MIDDELBURG, provincie Zeeland. Geschiedenis. In de Karolingische tijd was hier al een nederzetting: een versterkte ronde 'burg', waarvan de vorm in de kern van de oude stad nog herkenbaar is. Daarbinnen kwam in de volgende eeuwen het abdijcomplex tot stand. Na circa 1250 kwam de stad tot bloei door de handel in Engelse wol en Franse wijn, met als gevolg een reeks uitbreidingen. In 1535 kwam een nieuwe verbinding met de Schelde tot stand, en in de daaropvolgende decennia bereikte Middelburg zijn grootste bloei. De neergang in de 18de eeuw duurde tot in de 20ste, hoewel de stad van enig belang bleef als markt- en bestuurscentrum. Ondanks enorme schade door het bombardement van mei 1940 en door botte stadsvernieuwing in de naoorlogse tijd heeft de binnenstad nog tal van monumenten en een zeer eigen sfeer bewaard, naar provincie kaart, naar plaatsnamen lijst Nederland.

     
    
Sacrale gebouwen
Abdij.
Van het romaanse en vroeggotische klooster is bijna niets meer bewaard gebleven. Ook de laatgotische (15de/16de eeuw) uitbreidingen waren na het bombardement van 1940 slechts een puinhoop, maar konden grotendeels herbouwd worden. Het klooster, in 1574 opgeheven en als zetel van het gewestelijk bestuur in gebruik genomen, bestaat uit een kloostergang met omliggende vleugels, een tweede binnenhof aan de oostzijde, in het noorden het Abdijplein, omgeven door verscheidene dienstgebouwen en aan de noordkant de Balanspoort.
Aan de zuidzijde van het complex liggen twee kerken met een toren:
de Koorkerk uit omstreeks 1300 en de Nieuwe Kerk, herbouwd na een brand in 1568. De hoge eenbeukige Koorkerk leed dank zij haar 16de-eeuwse stenen netgewelf in 1940 minder schade dan de Nieuwe Kerk. Van de oude inrichting van de Nieuwe Kerk is slechts het marmeren pronkgraf voor de zeehelden Johan en Cornelis Evertsen (beiden in 1666 tegen de Engelsen gesneuveld) behouden gebleven, het laatste grote werk van Rombout Verhulst uit 1680-1682.
Beide kerken kregen hun orgels van het Rijksmuseum:
de fraaie orgelkast uit 1692 in de Nieuwe Kerk is afkomstig uit Amsterdam; in de Koorkerk staat een orgelkast afkomstig uit de St.-Nicolaaskerk in Utrecht, tussen 1478­1481 gebouwd. Aan de zuidwand van de Koorkerk prijkt de achthoekige, 85 m hoge toren, de 'Lange Jan', vermoedelijk uit de tweede helft van de 14de eeuw.

Engelse kerk (NH; Stadhuisstraat).
De oorspronkelijke kapel van het Cellebroedersklooster (15de-17de eeuw) bezit een midden-17de-eeuwse preekstoel en een orgel en galerij uit 1761.

Gasthuiskerk (Geref.; Lange Delft 92).
Als tweede kapel van het gasthuis ontstond de kerk in 1493 uit een 13de­eeuws gebouw. Boven de voorgevel prijkt een zeskantig klokkentorentje.

Lutherse kerk (Zuidsingel 70).
De zaalkerk met eenvoudige inwendige stucversieringen werd in 1742 voltooid naar ontwerp van stadsbouwmeester Jan de Munck. Het orgel is uit 1707.

Oostkerk (NH; Breestraat).
In 1647 begonnen Bartholomeus Drijffhout en Pieter Post met de bouw van deze achtzijdige koepelkerk. Na Drijffhouts dood in 1649 werden de werkzaamheden met medewerking van Arent van 's-Gravesande voortgezet (diens Leidse Marekerk heeft het oorspronkelijke werk beïnvloed). Na de dood van 's-Gravesande voltooide Louis Jolijt in 1667 het gebouw. De buitenkant is rijk uitgevoerd, o.a. met Ionische pilasters, die inwendig symmetrisch worden voortgezet. De orgelkast in Lodewijk­XVI-stijl vormt een eenheid met de preekstoel.

Niet-kerkelijke gebouwen
St.-Joris doelen (Balans).
Het gebouw uit 1582 werd in 1940 volledig verwoest; de natuurstenen topgevel werd echter gereconstrueerd in 1969.

Kloveniersdoelen (Achter de Houttuinen 30).
Onderkelderd gebouw met lange gevel, opgericht tussen 1607­1611, sinds 1795 militair ziekenhuis. Bij de laatste restauratie (1975) werd de oorspronkelijke bekroning van de topgevel boven de middenpartij (in de stijl van Vredeman de Vries versierd met krullen en obelisken) weer aangebracht.

