Olivier van Gent gesneden koorstoelen zijn door de Fransen tijdens de Napoleontische oorlogen in het begin van de 19e eeuw voor brandhout gebruikt. Het gevelfront is uitgevoerd in een weelderige manuelinostijl.

Het Claustro do Cemitério, kruisgang van de begraafplaats, en het Claustro da Lavagem, kruisgang van de wasplaats,
gedeeltelijk ingestort, werden in de 15e eeuw gebouwd op initiatief van Hendrik de Zeevaarder. Beide zijn met 16e-eeuwse blauwe 'azulejos' versierd. In de voormalige sacristie is een missiemuseum ingericht.

Het grootste kloosterhof is het Claustro dos Felipes of Claustro Grande.
Diogo de Torralva startte niet de bouw, 1557-1566, maar Filippo Terzi, hofarchitect van de Spaanse koning Filips II, voltooide deze renaissance-kruisgang met fontein in 1580. Volgens de overlevering zou Filips II hier tot koning van Portugal gekroond zijn. Een wenteltrap brengt u naar een terras, waarvandaan u uitziet op het
Claustro de Santa Bárbara,
maar vooral op het wereldberoemde venster van de kapittelzaal. Deze creatie van Diogo de Arruda is het summum van de manuelinostijl. Het vier meter hoge venster is zo rijk versierd dat het moeite te kost de details direct te herkennen: boven het kruis van de Christusridders, links en rechts motieven uit de scheepvaart, touwen, kabels, masten, koralen, algen, en onderop een portret van een zeeman. Dit venster is nog op twee andere manieren te bekijken.

Vanuit een raam van het Claustro Grande
kijkt u er recht tegen aan, en als u een andere wenteltrap afdaalt, kijkt u er van beneden af tegenaan. Vanaf het Claustro Grande kunt u ook het manuelino-hoofdportaal van bovenaf bekijken. Het Claustro da Hospedaria, Claustro da Micha en Claustro dos Corvos dateren alle van het eind van de 16e eeuw.

Aan de overkant van de Rio Nabáo liggen nog twee kerken:
Igreja de Santa lria, Rua do Marques Pombal
Een renaissance-kapel.
Igreia de Santa Maria dos Oilvais, Rua de Santa Iria
Dit is de moederkerk van de orde der tempeliers. De vroeg-gotische kerk werd in de 12e eeuw gebouwd, maar heeft nadien heel wat wijzigingen ondergaan. Vrijwel alle meesters van de orde liggen hier begraven.  

Omgeving
Vier kilometer ten noordwesten van Tomar zijn de resten te zien van het
Aqueduto de Pegòes Alto, 1593-1614,
architect Filippo Terzi) dat de watertoevoer van het klooster regelde. Het aquaduct is 5 km lang en telt 180 bogen.

Een aantal kilometers ten oosten van Tomar ligt het
Barragem do Castelo de Bode,
een stuwmeer in de Rio Zézere. De stuwdam is 115 m hoog en 400 m lang. Het meer is toegankelijk voor watersporters en hengelaars.  Bij het haventje van de Pousada vertrekken cruiseboten voor tochten van twee á vier uur.
Meer naar het noorden liggen nog enkele stuwmeren in de Rio Zézere: Barragem da Bouça en Barragem do CabriL
Pedrogáo Grande,
aan dit laatste meer, heeft een Igreja Matriz met beelden van Jean van Rouen.
Figueiró dos Vinbos, 450 m
is bekend door zijn aardewerken potten en schalen.

Voor ligging van Tomar zie: Região dos Templários.
Regional Tourist Office of Templários
Rua Serpa Pinto, 1 - 2300-592 Tomar - Tel. 249 329 000 - Fax. 249 324 322  -  geral@rttemplarios.pt 

Tourist Office of Tomar
Avenida Dr. Cândido Madureira - 2300 Tomar - Tel. 249 322 427 - Fax 249 322 427 - turismo.tomar@sapo.pt

** In geheel Portugal kunt U goed uw accommodatie boeken via Hotels/Appartementen/Portugal. Er zijn 2000 hotels online boekbaar. Laagste prijsgarantie! Makkelijk reserveren. Geen kosten.
** U vindt bij Booking meer dan alleen hotels o.a.:
   Appartementen - Resorts  - Villa's  - Hostels  - Accommodaties met onsen - Bed & Breakfasts  - Pensions  - Motels  - Ryokans  -  Vakantieboerderijen  - Vakantieparken  - Campings  -  Botels  - Herbergen  -  Aparthotels  -  Vakantiehuizen  -  Lodges  - Accommodaties bij particulieren  -  Landhuizen  -  Luxe tenten  - Capsulehotels  -  Lovehotels  - Riads  - Luxe Chalets

** Kaart van geheel toeristisch Portugal
** Algemene informatie en boeken over Portugal.   ▲