LEEUWARDEN / LJOUWERT, ontstaan door de vereniging van drie terpdorpen in 1435. Belangrijke haven tot de dichtslibbing van de Middelzee, daarna centrum van het omringende landbouwgebied. Vanaf 1584 tot 1747 residentie van de Fries-Groningse stadhouders. Na de slechting van de wallen (1820-1840) voortdurend uitgebreid. In het hart is het karakter van rustige provinciehoofdstad redelijk bewaard. Provincie Friesland, naar provincie kaart, naar plaatsnamen lijst Nederland.

     
    
Leeuwarden is de geboortestad van de dichters
F. Haverschmidt (Piet Paaltjens, 1835-1894) en J. Slauerhoff (1898-1936), Voorstreek 80 resp. 33.

Grote of Jacobijnekerk (NH).
Oorspronkelijk de kerk van het dominicanenklooster, midden 13de eeuw gesticht. In het grote 14de-eeuwse koor zijn sinds 1588 de Friese Nassaus bijgezet. Aan de muren vindt men de wapens en namen van alle hier begraven leden van het Nassaugeslacht. De zuidzijde van het koor is toegankelijk door het zgn. Oranjepoortje uit de tijd rond 1660. Aan de oostzijde van de Broodkapel, aan de kerk gebouwd in het begin van de 16de eeuw, bevindt zich een poortje uit 1663.
De kerk werd in de 15de eeuw vergroot en in 1842 inwendig gewijzigd in classicistische stijl. Bij restauratiewerkzaamheden zijn fragmenten van muurschilderingen (apostelfiguren) aan het licht gekomen uit de tijd rond 1575. De 'Koningskraak' (zetel voor de stadhouderlijke familie) en de mooi gesneden preekstoel dateren uit de 17de eeuw. Het grote orgel (1724-1727) is van Christian Müller.

Westerkerk (NH; Bagijnestraat).
Oorspronkelijk de kerk van het Bagijneklooster, gebouwd in 1510, rond 1680 vergroot en in 1845 inwendig gewijzigd.

Kanselarij (Turfmarkt).
Het huidige rijksarchief ontstond tussen 1566-1571 als gerechtshof en heeft een langgerekte gevel met een balustrade langs de bekapping. De sierlijke trapgevel boven de ingangspartij is voorzien van beelden. De levendige indruk wordt gewekt door de gedeeltelijk nog laatgotische, gedeeltelijk al voegrenaissancistische ornamentiek.

Paleis van Justitie (Wilhelminaplein).
Het statige classicistische overheidsgebouw werd gebouwd tussen 1846-1852 naar een ontwerp van stadsarchitect T. Romein.

Princessehof (Grote Kerkstraat 11).
Het rijkversierde, midden-17de-eeuwse huis dankt zijn naam aan Maria Louise van Hessen-Kassei, weduwe van stadhouder Johan Willem Friso, die het in 1731 verwierf. Uit die tijd dateert ook de bekroning van de pilastergevel.

Provinciehuis (Tweebaksmarkt 52).
Een ouder huis werd op deze plaats in 1580 verbouwd, in 1710 uitgebreid en in 1784 van een nieuwe voorgevel voorzien. In de vensters van de neogotische Statenzaal (uit 1893) staan de wapens afgebeeld van Friese steden, gouwen en grietenijen, op de gewelven die van de Friese regentenfamilies.

Stadhouderlijk hof (Hofplein).
In 1587 aangekocht als residentie voor de stadhouder. Het gebouw werd in 1603 uitgebreid en onder Willem Frederik en Albertina Agnes verfraaid. In de eetzaal 18de-eeuwse betimmering met portretten van de Oranjevorsten. Voor het gebouw staat het standbeeld van graaf Willem Lodewijk, de eerste Friese Nassaustadhouder (bijgenaamd 'us heit', 1584-1620).

Stadhuis.
In 1713 bouwde Claes Bockes Balk het raadhuis op de fundamenten van een afgebroken stins. De ingang wordt bekroond door beelden van de Gerechtigheid en de Vrede, boven het driehoekige fronton verrijst een klokkenkoepel uit 1688. Van binnen stijlvol ingericht. Heel aardig is de classicistische trouwzaal uit 1845.

Toren Oldehove.
De grote romp van de onvoltooide laatgotische toren werd in 1529 gebouwd op de terp van het gelijknamige dorp. De bouw naar het voorbeeld van de Utrechtse Domtoren werd in 1532 stopgezet, waarschijnlijk wegens bodemverzakking.
De bijbehorende kerk werd in 1595 afgebroken. De indrukwekkende toren is nu een opvallend punt in het stadsbeeld.

Waag (Nieuwstadsgracht).
Het rechthoekige renaissancistische gebouw ontstond tussen 1596-1598. Tussen de begane grond en de verdieping loopt een natuurstenen classicistische fries. De hoge begane grond met een brede luifel was vroeger de plaats van de dagelijkse handel (vooral in boter en kaas).



