STROOMDALLANDSCHAP DRENTSE Aa, naar overzicht provincie Drenthe. De Drentse Aa slingert zich vanaf het Drentse Plateau naar het lager gelegen zeekleigebied in de provincie Groningen. Vanaf de oorsprong op het Ellertsveld, het hoogste punt van het Drentse Plateau, zorgen beken en beekjes sinds jaar en dag voor de afvoer van het overtollige water, naar provincie kaart, naar plaatsnamen lijst Nederland.
 
    
 
Drentse Aa bij AnlooDe Drentse Aa is eigenlijk geen rivier, Drentse Aa bij Anloo, foto Henk Griffioen Assen
maar een verzamelnaam voor een groot aantal beken en beekjes met lokale namen. De Drentse Aa heeft een stroomgebied van ongeveer 30.000 hectare. Ongeveer 3600 hectare van het totale stroomgebied is opgenomen in het landschapsreservaat 'Stroomdallandschap Drentse Aa' tussen Gasselte en Glimmen.
 
In het natuurreservaat tracht Staatsbosbeheer het beekdallandschap zoals dat er rond het jaar 1900 bij lag, terug te krijgen.
Vroeger maakte de beek met zijn oevers onderdeel uit van het boerenbedrijf. Door de wisselwerking tussen mens en beek ontstonden er rond de Drentse Aa verschillende landschappen met een zeer gevarieerde plantengroei.
Met name de hooilanden, dicht bij de beek,
waren in het kunstmestloze tijdperk kruidige weiden, rijk aan grassen, kruiden en bloemen. Staatsbosbeheer wil deze situatie verder herstellen en daarom laat men bemesting achterwege. Eenmaal per jaar wordt door Staatsbosbeheer het land gemaaid. Vroeger werden de hooilanden immers ook maar eens per jaar gemaaid.
Doordat de landen door het jaarlijkse hooien en zonder bemesting verschralen,
maken de cultuurgrassen plaats voor een heel andere vegetatie. Planten als de koekoeksbloem, zegge, rus, ratelaar, orchis en de rapunzel krijgen nu een kans om er te groeien. Ook de dierenwereld is gebaat bij het in de vroegere staat terugbrengen van de natuurlijke hooilanden. De terugkeer van de watersnip en de ijsvogel aan de oevers van de Drentse Aa horen tot de successen van de nieuwe strategie van Staatsbosbeheer.

Het gezicht van de Drentse Aa
In 1965 zijn grote delen van het stroomgebied aangekocht door de overheid om het stroomdallandschap in stand te houden. Nu is dat een volstrekt begrijpelijke gedachte, maar in 1965 stuitte het project op veel tegenstand. Het was een tijd van agrarische expansie, schaalvergroting en modernisering en onder de boeren, zonder wier medewerking uitvoering onmogelijk was, was weinig of geen draagvlak.
De felle negatieve reacties en de emotionele opstelling van velen bedreigden het plan.
Nu, bijna vijftig jaar later, behoort het gebied tot de botanische 'paradijzen' van Nederland. Een van de mensen die vanaf het begin bij het stroomdallandschap betrokken was, is Hindrik Lanjouw. Hij was de eerste boer die de overstap naar de natuurbescherming nam en sindsdien onlosmakelijk is verbonden met het beheer van de Drentse Aa.

Bij zijn afscheid als boswachter van Staatsbosbeheer blikte Lanjouw in 1995
terug op de tumultueuze beginperiode. Hij concludeerde dat Staatsbosbeheer de betrokken boeren had overdonderd met zijn plan. Dertig jaar geleden realiseerde men zich niet dat de natuur hard achteruit ging en dat verkaveling de natuurwaarden verminderde. Na het wegebben van de eerste emoties kregen vooral de zakelijke bezwaren van de boeren de overhand.
Lanjouw begreep als geen ander dat een landbouwer in eerste instantie een ondernemer is:
'Boeren zijn er niet om de natuur te beheren, maar om een paar centen te verdienen.' Uiteindelijk konden er zaken gedaan worden, en kwam er een steeds groter draagvlak. Lanjouw kon na dertig jaar Drentse Aa met een gerust hart afscheid nemen.



Het stroomdallandschap van de Drentse Aa was er flink op vooruitgegaan:
waar ooit brandnetels groeiden, bloeien nu weer orchideeën. Maar niet alleen de landschappelijke en natuurwaarden van de Drentse Aa zijn ontwikkeld, ook werden cultuurhistorische elementen bewaard of opnieuw ingebracht. Want, zegt Lanjouw, alleen oog voor natuurwaarden is niet genoeg voor zo'n totaallandschap. Lanjouw, zelf een natuurmens met cultuurhistorische interesse, is wat dat betreft het gezicht van de Drentse Aa.

Overstroomde Drentse AaDrentse Aa, overstroomd. Foto Henk Griffioen Assen
 Houtwallen bij de beek
Het beekdal hoort vanouds bij het Drentse boerenbedrijf.
Tot de zeventiende eeuw werd maar een deel van de beeklanden gebruikt: de veeteelt was in die tijd zo extensief, dat slechts kleine percelen in cultuur hoefden te worden gebracht. De wilde landen langs de beek bleven ruig begroeide terreinen, die geleidelijk overgingen in heidevelden of venen. Het vee graasde in de zomer voornamelijk op de hogere, drogere delen omdat het vlak bij de beek te drassig was voor beweiding. De vochtige landen langs de oever werden eenmaal per jaar gehooid. Soms konden de hooilanden als voor- of naweide voor het vee dienen.
In de achttiende eeuw gingen boeren over tot een meer intensieve vorm van veeteelt.
Men ging melkvee houden en de schapenhouderij werd uitgebreid. Zodoende werden meer beeklanden ontwaterd en afgescheiden van het veld. Pas in de negentiende eeuw kwamen er definitieve perceelscheidingen op de beekdalgronden in de vorm van houtwallen. Het vermaarde houtwallenlandschap langs beken als het Anloërdiepje is dus nog jonger dan het veenkoloniale ontginningslandschap van bijvoorbeeld Annerveenschekanaal.
Toch zijn de houtwallen in korte tijd een belangrijk deel uit gaan maken van het beekdallandschap.
Op de hogere delen van het land zorgden houtwallen voor een natuurlijke afrastering van de percelen. Deze houtwallen stonden loodrecht op de beek. Ver van de beek verwijderd groeien hulst, meidoorn, lijsterbes en zomereik. Dichter bij de beek komen waterminnende soorten als de zwarte els, vogelkers en wilg in de houtwal voor. Door de grote variatie aan bomen en de rijke, kruidige ondergroei, is een houtwal voor vele diersoorten een geliefd toevluchtsoord. Vogels als de winterkoning, de tjiftjaf en de braamsluiper voelen zich hier thuis, evenals egels, muizen en wezels. Dichter bij de beek vervangt een waterhoudende sloot de houtwal.

** Bron: Nederland Dichterbij, deel Drenthe pag. 74 en 75, Reader's Digest. Boek is wellicht nog antiquarisch verkrijgbaar!
 
 Zoeken naar een accommodatiebestemming (6498) in Nederland
 Zoeken via Hotels/Wereldwijd naar een accommodatie in 212 landen.
 Algemene informatie over Nederland  ▲