Stadhuis.
Dit schitterende voorbeeld van Zuidnederlandse laatgotiek brandde in 1940 volledig af, maar werd enigszins overdreven gerestaureerd. Het complex bestaat uit drie rechthoekig op elkaar staande vleugels, een middentoren en een traptoren, de zgn. Choertoren, op de hoek met de Noord­straat. De bouwgeschiedenis is veel ingewikkelder dan het harmonieuze uiterlijk doet vermoeden. De bouw begon in 1452; sinds 1456 werkten de gebroeders Andries en Matthijs Keldermans aan de gevels langs de Noordstraat en de huidige Markt. Nadat het dak van de grote zaal in 1492 was afgebrand, volgden vernieuwingen en uitbreidingen.
In 1506 zette een nieuwe bouwperiode in onder leiding van Anthonis Keldermans,
voortgezet omstreeks 1512 door zijn zoon Rombout. Toen kwamen de toren, de bekroning van de traptoren en de twee topgevels aan de Noordstraat en de Markt tot stand. Rond 1520 is de bouw vermoe­delijk voltooid. De beelden van graven en gravinnen van Zeeland werden bij een restauratie in de 19de eeuw vervangen door nieuwe. Enkele oorspronkelijke exemplaren zijn nu in de Vleeshal te zien. Inwendig bleef de oorspronkelijke indeling van het raadhuis gehandhaafd.
Stads schuur (Hoogstraat). Twee trapgevels, vermoedelijk gebouwd in het eerste kwart van de 17de eeuw.

Versterkingen.
De omwalling met bastions uit 1595, in 1692 aangepast, is grotendeels bewaard gebleven. Rond 1845 werden op de wallen plantsoenen aangelegd naar plannen van K.G. Zocher. Met uitzondering van de vrijstaande Koepoort (Molenwater) uit 1735 is geen andere poort bewaard gebleven. Op de wallen staan nog twee stenen graanmolens: 'De Hoop' uit 1736 en 'De Seismolen ' uit 1728.

Woonhuizen.
De stad bezit nog een groot aantal oude gevels, die zich onderscheiden door de veelal lichte tint, de talrijke in de gevelwanden ingebouwde poortjes en de vele gevelstenen.
Enkele 16de-eeuwse gevels: Dam 29, 33 en 81.
Uit de 17de eeuw stammen de pilastergevels van Spanjaardstraat 17 uit 1646 en Vlasmarkt 51 uit 1665, en voorts o.m. Dam 31 en 36, Brakstraat 9/11 en Damplein 9 en 33.
18de-eeuws zijn de gevels in de Spanjaardstraat 53 en Koepoortstraat 6.
Een rijkversierde façade uit 1733 heeft het huis Lange Noordstraat 37, uit 1736 stamt het woonhuis van stadsarchitect Jan de Munck aan de Zuidsingel 126.
De huidige arrondissementsrechtbank (Hofplein 8) werd in 1765 door J.P. van Baurscheidt als woonhuis gebouwd.
Het kantongerecht (Balans 11) heeft een brede gevel met Ionische pilasters uit 1670.

Zeeuws Museum (Abdij 3).
Gevestigd in een vleugel van de 16de-eeuwse abdij. Zes wandtapijten uit de 16de eeuw laten mooie momenten uit de Zeeuwse geschiedenis zien. Het museum bezit een portret van admiraal Michiel de Ruyter geschilderd door Ferdinand Bol.

Andere bezienswaardigheden.
Op de mooie Vismarkt staan een natuurstenen fontein in Lodewijk-XV-stijl en een galerij met Dorische zuilen.

Het voormalige IJkkantoor aan de Zuidsingel is in 1739 gebouwd door Jan de Munck; in de 18de eeuw bevond zich daarin ook een concertzaal.

Aan het einde van een rij pakhuizen in de buurt van het Damplein staat de Kuiperspoort, het gildehuis van de kuipers, vermoedelijk uit 1586.

Bij de Stadsschuur treft men nog een interessant complex aan: een natuurstenen sluisje met dito lantarenpaal uit 1761-1763 bij de voormalige getijdewatermolen.


Omgeving:
Biggekerke (10 km NW).
De aan de zuidzijde gedeeltelijk ingebouwde toren met roosvenster en steunberen en het koor van de hervormde kerk dateren uit omstreeks 1400, het schip moet iets later zijn ontstaan. De preekstoel uit de eerste helft van de 17de eeuw heeft een mooie koperen kandelaar.

Koudekerke (8 km ZW).
Ooit een middeleeuwse burcht, thans een herenhuis: Huis der Boede uit omstreeks 1740, misschien gebouwd door J.P. van Baurscheidt. Slot ter Hooge, gebouwd rond 1300, kreeg zijn huidige aanzien in 1755. Een van de twee achthoekige torens is afkomstig van het oudere gebouw, de tweede werd terwille van de symmetrie later toegevoegd.

Zoutelande (10 km NW).
Het oudste deel van de aardige kleine kerk (NH) heeft een gedeeltelijk door het duinzand bedolven bakstenen toren uit om­streeks 1400. Het eenbeukige schip met fraai zuidportaal ontstond in de 15de eeuw, het koor is na oorlogsschade in 1573 tegelijk met de zijbeuk gesloopt. Het orgel (omstreeks 1700) is afkomstig uit een kerk in Heerlen.

Zoeken naar een accommodatiebestemming (6498) in Nederland
Zoeken via Hotels/Wereldwijd naar een accommodatie in 212 landen.
Algemene informatie over Nederland  ▲