Musea
Fries Letterkundig Museum en Documentatiecentrum (Grote Kerkstraat 212).
Het museum, gewijd aan de Friese literatuur na 1800, is gevestigd in het huis waar de legendarische danseres en spionne Mata Hari tussen 1883­1890 met haar ouders woonde. Er is een permanente tentoonstelling ter herinnering aan de dichterstaatsman Pieter Jelles Troelstra.

Fries Museum (Turfmarkt 24).
Aanvankelijk gevestigd in een 18de-eeuws herenhuis, later uitgebreid; nu indrukwekkend museum, gewijd aan de geschiedenis van Friesland. De wisselende tentoonstellingen van moderne kunst trekken landelijk de aandacht.

Fries Natuurmuseum (Schoenmakerspark 2).
Eind jaren tachtig ondergebracht in het voormalige Nieuw Stadsweeshuis.

Gemeentelijk Museum Het Princessehof (Grote Kerkstraat 11).
Het museum bezit een belangrijke verzameling porselein uit China, Japan en Zuidoost-Azië uit de periode 300 v.C. tot 1900.

Andere bezienswaardigheden.
St.­Bonifatiuskerk (RK; Voorstreek),
een neogotische kruisbasiliek, is een schepping van P.J.H. Cuypers uit 1882.
Het hoofdbureau van politie,
gebouwd in 1688, werd in 1845 in classicistische trant verbouwd door T. Romein.
De Stadhouderlijke Rijschool (Grote Kerkstraat 17),
in 1680 vernieuwd, heeft een rijk versierd portaal. In de stad zijn vele fraaie poortjes te zien:
Jacobijnekerkhof 1
uit 1675; achteringang van het postkantoor in de Galileeërkerkstraat midden­17de-eeuws;
Schoenmakersperk,
classicistisch poortje van het voormalige Anthonygasthuis;
Noordersingel 54
uit 1658;
het Poptapoortje (Nieuwstad-Zuid,
in de buurt van nummer 54) uit 1696.

Vermeldenswaard zijn de volgende oude woonhuizen:
Nieuwestraat 103 met ornamentiek in de stijl van Vredeman de Vries;
St.-Jacobsstraat 13, het huis van de drukker en boekhandelaar Dirck Albertsz, in 1635 gebouwd in de trant van Hendrick de Keyser. FJ. van Gooi ontwierp de uitbreiding van het girokantoor (1977­1982; Tesselschadestraat 1).
Pier Pandertempeltje (Noorderplantsoen) ontworpen door J.M. van der Mey in 1924, als behuizing voor een groep van vijf marmeren beelden door de Friese kunstenaar Pier Pander († 1919).

Omgeving
Beers / Bears (7 km ZW).
De hervormde kerk uit de 13de en 14de eeuw met een toren en westgevel uit 1858 bezit een mooi renaissancehek uit circa 1540 en overwegend 18de-eeuws meubilair.

Boksum / Boxum (3 km ZW).
Het schip van de hervormde kerk dateert gedeeltelijk nog uit de 12de eeuw, het koor uit de 13de eeuwen de toren is gebouwd in 1843. Binnen bevindt zich een gedenkplaat voor de gesneuvelden in de Slag bij Boksum (1586) tegen de Spanjaarden.

Britsum (4 km N).
Onder de bepleistering uit 1875 van het hervormde kerkje gaat een romaansgotisch gebouw uit de 13de eeuw schuil met een ingebouwde toren. De kerk bezit een preekstoel en twee herenbanken, beide 17de­eeuws. In Britsum werd in 1641 de beroemde vestingbouwer Menno van Coehoorn geboren.

Cornjum / Koarnjum (3 km N).
Toegang tot de lommerrijke tuin van de Martenastate vormt een poort, in 1620 gebouwd en in 1955 gerestaureerd, die oorspronkelijk bij een in 1849 afgebroken Leeuwardens huis hoorde.

Jorwerd / Jorwert (7 km ZW).
De hervormde kerk is een flink bouwwerk met 12de-eeuws tufstenen schip en toren, in de 13de eeuw verhoogd in baksteen. Beide delen van de toren zijn verlevendigd met sierwerk.

Oenkerk / Oentsjerk (10 km NO).
De hervormde kerk bestaat uit een romaans schip en een iets jongere toren. In het portaal van de toren zijn enkele grafzerken opgesteld uit de tijd rond 1550. Het voorname landhuis Stania State uit 1843 ligt midden in een groot landschapspark met 18de-eeuwse beelden.

Stiens (8 km N).
Midden op het ronde kerkhof met vier ingangen staat de hervormde kerk (11de-13de eeuws) met een 16de-eeuwse zadeldaktoren.
Uit dezelfde tijd is ook het houten tongewelf. De grote grafsteen voor P. van Boshuizen en A. van Eysinga dateert uit 1652.

Zoeken naar een accommodatiebestemming (6498) in Nederland
Zoeken via Hotels/Wereldwijd naar een accommodatie in 212 landen.
Algemene informatie over Nederland  ▲